Het regime lijkt de rode loper uit te rollen voor de conservatief Ebrahim Raisi.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

De Iraniërs mogen een nieuwe president kiezen, uit een erg klein menu van vooral "hardliners"

In Iran wordt vandaag een nieuwe president gekozen. Huidig (relatief) gematigd president Hassan Rouhani heeft er een maximum van twee ambtstermijnen opzitten. De kans is erg groot dat hij door een veel hardere figuur wordt opgevolgd, want van de 592 kandidaturen zijn er slechts zeven goedgekeurd door de erg machtige Raad van Wachters. Die Raad van Wachters moet zelfs niet uitleggen waarom ze kandidaturen verwerpen. Van de zeven kandidaten die toelating hebben gekregen deel te nemen, zijn er drie uit de race gestapt. Er blijven dus vier kandidaten over.

Waarom sluit het kiessysteem zoveel kandidaten uit?

In totaal kunnen de Iraniërs kiezen uit vier presidentskandidaten. Er waren meer dan 590 kandidaten, maar de meesten daarvan werden uitgesloten na onderzoek door de Raad van Wachters of "Shura-ye Negahban". Die raad vormt de kern van het politieke systeem van de islamitische republiek Iran en bestaat uit zes religieuze juristen en zes advocaten. Zij worden niet verkozen, de zes religieuzen worden naar eigen goeddunken benoemd door de opperste spirituele leider, Ali Khamenei, de zes advocaten door het juridisch apparaat. 

De Raad van Wachters moet alle kandidaturen voor verkiesbare functies in Iran goedkeuren zoals voor het parlement of het presidentschap. Een weigering moet niet worden verantwoord. In de praktijk kunnen zo enkel "gewenste" figuren kandidaat zijn voor verkiezingen. Op het eerste gezicht lijkt het systeem democratisch -de kiezers hebben wel degelijk een keuze- maar in de praktijk is dat dus niet zo.

Deze keer hebben die Wachters (of hoeders) het wel erg bont gemaakt. Van de 592 ingediende kandidaturen kregen er slechts 7 het fiat. Belangrijke politici zoals voormalig parlementsvoorzitter Ali Larijani of vicepresident Eshaq Jahangiri mochten hun ambities opbergen. Er zijn geen vrouwen bij de kandidaten. Zelfs huidig president Hassan Rouhani uitte onlangs hevige kritiek op de erg beperkte selectie van kandidaten. Opvallend: ook de opperste leider ayatollah Ali Khamenei vond dat er "waardevolle kandidaten ten onrechte niet goedgekeurd waren", een uitzonderlijk geval van kritiek op de Wachters.

Om te winnen, moet een kandidaat 50 procent van de stemmen krijgen, als dat niet zo is, komt er een tweede stemronde met de twee meest succesvolle kandidaten. Onze buitenlandexpert Jens Franssen maakte daar een reportage over: (lees eronder verder)

Videospeler inladen...

Welke "hardliner" wordt president?

Van de zeven kandidaten die wel mochten meespelen, waren er opvallend vijf figuren van de harde lijn in eigen land en internationaal. De rode loper lijkt vooral uitgerold voor het hoofd van de justitie Ebrahim Raisi die naar voren wordt geschoven door het conservatieve kamp. De 60-jarige Raisi is berucht door zijn rol bij massale executies in 1988 en vergoeilijkte dat door te stellen dat hij de wil van toenmalig ayatollah Ruhollah Khomeini uitvoerde. Ook nadien is hij berucht wegens strenge straffen. 

Het conservatieve peloton wordt verder aangevuld met Mohsen Rezai, voormalig hoofd van de Revolutionaire Wachten of Pasdaran en parlementslid Amirhossein Hashemi. (Lees verder onder de foto).

Kan de vroegere centrale bankier en technocraat Abdolnasser Hemmati voor de verrassing zorgen?

Enkele dagen geleden stapten nog drie van de zeven kandidaten uit de race. Het opstappen van de enige echte hervormingsgezinde kandidaat vergroot de kansen van de technocraat en voormalige gouverneur van de centrale bank Abdolnasser Hemmati. Die laatste is bereid om met VS-president Joe Biden te praten over het nucleaire akkoord. Een radicale tegenstander van dat akkoord roept zijn aanhang op om voor de hardliner Ebrahim Raisi te stemmen. Het lijkt steeds meer te gaan tussen Hemmati en Raisi en zo lijkt het alsof de Iraniërs toch nog een keuze hebben.

BEKIJK: Wie wordt de nieuwe president van Iran? Lees onder de video verder.

Videospeler inladen...

Wat met het nucleaire akkoord?

Iran zat de voorbije jaren in een diepe crisis. Met 80.000 doden heeft het coronavirus er zwaar toegeslagen en door de Amerikaanse uitstap uit het kernakkoord van 2015 (door ex-president Donald Trump) drukken de nieuwe sancties op de toch al gehavende economie. In die constellatie is de ruk naar conservatief rechts niet onlogisch. Voor veel Iraniërs heeft de relatief gematigde opstelling van president Rouhani gefaald en brengt het nucleaire akkoord geen economische verlichting.

Trump is weg en de nieuwe VS-president Joe Biden wil wel aanknopen met het kernakkoord, maar de kans dat hij bij de nieuwe leiders in Teheran een echte gesprekspartner gaat vinden, lijkt nu klein, tenzij Hemmati voor de verrassing zorgt. Trump lijkt bewust of niet bewust de "window of opportunity" die er was met het kernakkoord, gesloten te hebben. Nieuwe spanningen in de Golf, Irak of Jemen, sancties en dergelijke meer zijn dan niet uit te sluiten, hopend dat die niet escaleren in een open conflict.

Kaarten schudden voor opvolging opperste leider?

Officieel hebben de verkiezingen niets te maken met de opvolging van de huidige "rahbar" of "faqih" Ali Khamenei, als opperste leider de behoeder van het politiek-religieuze systeem dat zijn voorganger Ruhollah Khomeini indertijd op poten heeft gezet. 

Khamenei lijkt in goede gezondheid, maar is intussen ook al 81 en dan wordt er al eens over een opvolger gedacht, ook door hem. Opvallend is dat Khamenei in de jaren 80 acht jaar lang president was vooraleer hij Khomeini als opperste leider opvolgde in 1989. Het presidentschap lijkt dus een opstapje naar hoger en als Raisi de verkiezingen wint, dan lijkt hij ook een goede kans te maken als potentieel opvolger van Khamenei. Raisi is overigens lid van de Raad van Experten ("Majlis-e Khobregan") die die opvolger moeten kiezen en kent veel van die mensen persoonlijk goed. 

Als dat lukt, dan kan Raisi nog decennialang de Iraanse politiek bepalen, veel langer dan de maximale acht jaar en twee ambtstermijnen van een president. Voor de internationale relaties van Iran, voor de nucleaire spanningen en voor de mensenrechten in het land lijkt dat geen goed nieuws. Het gesloten en starre politieke model lijkt elke liberalisering te doen mislukken en zo was het ook bedoeld door Khomeini. 

Het belangrijkste voor de meeste Iraniërs is echter de zware sociale en economische crisis in het land. Die is te wijten aan de aanhoudende internationale sancties, het verlies van vertrouwen en de coronacrisis die zwaar heeft toegeslagen in het land. Los van het starre islamitische regime zien veel jonge Iraniërs geen toekomst, kans op werk of carrière meer en velen van hen kiezen voor het buitenland, vaak voor de VS.

Kluwen van instellingen in het model-Khomeini

Meest gelezen