Een mogelijke reconstructie van een Megalodon-haai, een van de soorten die de uitstervingsgolf overleefde.
Mary Parrish, Smithsonian, National Museum of Natural History/Public domain

Massale, mysterieuze sterfte onder haaien 19 miljoen jaar geleden

De grootste terugval in de populaties van haaien uit de geschiedenis had niets met de mens te maken. Uit een nieuwe studie blijkt dat 19 miljoen jaar geleden haaien getroffen werden door een massale uitsterving, waarbij meer dan 70 procent van de haaien verdwenen door een tot nu onbekende oorzaak. Dat gebeurde in een periode waarin er voorzover bekend niets opvallends gebeurd is. Er leefden toen meer dan tien keer zoveel haaien in de wereldzeeën als nu en de populaties hebben zich nooit helemaal hersteld.

"We zijn bijna per ongeluk op deze uitsterving gestuit", zei Elizabeth Sibert, de hoofdauteur van de nieuwe studie. 

"Ik bestudeer microfossielen, meer bepaald vissentanden en haaienschubben, in diepzeesedimenten, en we besloten een overzicht van 85 miljoen jaar te maken van hoe veel vissen en haaien er voorkwamen, enkel om een idee te krijgen van hoe de normale variatie van die populaties er uitzag op lange termijn", zei ze. 

"Wat we echter ontdekten was deze plotselinge terugval in de aantallen haaien zo'n 19 miljoen jaar geleden, en we wisten dat we dat voort moesten onderzoeken", aldus Sibert.

De terugval was enorm. Sibert zei dat meer dan 70 procent van de haaien wereldwijd uitstierven, en de dodentol was zelfs nog hoger bij haaien die in de open oceaan leefden en niet in de kustwateren. Die zijn zo goed als niet meer terug te vinden in de sedimenten uit de open oceanen uit deze tijd. Hun aantallen moeten met zo'n 90 procent afgenomen zijn en hun morfologische diversiteit met zo'n 70 procent. 

Het percentage lag dubbel zo hoog als bij de uitsterving die de haaien meemaakten tijdens de Krijt-Paleogeen-massa-uitsterving 66 miljoen jaar geleden. Die roeide naast de niet-aviaire dinosaurussen driekwart van al de planten- en diersoorten op aarde uit.  

Wat het mysterie nog groter maakt, is het feit dat er geen klimaatramp of verstoring van de ecosystemen bekend is die zou plaatsgevonden hebben rond de tijd waarin de haaienpopulaties zo sterk terugvielen. "Dit interval staat niet bekend voor grote veranderingen in de geschiedenis van de aarde", zei Sibert, "en toch heeft het de aard van wat het betekent om een roofdier te zijn dat in de oceaan leeft, compleet veranderd."

Elizabeth Sibert is een postdoctoraal onderzoeker aan het Department of Earth and Planetary Sciences en het Institute for Biospheric Studies van de Yale University en aan de Harvard University. Ze schreef de nieuwe studie samen met Leah Rubin, die toen een studente was aan het College of the Atlantic en die nu doctoreert aan de State University of New York.

Het silhouet van een haai dat is gemaakt uit huidtanden van haaien, een van de microfossielen die Sibert bestudeert. De huidtanden zijn harde, achterover gekantelde, tandvormige schubben die gemiddeld een diameter hebben tussen 200 en 500 micrometer en die erg verschillen in vorm en uitzicht bij verschillende haaiensoorten.
Leah D. Rubin

Nieuw onderzoek

"De huidige toestand van terugvallende haaienpopulaties is zeker een reden voor ongerustheid en deze studie helpt om deze terugval in de context te plaatsen van de haaienpopulaties in de loop van de laatste 40 miljoen jaar", zei mede-auteur Leah Rubin. "Deze context is een eerste, essentiële stap om te begrijpen welke repercussies er in deze tijd kunnen volgen op de dramatische achteruitgang van deze mariene toppredatoren." 

De onderzoekers merkten op dat in het verleden ontdekkingen van uitstervingsgebeurtenissen geleid hebben tot een stroom van nieuw onderzoek om de oorzaak van de uitsterving te vinden en om na te gaan of die een spoor is van een grotere, tot dan toe onbekende verstoring van de wereldwijde ecosystemen. 

Zo zou verder onderzoek bijvoorbeeld kunnen bevestigen of de uitsterving van de haaien de overlevende haaienpopulaties er toe heeft aangezet om de voorkeur voor hun leefgebied te veranderen en de open oceanen te vermijden. Bijkomend onderzoek zou ook kunnen helpen verklaren waarom de haaienpopulaties zich niet hersteld hebben na de uitsterving 19 miljoen jaar geleden. 

"Deze studie zou een race in gang kunnen zetten om deze periode te begrijpen en haar implicaties, niet alleen voor de opkomst van moderne ecosystemen maar ook voor de oorzaken van belangrijke terugvallen in de diversiteit van haaien. Ze beschrijft een grote verandering in de oceanische ecosystemen in een periode die tot nu toe gezien werd als onopvallend", zei Pincelli Hull. Hull is hoogleraar aard- en planetaire wetenschappen aan Yale en zij nam niet deel aan de nieuwe studie. 

De studie van Sibert en Rubin is gepubliceerd in Science. Een onderzoeker van de Universität Zurich en een collega van het National Museum of Natural History, Smithsonian Institution, hebben in hetzelfde nummer een perspectief-artikel geschreven, 'When sharks nearly disappeared'. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van Yale University. 

Een tand van een megalodon (Otodus megalodon), een soort enorme haai die de massale uitsterving van 19 miljoen jaar geleden overleefd heeft en pas zo'n 3,6 miljoen jaar geleden uitgestorven is.
Public domain

Meest gelezen