Na de luide knal boven Brussel: door de geluidsmuur vliegen, hoe uitzonderlijk is dat? 5 vragen en antwoorden

Vanmorgen was in grote delen van Brussel en de Vlaamse rand een luide knal te horen nadat twee Belgische gevechtsvliegtuigen door de geluidsmuur waren gevlogen. Wat was er gebeurd? Gebeurt zoiets vaak, en is zo'n knal ook gevaarlijk voor de piloot? 5 vragen en antwoorden. 

Wat is er vandaag precies gebeurd?

In "De wereld vandaag" op Radio 1 heeft luitenant-kolonel Ann D'Hondt meer details gegeven over de F16's die vanmorgen door de geluidsmuur zijn gevlogen. 

"Het ging om twee F16's die een passagiersvliegtuig moesten onderscheppen dat vanuit Duitsland op weg was naar het Verenigd Koninkrijk. Net voor het ons land zou doorkruisen verloor een verkeerstoren in Duitsland de communicatie met het toestel", zegt D'Hondt.

"Op dat moment werden mijn diensten gealarmeerd en toevallig hadden we zes F16's op trainingsvlucht in de Ardennen. Twee van hen hebben we in de richting van het vliegtuig gestuurd om te kijken wat er aan de hand was. Dat is een standaardprocedure." 

"Om zo snel mogelijk de afstand te overbruggen, hebben we de F16's sneller dan het geluid laten vliegen en dat heeft dan die luide knal veroorzaakt."

"Nog voor onze F16's bij het vliegtuig waren, was het contact met de juiste verkeerstoren opnieuw hersteld", zegt D'Hondt. "De piloot van het toestel moest van frequentie veranderen als hij van Duitsland naar België vloog, en daar is een fout gebeurd. Hij had blijkbaar de verkeerde frequentie geprogrammeerd."

Herbeluister hier het volledige gesprek met luitenant-kolonel Ann D'Hondt uit "De wereld vandaag" op Radio 1:
(lees verder onder het fragment)

Hoe ontstaat zo'n knal?

Een vliegtuig gaat door de geluidsmuur als het sneller vliegt dan het geluid, ofwel meer dan 1.200 kilometer per uur. Op dat moment haalt het vliegtuig de geluidsgolven in die het zelf produceert. De golven kunnen zich niet meer verspreiden en verzamelen zich voor het vliegtuig tot het moment dat er een schokgolf ontstaat. Die schokgolf kunnen we soms tot aan de grond horen als een luide, harde knal, een zogenoemde supersonische knal. Zoals vandaag het geval was.

Het moment dat een vliegtuig door de geluidsmuur gaat, is ook al zichtbaar vastgelegd op foto's. Door het drukverschil rond het vliegtuig, kan er bij de juiste luchtvochtigheid een kegelvormige wolk zichtbaar worden door condensatie van de waterdamp in de atmosfeer.

Zichtbare schokgolf wanneer een Hornet F/A-18 gevechtsvliegtuig van de Amerikaanse luchtmacht de geluidsmuur doorbreekt langs de kust van Zuid-Korea

Vliegen er vaak Belgische vliegtuigen door de geluidsmuur?

"De F16's zijn de enige vliegtuigen die we momenteel hebben in België die snel genoeg vliegen om door de geluidsmuur te kunnen", zegt woordvoerder Kurt Verwilligen van Defensie. "Het gebeurt regelmatig dat die supersoon vliegen, sneller dan het geluid."

"Zo'n twee keer per maand moeten de motoren op volle kracht worden getest, na een grondige onderhoudsbeurt. Een F16 kan tot bijna 2.500 kilometer per uur vliegen, twee keer sneller dan het geluid. Bij zo'n test wordt er dus door de geluidsmuur gevlogen. En ook tijdens oefen- en trainingsvluchten vliegen F16-piloten vaak sneller dan het geluid."

Volgens luitenant-kolonel Ann D'Hondt gebeurt het ook maandelijks dat F16's een passagiersvliegtuig moeten onderscheppen, omdat er geen communicatie is met de verkeerstoren. 

"Dat is een standaardprocedure sinds de aanslagen van 11 september (waarbij verschillende passagiersvliegtuigen werden gekaapt door terroristen, red.). Maar dat er dan sneller dan het geluid wordt gevlogen, is wel zeer uitzonderlijk."

In totaal zou er volgens D'Hondt in ons land zo'n 40 keer per jaar door de geluidsmuur worden gevlogen.

Was dit dan een uitzonderlijk luide knal?

Als er zo vaak door de geluidsmuur wordt gevlogen, waarom is er dan zo veel te doen rond de supersonische knal vandaag?

"Bij testvluchten wordt er altijd zo min mogelijk boven bevolkt gebied gevlogen", zegt  Kurt Verwilligen. "Dat gebeurt telkens in de buurt van de vliegbasis van Florennes (in de provincie Namen) of Kleine-Brogel (deelgemeente van Peer in de provincie Limburg) voor mocht er tijdens de testvlucht iets verkeerd lopen. Dat zijn de enige Belgische vliegvelden van waar de F16's kunnen opstijgen."

Waar precies en hoe luid zo'n supersonische knal zal klinken, is niet te voorspellen

Kurt Verwilligen, woordvoerder Defensie

In de regio rond Florennes en Kleine-Brogel is men die supersonische knallen dus gewend. Op de Facebookpagina van de vliegbasis van Kleine-Brogel bijvoorbeeld worden mogelijke supersonische knallen ook altijd aangekondigd. 

Trainingsvluchten waarbij de geluidsmuur wordt doorbroken, vinden meestal boven zee plaats. "Normaal wordt aan de piloten ook gevraagd om altijd hoog genoeg te vliegen als ze supersonisch gaan, op een hoogte van ongeveer 12 kilometer, zodat de knal niet te krachtig is. Maar het is nooit te voorspellen hoe luid en waar precies de knal zal te horen zijn, omdat dat onder meer afhankelijk is van het weer."

"Vandaag was er een hoog wolkendek en verder weinig wolken. Het geluid van de schokgolf wordt dan niet tegengehouden en kan ver reiken. Maar als zo'n knal onverwacht plaatsvindt, zoals vandaag, dan zorgt dat altijd voor ongerustheid bij mensen."

Is zo'n supersonische knal gevaarlijk voor de piloot?

"Absoluut niet, de piloot hoort en voelt de knal zelfs niet, omdat hij sneller vliegt dan het geluid", zegt Verwilligen. "Al zal hij het wel voelen aan hoe zijn vliegtuig vliegt, de motor gaat bijvoorbeeld anders reageren bij supersonische snelheid."

Een supersonische knal kan je trouwens ook horen bij een zweepslag. Het uiteinde van de zweep beweegt aan zo'n hoge snelheid dat de geluidsmuur wordt doorbroken. 

De Concorde is trouwens het bekendste en (voorlopig) laatste passagiersvliegtuig dat tot twee keer sneller dan het geluid kon vliegen. Na 27 jaar vliegen bleven de toestellen definitief aan de grond, doordat de vluchten te duur waren en er geen winst mee kon worden gemaakt. De Concorde mocht ook enkel boven zee supersonisch vliegen. Toen op 25 juli 2000 een Concorde van Air France met 100 passagiers crashte tijdens het opstijgen, viel het doek definitief.

Bekijk hieronder de reportage uit "Het journaal" (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Wil je meer weten over de eerste piloot die in 1947 door de geluidsmuur vloog? Lees dan dit artikel.

Meest gelezen