2016 Getty Images

President Jovenel Moïse van Haïti is doodgeschoten in zijn woning, staat van beleg is afgekondigd

In de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince is de president Jovenel Moïse vermoord. Volgens de regering is een gewapend commando vannacht de woning van de president binnengedrongen en is hij daarop doodgeschoten. Waarnemend premier Claude Joseph heeft de staat van beleg uitgeroepen en lijkt de functie van president tijdelijk over te nemen. Haïti zit in een diepe politieke crisis nadat begin dit jaar president Moïse had geweigerd om af te treden nadat zijn ambtstermijn verstreken was. Sindsdien woedt er een volksprotest in het armste land van Amerika.

Volgens ontslagnemend premier Claude Joseph is een commando van "buitenlandse elementen" vannacht de residentie van president Jovenal Moïse in de hoofdstad Port-au-Prince binnengedrongen. Ze schoten de president dood. "First lady" Martine Moïse raakte zwaargewond. Haar toestand is nu stabiel maar kritiek. Mogelijk wordt ze overgebracht naar een ziekenhuis in Miami.

Nog volgens de premier spraken de aanvallers Engels en Spaans, wat er zou kunnen op wijzen dat het gaat om buitenlandse huurlingen. In Haïti zijn Creools en Frans de officiële talen.

Volgens de Haïtiaanse ambassadeur in de VS waren de moordenaars "professionele" huurmoordenaars die zich uitgaven voor Amerikaanse agenten en mogelijk het land al hebben verlaten.

Bekijk hieronder de reportage uit "Het journaal" waarin een buurtbewoner en de ontslagnemende premier aan het woord komen (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Dit is een hatelijke, onmenselijke en barbaarse daad

Ontslagnemend premier Claude Joseph

Vanmiddag hebben de premier en de regering de staat van beleg uitgeroepen in het hele land. Dat houdt in dat de grenzen, havens en luchthavens voorlopig gesloten worden en dat de ordediensten speciale bevoegdheden krijgen. Volgens de grondwet (artikel 148) neemt de regering onder leiding van de premier de macht over als de president die tijdelijk niet kan uitoefenen. 

Als de functie echter vacant wordt, zou de president tijdelijk moeten worden opgevolgd door de voorzitter van het Hooggerechtshof (onlangs overleden) of een andere opperrechter, maar dat moet dan worden bekrachtigd door het parlement, dat in feite niet meer in zitting is omdat er geen verkiezingen zijn gehouden (artikel 149). 

Grondwettelijk zit de nieuwe machthebber - in casu premier Joseph - dus op een wankele stoel en veel zal afhangen of leger en politie hem zullen gehoorzamen en hoe de buitenwereld reageert. Bovendien had de vermoorde president onlangs een nieuwe premier aangesteld die deze of volgende week een nieuwe regering had moeten samenstellen. Dat is dus nu verhinderd. 

Ondanks het feit dat het een heel instabiel land is, is het uitzonderlijk dat een leider zo wordt afgemaakt

Pieter Thys van Broederlijk Delen

Volgens Pieter Thys van Broederlijk Delen die in Haïti werkt, gonst het onder de bevolking van geruchten. Sommigen merken op dat de vermoorde president op gevoelige tenen heeft getrapt door een aantal lucratieve contracten van machtige zakenlui te schrappen, voor anderen was hij net een leider die de belangen van de elite diende en niet het volk.

"Het is voorlopig erg kalm op straat"

Volgens de Belgische zakenman Maarten Boute die in Haïti woont, is het opvallend rustig op straat in Port-au-Prince. Er is ook nauwelijks iemand van de ordediensten te zien. Het valt nu af te wachten of dat zo blijft. Wel is er straks een avondklok van kracht. Ook andere bronnen hadden gemeld dat op het op enkele plunderingen na rustig is en dat de regerings- en zakenwijken beveiligd zijn. 

In "De wereld vandaag" denkt Boute niet aan een staatsgreep. In Haïti is er niemand die de structuur heeft om op deze manier een militie of organisatie te plannen, ook al had Jovenel Moïse veel vijanden gemaakt. Boute sluit niet uit dat drugkartels uit Colombia of Mexico achter de aanslag zitten. Hoe het nu verder moet, is voor hem ook niet duidelijk, maar hij ziet een rol voor de Verenigde Naties of de Verenigde Staten.

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

De Verenigde Staten lijken onaangenaam verrast. Volgens zijn woordvoerder laat president Joe Biden de situatie in Haïti onderzoeken. In het verleden zijn VS-troepen al tussenbeide gekomen om Haïti te "stabiliseren", de laatste keer in de jaren 90. Biden zal geen zin hebben in een nieuw avontuur, maar Haïti laten verzinken in chaos is ook geen optie, al was het maar om vluchtelingenstromen te voorkomen. Buurland Dominicaanse Republiek heeft alvast de landgrens met Haïti gesloten.

Op vraag van de VS en Mexico komt de VN-Veiligheidsraad morgen in spoedzitting bijeen over Haïti. De zitting zal plaatsvinden achter gesloten deuren.

De moord op de president is een voorlopig dieptepunt in een crisis die al woedt sinds het begin van dit jaar en in feite al sinds de verkiezing van Moïse tot president vijf jaar geleden.

(Lees verder onder de foto).

Sinds begin dit jaar zit Haïti in een spiraal van volksprotest en geweld.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Wie is president, wie zit in het parlement?

Sinds begin dit jaar woedt er volksprotest in het armste land op het Amerikaanse halfrond. De aanleiding was de weigering van president Jovenel Moïse om op te stappen na het aflopen van zijn ambtstermijn in februari. Leger en politie drukten het protest deels de kop in, maar de oppositie kreeg steun van leden van het Hooggerechtshof, die dan meteen werden ontslagen door de president. (Lees verder onder de foto).

Archieffoto van demonstranten die door de ordediensten worden opgepakt en afgevoerd.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

In feite is er ook geen echt parlement meer in functie, ook die ambtstermijn is verlopen nadat president Moïse had geweigerd om nieuwe verkiezingen te organiseren. Samengevat lijkt geen enkele politieke instelling wettelijk in orde te zijn. De oppositie benoemde een tegenpresident en een alternatieve regering, maar Moïse kon tot nu toe rekenen op de steun van het leger en de politie. 

De Verenigde Naties, de Verenigde Staten en de Europese Unie hadden dan ook opgeroepen om echte verkiezingen te houden voor een president en een parlement tegen eind dit jaar. Intussen lieten de VN, de VS en de EU Moïse dan maar aan de macht, ook al was dat om totale chaos te vermijden.

Overigens werd Moïse in 2016 in erg chaotische en verdachte omstandigheden verkozen tot president. Door het verzet allerhande duurde het een jaar vooraleer hij de eed kon afleggen. 

Politieke stabiliteit was toch al geen handelsmerk van Haïti, sinds dat land in 1804 onafhankelijk werd na de enige echt geslaagde slavenopstand tegen de Franse kolonisator. Haïti wou een baken van vrijheid in de Caraïben worden, maar verviel in dictatuur en of chaos. Tussen 1957 en 1986  leidden de dictators François en zijn zoon Jean-Claude Duvalier ("Papa Doc" en "Baby Doc") met harde hand (en vooral hun beruchte militie Tontons Macoutes) het land. 

Daarna wisselden staatsgrepen en pogingen tot democratisering elkaar af en in 1994 maakten Amerikaanse troepen een einde aan een militaire dictatuur. Stabiliteit en rust keerden echter niet terug: de ontzettende armoede bleef. Een verwoestende aardbeving in 2010 met honderdduizenden doden tot gevolg en een orkaan zes jaar later, gaven het land met elf miljoen inwoners een nieuwe klap.

Meest gelezen