Amsterdamse burgemeester Femke Halsema tijdens  nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij in het Oosterpark

Amsterdam biedt excuses aan voor slavernijverleden, ook bij ons was er slavernij: "Geruild voor wapens en textiel"

Burgemeester Femke Halsema heeft namens het stadsbestuur van Amsterdam excuses aangeboden voor de rol die de Nederlandse hoofdstad heeft gespeeld in het slavernijverleden. Dat ook de Oostenrijkse Nederlanden (nu België) een rol hebben gespeeld in de slavenhandel is minder bekend, dat vertelt voormalig EU-diplomaat Herman Portocarero aan VRT NWS: “Wapens, textiel en vaatwerk werden geruild voor slaven." 

"Voor de actieve betrokkenheid van het Amsterdamse stadsbestuur bij het systeem van koloniale slavernij en de wereldwijde handel in tot slaaf gemaakten bied ik, namens het college van burgemeester en wethouders, excuses aan", zei de burgemeester van Amsterdam Femke Halsema. Ze deed dat tijdens de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij in het Amsterdamse Oosterpark. 

De burgemeester zei verder in haar toespraak dat "geen enkele nu levende Amsterdammer schuld heeft aan dat verleden". Halsema zei wel dat het bestuur zijn verantwoordelijkheid wil nemen voor de rol van Amsterdam bij de slavenhandel, slavernij en het daardoor veroorzaakte leed.

(Lees verder onder de foto)

Burgemeester Halsema in Amsterdamse Oosterpark.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Amsterdam eerste met formele excuses

Amsterdam is de eerste gemeente in Nederland die formeel verontschuldigingen aanbiedt. Ook Utrecht, Den Haag en Rotterdam overwegen dat te doen. Britse steden als Londen en Liverpool en Chicago en Charleston in de Verenigde Staten gingen Amsterdam al voor.

De Nederlandse staat moet excuses aanbieden voor het slavernijverleden

Het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden

“De Nederlandse staat moet excuses aanbieden voor het slavernijverleden”, luidt het in dat 217 pagina's tellende rapport. Daarnaast moet Nederland erkennen dat de slavernij en slavenhandel misdrijven tegen de menselijkheid waren en inzien dat de gevolgen van het slavernijverleden nog altijd voelbaar zijn.

Het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden begon vorig jaar op verzoek van het ministerie met het onderzoek naar het Nederlandse slavernijverleden en welke effecten dit vandaag nog heeft. Het rapport werd gepresenteerd op “Keti Koti”, de dag van de herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij in Suriname en de Antillen. Het rapport gaat over de periode tussen de zeventiende eeuw en 1 juli 1863 (de dag dat de slavernij formeel werd afgeschaft) en de gevolgen van de slavernij.

(Lees verder onder de foto)

Amsterdamse Oosterpark
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Ook onze streken rol in slavernij

Minder bekend is dat het gebied dat nu België vormt ook een verleden van slavernij heeft. Voormalig diplomaat Herman Portocarero schreef er over in zijn boek "De zwarte handel". “Het gaat over het einde van de 18e eeuw, het is voorbarig om over België te spreken, het waren de Oostenrijkse Nederlanden. Maar het gaat over de steden Antwerpen, Brussel, Luik, Gent en Oostende”, gaat Portocarero verder.

“In Antwerpen zat het kapitaal, ook Brussel komt aan bod met geldschieters, Luik speelt mee omdat het wapens produceerde, er was een kapitein afkomstig uit Gent en de thuishaven van de slavenschepen was Oostende. Dus het speelt zich af in de regio die later België zou worden.”

De meest gegeerde producten waren wapens, maar ook onder meer textiel, wijn en vaatwerk werden verscheept, daarmee werden dan slaven aangekocht

De slavenhandel was een driekhoekshandel. “Het draaide om product- en ruilhandel. In West-Afrika was er nood aan allerlei Europese producten. De meest gegeerde waren wapens, maar ook onder meer textiel, wijn en vaatwerk werden verscheept, daarmee werden dan slaven aangekocht”, gaat de voormalige diplomaat voort.

“De slaven die door de pre-Belgische slavenhandelaars werden vervoerd, gingen vooral naar Haïti of Cuba. Op deze Caraïbische eilanden werden de slaven verkocht voor voornamelijk suiker, koffie en tropisch hout. Deze producten kwamen dan terug naar Europa.”

Volgens Portocarero kwam er bij deze handel nauwelijks geld aan te pas, het was vooral gericht op ruil. “Ook kwamen er fysiek weinig of geen slaven in onze streken”.

(Lees verder onder de foto)

Amsterdamse Oosterpark
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

"Moreel gezien even erg"

België heeft een beperkte rol gespeeld. “Het waren vooral de grote mogendheden zoals Frankrijk, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en in mindere mate Spanje. In totaal zouden er 11 tot 13 miljoen Afrikanen zijn vervoerd. Slavenhandelaars uit onze contreien zouden zo’n 5.000 mensen vervoerd hebben”, aldus Portocarero. “Maar moreel gezien is het even erg.”

De handel is gestopt omdat onder andere de concurrentie voor de slavenhandelaars met de grote mogendheden te moeilijk werd. Bovendien werd slavenhandel vanuit Afrika vanaf 1807 illegaal in het Verenigd Koninkrijk, rond 1815 volgden de andere Europese landen. Het bezit van zwarte slaven in Amerika en de Caraïben werd pas tientallen jaren later afgeschaft. "De pre-Belgische deelname zelf heeft slechts 20 jaar geduurd.”

Volgens Portocarero zijn weinig mensen op de hoogte omdat de handel zich afspeelde voor België als staat bestond. “Maar zodra België in 1830 bestond, heeft onze staat wel deelgenomen aan het vervoeren van Aziatische contractarbeiders, quasi slaven eigenlijk. Ook heeft Leopold I pogingen ondernomen om kolonies te stichten. Maar pas met Leopold II kwamen er grote koloniale plannen. Het behoort tot de aanloop naar de Belgische koloniale geschiedenis en daar moet men nog een aantal zaken over uitklaren”, besluit de voormalige diplomaat. 

Meest gelezen