2 op de 3 Belgen ooit slachtoffer van een vorm van seksueel geweld: "Ouderen moeten ook erkend worden als risicogroep"

Twee op de drie Belgen tussen 16 en 69 jaar zijn ooit slachtoffer geworden van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat blijkt uit grootschalig onderzoek van de universiteiten van Gent en Luik in samenwerking met het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie. De slachtoffers zijn van verschillende leeftijd, gender, afkomst en seksuele geaardheid. "Ook 70-plussers zijn nog vaak slachtoffer en durven er met niemand over praten."

Voor het eerst is er ons land een groot representatief onderzoek naar seksueel geweld gebeurd. Experten van de Universiteit Gent, de Universiteit van Luik en het Nationaal Instituut voor Criminologie en Criminalistiek hebben meer dan 5.000 Belgen ondervraagd over hun ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag en de impact ervan. Het onderzoek is verlopen via een online enquête en face-to-face interviews, afgenomen voor de coronacrisis. 

Bekijk hier de reportage uit "Het journaal" en lees daarna verder: 

Videospeler inladen...

De studie "UN-MENAMAIS" (Understanding the Mechanisms, Nature, Magnitude and Impact of Sexual Violence in Belgium) toont aan dat maar liefst 64 procent van de Belgische bevolking tussen 16 en 69 jaar ooit in aanraking is gekomen met seksueel geweld.

Het gaat over alle mogelijke vormen van ongewenst seksueel gedrag.

Ines Keygnaert, onderzoekster (UGent)

Niet onbelangrijk, de term seksueel geweld wordt in het onderzoek ruim geïnterpreteerd. "Het gaat over alle mogelijke vormen van ongewenst seksueel gedrag. Dat kan gaan van seksueel getinte opmerkingen, gedwongen worden je uit te kleden tot aanrakingen en verkrachting", legt onderzoekster Ines Keygnaert (UGent) uit.

Vrouwen en mannen

In de groep van 16 tot 69 jaar geven vooral vrouwen (81 procent) aan dat ze in de loop van hun leven in aanraking zijn gekomen met seksueel geweld. Maar ook bijna de helft van de mannelijke deelnemers (48 procent) meldt dat ze slachtoffer zijn. Bovendien heeft 44 procent het meegemaakt tijdens het jaar voor corona.

De resultaten maken een onderscheid tussen hands-on en hands-off seksueel geweld, met of zonder fysiek contact tussen pleger en slachtoffer. Ongeveer vier op de vijf vrouwen (78 procent) en twee op de vijf mannen (41 procent) hebben een vorm van seksueel ongewenst gedrag zonder aanraking gemeld. Twee op de vijf vrouwen (42 procent) en een op de vijf mannen (19 procent) zijn slachtoffer van fysiek seksueel geweld. Voor 19 procent van de vrouwen en 5 procent van de mannen gaat het zelfs over verkrachting.

Meer dan de helft van de vrouwelijke deelnemers (55 procent) en een derde van de mannelijke (31 procent) heeft in het jaar voor de coronapandemie te maken gekregen met een vorm van hands-off seksueel geweld. Hands-on, met fysiek contact dus, was bij 10 procent van de vrouwen en 6 procent van de mannen het geval.

"Ouderen zijn erg kwetsbaar"

Ook de 70-plussers worden niet gespaard van seksueel geweld. De experten spraken 500 ouderen, waarvan bijna de helft (44 procent) tijdens het leven een vorm van seksueel geweld heeft meegemaakt.

Zij geven ook aan dat ze bijvoorbeeld tijdens de zorg betast of gekust worden waar ze dat niet willen. 

Het is niet enkel een fenomeen dat zich in hun jongere jaren voordoet. Een op de twaalf  ouderen (8,4 procent) werd in 2019 slachtoffer. In 2,5 procent van de gevallen ging het om seksueel grensoverschrijdend gedrag met aanraking, zoals ongewenst gekust worden, en in 0,6 procent om (een poging tot) verkrachting. In deze leeftijdscategorie komen mannen en vrouwen in gelijke mate ermee in aanraking.

Vandaag is het ook de Internationale Dag tegen Ouderenmishandeling. Keygnaert wil daarom extra benadrukken dat ouderen een risicogroep zijn. "We veronderstellen dat ouderen vanaf een bepaalde leeftijd aseksueel zijn en geen slachtoffer meer kunnen worden van seksueel geweld. Ons onderzoek toont net aan dat meer dan een derde seksueel actief is en nog een derde ervaart fysieke tederheid zonder penetratie. Maar zij geven ook aan dat ze bijvoorbeeld tijdens de zorg betast of gekust worden waar ze dat niet willen. Als een arts of andere zorgverlener ervan uitgaat dat de oudere persoon geen slachtoffer meer kan zijn, zal de zorg ook minder goed zijn."

"Vaak zijn de plegers van seksueel geweld naar ouderen jongere mensen, bijvoorbeeld uit de zorg of een familielid. Veel ouderen zitten in een afhankelijkheidsrelatie met de pleger. We gaan ervan uit dat seksueel geweld met lust te maken heeft. Dat is in de meeste gevallen helemaal niet zo. Het gaat meestal over iemand vernederen of om je eigen frustraties op iemand anders uit te werken." 

Bij alle leeftijden zien we blijvende mentale gevolgen, zoals depressie, angst, PTSD.

Slachtoffer krijgen vaak te kampen met zware mentale gevolgen. Ines Keygnaert: "Bij alle leeftijden zien we blijvende mentale gevolgen, zoals depressie, angst, PTSD. Heel wat slachtoffers grijpen ook naar alcohol of kalmeringsmiddelen, omdat ze het niet kunnen verwerken."

Vooral LGBTQIA+-slachtoffers

Mensen die zich associëren met de LGBTQIA+-gemeenschap (lesbisch, homoseksueel, biseksueel, trans, queer, intersekse, aseksueel en alle andere niet-cisgender en/of niet-heteroseksuele identificaties)  worden meer aan seksueel geweld blootgesteld dan anderen. Het gaat om 80 procent van de LGBTQIA+-personen. In 42 procent van de meldingen gaat het om fysiek seksueel geweld, waarvan 24 procent (een poging tot) verkrachting.

Een andere minderheidsgroep die bevraagd is zijn asielzoekers. Van hen kreeg 84 procent al met seksueel geweld te maken tijdens zijn of haar leven. 61 procent werd in het afgelopen jaar slachtoffer. De meesten verbleven op dat moment al in België.

Wat moet er gebeuren?

Al in de kindertijd zouden we moeten leren om grenzen te stellen en te aanvaarden, klinkt het bij de onderzoekers. "We zien dat seksueel geweld over de generaties heen wordt meegedragen, dus moeten we inzetten op preventie. Op school moeten onderwerpen als seksuele toestemming, relatievorming en positieve seksualiteit een plaats krijgen. Maar ook voor volwassenen en ouderen kunnen zo'n opleidingen gegeven worden", benadrukt Keygnaert. 

Slachtoffers zoeken nu zelden hulp. "De meerderheid durft er niet met iemand over te praten", stelt Keygnaert. "Maar 30 tot 40 procent van de slachtoffers zegt het tegen iemand in hun omgeving. Slechts 7 procent is naar een gezondheidswerker gestapt voor professionele hulp." 

Er is daarom ook nood aan meer professionele traumabegeleiding: "Professionals in de geestelijke gezondheidszorg zelf geven aan dat er onvoldoende opleidingsmogelijkheden zijn voor specialisatie in traumabehandeling."

De meerderheid durft er niet met iemand over praten.

En de drempel om naar de politie te gaan is nog groter. Amper 4 procent heeft klacht ingediend. "Slachtoffers doen vaak geen aangifte uit vrees dat ze niet serieus worden genomen of niet geloofd zullen worden, omdat ze geen fysiek bewijs kunnen leveren", vertelt onderzoekster Keygnaert.

De trainingen voor gezondheidswerkers en politieagenten zouden ook extra aandacht moeten besteden aan het profiel van het slachtoffer. Van de LGBTQIA+-slachtoffers heeft 43 procent aan niemand verteld wat ze hebben meegemaakt. Ook de meerderheid van de oudere slachtoffers (60 procent) heeft aan niemand iets gezegd over het sekuseel geweld.

"Gezondheidswerkers die werken met ouderen moeten worden getraind om een gesprek op gang te brengen rond seksuele gezondheid, seksueel geweld en de gevolgen daarvan voor de geestelijke gezondheid door middel van opleiding, screeningsinstrumenten en zorgprocedures", besluit Keygnaert.

Wie slachtoffer of pleger is van seksueel geweld, kan anoniem bellen naar 1712, chatten op nupraatikerover.be of surfen naar seksueelgeweld.be voor meer info.

Wie met vragen zit rond zelfdoding, kan bellen naar het gratis nummer 1813 of surfen naar www.zelfmoord1813.be.

Heb je nood aan een gesprek? Dan kan je terecht bij Tele-Onthaal op het nummer 106 of via chat op www.tele-onthaal.be. Jongeren kunnen terecht bij Awel op telefoonnummer 102, of via awel.be.

Videospeler inladen...

Meest gelezen