foto Annelies Verhelst

Legende van Fiere Margriete in bekroond gedicht: Grote Poëzieprijs voor Liesbeth Lagemaat

“Vissenschild” van de Nederlandse dichteres Liesbeth Lagemaat wint de Grote Poëzieprijs. Een grimmig sprookje over een verkracht meisje, met echo’s uit het middeleeuwse verhaal van Fiere Margriete uit Leuven, maar ook betekenisvol voor deze tijd. "Alle meisjes en vrouwen die dit doorstaan verdienen het hoogst mogelijke eerbetoon," zegt Liesbeth Lagemaat.

De Grote Poëzieprijs is een jaarlijkse onderscheiding voor de beste dichtbundel in het Nederlands van het afgelopen jaar. Qua prijzengeld is het de grootste: de winnaar krijgt 25.000 euro, waarvan 5.000 dient om een nieuw poëzieproject  te steunen. 

“Vissenschild” van Liesbeth Lagemaat is de winnaar,  een "bedwelmende vertelling”, volgens de jury. De shortlist van vijf bevatte ook twee bundels van Vlaamse dichters: “De hazenklager” van Paul Demets en “De schaduw van wat zo graag in de zon was blijven staan” van Mattijs Deraedt. Voorts waren ook Alfred Schaffer genomineerd met “Wie was ik. Strafregels” (winnaar van de Herman de Coninckprijs) en Bernke Klein Zandvoort met “Veldwerk”.

“Vissenschild” is een gruwelijk-sprookjesachtige bundel met één lang episch gedicht over de moord op een meisje, met verschillende personages en vertelstandpunten in een rijke taal met veel zelfbedachte woorden. Het verhaal verwijst naar de middeleeuwse Leuvense legende van Fiere Margriete. 

Fiere Margriete van Willy Meysmans

Wie was Fiere Margriete?

Margriete werkte in een herberg bij een oom en tante; ze zouden alle drie in het klooster intreden maar op de laatste avond kwam er een gezelschap en werd Margriete erop uit gestuurd om nieuwe wijn te halen. Bij haar terugkomst bleken de herbergiers om het leven gebracht en werd Margriete verkracht, vermoord en in de Dijle gegooid. Volgens één legende bleef haar lichaam drijven en werd ze gedragen door de vissen.

In een andere versie wordt de dode Margriete door vissers gevonden en waar ze uiteindelijk werd begraven gebeurden er mirakels. Later werd ze als Margaretha van Leuven zalig verklaard. In de Sint-Pieterskerk kreeg ze een aparte kapel met een schrijn en een reeks schilderijen. Op de Dijleterrassen staat een modern kunstwerk met een "drijvende" Margriete. Ze wordt de Fiere genoemd, omdat ze zich hevig verzette tegen haar moordenaars.

De lezer kan meevoelen en huiveren

In "Vissenschild" van Liesbeth Lagemaat heet het meisje Elpis, een naam uit de Griekse mythologie. Elpis is de godin van de hoop die als enige overblijft in de doos van Pandora, als alle kwaad daaruit is ontsnapt. 

De jury noemt “Vissenschild” van Liesbeth Lagemaat een "adembenemend werk waarin een zinderend poëtisch spel wordt gespeeld. Met deze poëzie toont de dichter grote ambitie en lef, maar ook het vermogen om een grote belezenheid te koppelen aan de huidige tijdsgeest.”

De dichteres slaagt erin om “genres als zang en vertelling, poëzie en proza” met elkaar te verenigen op een “indrukwekkende en volstrekt eigen wijze”. Nog volgens de jury  worden de gruwelijke fragmenten van het sprookje “zo raak beschreven dat de lezer niet anders kan dan ze meevoelen en huiveren. Dat maakt van deze bundel, in deze tijd, haast ook een manifest.”

Liesbeth Lagemaat (°1962) is al aan haar zevende bundel toe.  Haar debuut “Een grimwoud in mijn keel” werd in 2005 bekroond met de C. Buddingh'-prijs.

Oeroude sprookjesmotieven zaten al in mijn kinderhoofdje

De dichteres is naar eigen zeggen dol op sprookjes, legendes en mythes. Haar vader las haar de originele sprookjes van de gebroeders Grimm voor. "Die oeroude motieven zaten dus al in mijn kinderhoofdje," zegt Liesbeth Lagemaat op de Nederlandse radio.

Al die verkrachte en vermoorde meisjes moeten de hoogst mogelijke eer krijgen

Haar inspiratie haalde ze uit recente verkrachtingszaken van jonge meisjes, zoals Anne Faber, een Nederlandse studente die wekenlang vermist was en verkracht en dood werd teruggevonden. "Dit kwam heel hard aan," zegt Liesbeth Lagemaat. En toen ze op de Vlaamse legende van Fiere Margriete stuitte wilde ze die oude en nieuwe verhalen met elkaar verbinden. "Al deze meisjes en vrouwen die dit hebben moeten doorstaan en die het niet overleefd hebben moeten de hoogst mogelijke eer krijgen."

Een fragment uit de winnende bundel "Vissenschild":

laat het lichaam stijgen, de spiegel van water breken,
forellenschool haar een wapenbord zijn, die maliënkolder

van glans tilt haar op en stuwt voort wie altijd zal zijn:
Elpis, naar kruissteekgeborduurde mannen en vrouwen,

melkgloed de golf waar ze steunt op de stroom.
Schubben in flonkering. Laat ik haar gaan. Drijvend om

alledagenteneeuwig, rustend op dit: vissenschild.

Meest gelezen