Yomiuri

De lange en bewogen weg van de Chinese Communistische Partij die vandaag 100 jaar bestaat

In China wordt de 100e verjaardag van de regerende Communistische Partij gevierd. Die heeft een lange en bewogen weg afgelegd en is sinds 1949 onafgebroken aan de macht. Met iets meer dan 90 miljoen leden is het de op een na grootste politieke partij ter wereld. Alleen de hindoepartij BJP in India telt nog meer leden.

Over de precieze datum is er wat onenigheid: 1 juli of 23 juli 1921, maar Peking viert het ontstaan van de Communistische Partij op de eerste datum, 1 juli. Het was ook geen grote gebeurtenis: er waren enkele tientallen mensen aanwezig op het stichtingscongres in juli 1921 in Shanghai. Een van hen was de latere leider Mao Zedong, maar die speelde toen nog geen grote rol. 

China zat in die tijd in een diepe crisis. In 1912 was het oude keizerrijk omvergeworpen en vervangen door een republiek, maar in de praktijk werd het land beheerst door onderling vechtende krijgsheren, er was veel criminaliteit en de regerende nationalistische partij Kwomintang (KMT) had weinig te zeggen. Veel Chinezen ergerden zich aan de quasi-koloniale voorrechten van westerse naties (en Japan) in de zogenoemde concessies  in Shanghai, de economische hoofdstad van China.

De Communistische Partij werd gesticht door intellectuelen zoals Chen Duxiu en Li Dazhao die inspiratie hadden gevonden bij de Russische communisten die daar in 1917 de macht hadden overgenomen. Toch steunde de jonge Sovjet-Unie de nationalistische Kwomintang-regering in China en de communisten steunden de militaire offensieven van KMT-president Chiang Kai-shek om de krijgsheren aan banden te leggen en China grotendeels te herenigen.

Beluister hieronder ook het gesprek met Chinakenner Veerle De Vos in "De ochtend" en/of lees verder:

Yomiuri

De lange mars naar de macht

De Chinese Communistische Partij (KP) groeide snel, vooral op het platteland waar de ideologie aansloeg bij arme boeren en pachters die hoopten op een landhervorming. Het kwam tot bloedige afrekeningen met landeigenaars en grootgrondbezitters en dat bracht ook een breuk teweeg tussen de nationalistische regering van Chiang Kai-shek en de communisten. Na zijn succesvolle hereniging van China rekende president Chiang snel af met de KP, onder meer door een bloedbad onder de leden in Shanghai. 

(Lees verder onder de foto).

Mao Zedong (rechts) met medestanders zoals de latere premier Zhou Enlai (tweede van links) in de jaren 30.
AP1983

Eind de jaren 20 kwam het tot een echte burgeroorlog: delen van het platteland kwamen onder KP-controle, in de steden zwaaide Chiang de plak. Midden de jaren 30 lanceerden de communisten hun "Lange Mars", een strategische terugtocht vanuit het zuiden van China naar de noordelijke basis Yan'an. Tijdens die zware tocht groeide Mao Zedong uit tot de onbetwiste leider van de communisten.

Tegelijk viel Japan China binnen en bezette het grote delen van het oosten. Er woedde nu een oorlog met drie partijen die China nog verder zou ontregelen. Het einde van de Tweede Wereldoorlog en de Japanse aftocht liet een vacuüm na. Het nationalistische regime van Chiang Kai-shek was verzwakt en de communisten kregen met steun van de Sovjets de overhand. In 1949 trokken Chiang en zijn leger zich terug op Taiwan waar de Republiek China bleef voortbestaan, in Peking riep Mao de Volksrepubliek uit.

Bekijk hoe Mao Zedong de Volksrepubliek China uitroept in 1949. Lees onder de video verder.

Videospeler inladen...

Mao en interne afrekeningen

Voor het eerst in decennia was er geen oorlog meer op het Chinese vasteland, wel in Korea waar Chinezen tegen de Amerikanen en hun bondgenoten een patstelling uitvochten. In eigen land nationaliseerde het nieuwe regime grote bedrijven en de landbouw. Dat laatste ging met veel geweld gepaard tegen grondbezitters. 

In 1958 versnelde Mao via de "Grote Sprong Voorwaarts" de collectivisering van de economie en legde hij onrealistische economische doelstellingen op zoals de verdubbeling van de staalproductie. Er kwam meer staal, maar slecht van kwaliteit en de landbouw stortte in met hongersnood tot gevolg. De mislukking kostte Mao zijn invloed binnen de partij en hij werd op een zijspoor geschoven door gematigde communisten zoals Liu Shaoqi en diens medestander Deng Xiaoping. 

(Lees verder onder de foto).

Rode gardisten paraderen met twee "contrarevolutionairen" tijdens de Culturele Revolutie.
1967 AP

Midden de jaren 60 lanceerde Mao zijn Culturele Revolutie, toen opgehitste jongeren in de Rode Gardes komaf moesten maken met "alle oude denkwijzen", met "contrarevolutionairen", maar vooral ook met de gematigde vleugel binnen het regime. Veel historisch erfgoed werd vernietigd, intellectuelen werden naar het platteland gedeporteerd, mensen op straat werden vernederd en vermoord. Hoeveel slachtoffers dat heeft gekost, is niet duidelijk, maar er wordt gesproken van miljoenen. Te midden van de chaos keerde Mao terug als absolute leider en daarna liet hij het leger de orde herstellen. 

Deng verlegt de koers

De dood van Mao Zedong in 1976 betekende een ommekeer. Zijn opvolger Hua Guofeng rekende af met de radicale fractie rond Mao's weduwe (de bende van vier) en mocht daarna zelf beschikken. De nieuwe man aan het roer was Deng Xiaoping. 

BEKIJK hoe Mao op het einde van zijn leven toenadering zocht met het Westen. Lees onder de video verder.

Videospeler inladen...

Onder Deng gebeurde veel. De landbouw en de economie werden geleidelijk geliberaliseerd en de economie bloeide op. Politiek werd komaf gemaakt met de personencultus rond leiders en met het voortdurend tegen elkaar uitspelen van fracties. Deng was even autoritair als Mao, maar bouwde een model van consensus en machtsdeling uit aan de top. De relaties met het Westen, al opgestart onder Mao in 1972, werden beter en investeringen stroomden China binnen. Ook konden Chinezen voortaan gemakkelijker naar het buitenland reizen of er studeren en brachten ze veel "know how" mee terug.

Ook ideologisch vierde Deng de teugels, maar volgens velen niet genoeg. Het onverwachte jongerenprotest begin 1989 op het Tiananmenplein in Peking verraste het regime volledig. Deng liet eerst betijen, maar sloeg dan het protest bloedig neer. Het regime sloot zich politiek op en China ging niet mee in de golf van 1989 toen de communistische regimes in Oost-Europa en nadien ook in de Sovjet-Unie ten val kwamen. 

BEKIJK: De opvolger van Mao, Deng Xiaoping, laat de economie in China heropleven. Lees onder de video en foto verder.

Videospeler inladen...
Een beeld van juni 1989: tanks op het Tiananmenplein na het neerslaan van het volksprotest.
Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Xi Jinping als de nieuwe Mao?

De economische hervormingen en de opgang van China gingen echter voort en vandaag is het een grootmacht zoals het meestal in de geschiedenis geweest is. De prijs voor die opgang is echter een steeds sterkere politieke repressie om "stabiliteit te garanderen". 

BEKIJK: President Xi Jinping, de man die de regels heeft aangepast naar een onbeperkte ambtstermijn. Lees onder de video verder.

Videospeler inladen...
Het moderne China: de skyline van het zakendistrict Pudong in Shanghai.
Wang gang - Imaginechina

In de periode na Deng Xiaoping volgden de leiders (Jiang Zemin en Hu Jintao) elkaar in onderling overleg tussen de fracties aan de top vreedzaam op met een wettelijk maximum van tien jaar regeerperiode. Dat model werd doorbroken door huidig partijleider en president Xi Jinping die de regels heeft aangepast naar een onbeperkte ambtstermijn. 

Xi trekt ook steeds meer de volledige macht naar zich toe op een manier zoals Mao dat vroeger deed. Tegelijk wordt de toch al beperkte meningsuiting in China verder beknot en is de onderdrukking van minderheden zoals in Tibet, van de Oeigoeren in Xinjiang of het democratisch protest in Hongkong naar een hoogtepunt gegroeid.

Het nieuwe China van Xi exporteert zijn communistisch-nationalistische ideologie dan wel niet, het smeedt wel overal ter wereld politieke banden met autocratische leiders om de liberale wereldorde die vanuit het Westen ontstaan is, te ondermijnen.

BEKIJK: China viert 100 jaar Communistische Partij met een lichtshow zoals alleen China dat kan.

Videospeler inladen...

Meest gelezen