Mysteries ontrafeld: Wie zijn de 2 Russen die Erik uit Bocholt eind jaren 80 opgroef?

Ergens in de jaren '86-'87 heeft Erik Wuijts uit Bocholt samen met een vriend de overblijfselen van twee Russen opgegraven. De twee Bocholtenaren waren toen tieners. Die Russen waren volgens de volksverhalen oud-krijgsgevangenen uit de Tweede Wereldoorlog, en velen zouden begraven liggen in de bossen van de deelgemeente Reppel. Veertig jaar na de vondst laat het verhaal Erik maar niet los. Wie waren die twee Russen? En waar zijn ze nu?

Radio 2 ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit Vlaanderen en Brussel. Met de hulp van luisteraars en experten proberen we het antwoord te vinden op geheimzinnige verhalen.

Toen de Bocholtenaar Erik Wuijts nog een tiener was, ging er in de deelgemeente Reppel het verhaal rond dat er in de bossen van Bergherheide "aan den dikste boom" tientallen Russen begraven waren. Die Russen, in de volksmond Bosrussen genoemd, waren soldaten die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers naar Limburg werden gehaald om hier aan dwangarbeid te doen. Veel van die krijgsgevangenen moesten werken in de Limburgse mijnen. Sommigen slaagden erin te ontsnappen, en zij verscholen zich vervolgens in de bossen. Met dat verhaal in het achterhoofd gingen Erik en zijn kompaan de bossen in, gewapend met een schup. "Wat we daar toen gevonden hebben, zal ik nooit vergeten. Ik kan me de skeletten nog perfect voorstellen", vertelt Erik. De twee jongemannen vonden er niet beter op om de schedels en dijbenen van de twee heren mee te nemen naar huis. "Om op onze carnavalswagen te plaatsen."

Beluister hier het verhaal van Erik Wuijts:

André en zijn "Russengat"

Na het oorspronkelijke verhaal komt er een tip binnen, helemaal vanuit Mozambique! Radio 2-luisteraar Christel Schoofs blijkt een uitgeweken Limburger, en de zus van Jan, opgraver nummer 2. "Ik weet nog goed hoe die twee plots met die skeletten op de oprit stonden. Het verhaal ging al snel rond, en ook de politie is komen aankloppen", herinnert ze zich. "Het is oud-schooldirecteur André Kerkhofs die hen geïnspireerd heeft om te gaan zoeken. Hij vertelde in de klas vroeger altijd wilde verhalen over die Russen. Als er één man meer weet, is hij het wel."

En wat blijkt: André Kerkhofs weet inderdaad meer. Meer nog, hij heeft een "Russengat" in zijn achtertuin. "Een replica weliswaar, met zij-ingangen voor de kinderen", vertelt Kerkhofs. "Maar dit is hoe die Bosrussen zich vroeger verscholen. Ze groeven holen onder de grond, waar je vanop de begane grond niets van kon waarnemen. Hier leefden ze dan, terwijl ze gingen werken bij de boeren in de buurt." Kerkhofs kent het verhaal van Erik, maar weet hij ook meer over de identiteit van die twee Russen? "Dat kan ik je niet vertellen, maar er wonen hier wel nog Russen in Bocholt: de Babeliowsky's. Misschien stammen zij nog af van die Bosrussen."

Bekijk hier het "Russengat" van Bocholtenaar André Kerkhofs:

Videospeler inladen...
Mijn Nonk Gérard heeft de Tweede Wereldoorlog nog meegemaakt en is in contact geweest met twee Russen die hier in de bossen leefden
Remie Timmers

De zoektocht naar de Babeliowsky's in Bocholt leidt ons naar een Russische stamboom die al van vóór de oorlog in Limburg gevestigd is. Remie Timmers uit Houthalen-Helchteren komt wel nog met een tip. "Mijn Nonk Gérard heeft de Tweede Wereldoorlog nog meegemaakt en is in contact geweest met twee Russen die hier in de bossen leefden: Nicolay Gerajinov en Alexander Babikov."

Heten de twee Russen Nicolay en Alexander?

De tip van Remie leidt tot een dood spoor. Na het licht op te steken bij zijn 93-jarige nonkel, blijken die Nikolay en Alexander na de oorlog levend en wel uit België geraakt te zijn. "De twee heren hebben ooit nog een brief geschreven vanuit Rusland, vertelde Nonk Gérard me", klinkt het bij Timmers. "Ze hebben hem daarin bedankt voor alle hulp die hij het duo destijds geboden heeft. Mijn nonkel ging ze als klein manneke vaak voedsel brengen in de bossen."

Intussen komen gelijkaardige verhalen binnen vanuit heel Noord-Limburg en het Maasland, maar ook van buiten Limburg: lokale buurtbewoners die tijdens de oorlog enkele Bosrussen voedsel brachten. Eén ding is zeker: het krioelde in '40-'45 van de Russen in Limburg. Geen enkel verhaal komt overeen met dat van Erik, de Russen uit de bossen van Reppel blijven voorlopig ongeïdentificeerd.

Hoe overleef je eigenlijk alleen in de bossen? Bushcrafter Brecht geeft tips:

Russische krijgsgevangenen overleefden in "Russengaten" in de bossen. Maar hoe zijn ze er in geslaagd om alleen te overleven in de natuur? Survivalexpert Brecht Steenwegen van de Outdoorschool licht toe hoe je overleeft in het wild:

Radio 2

Kregen de twee Russen ooit een kerkelijke begrafenis?

Uit het verhaal van Erik Wuijts maken we op dat de twee Russen destijds een officiële begrafenis hebben gekregen, nadat hij en zijn kompaan ze hebben opgegraven in de bossen. "Dat zou in Grote-Brogel geweest kunnen zijn, of toch ergens in de buurt van Peer", herinnert hij zich. "Daarvoor zou je eens moeten rondhoren bij de parochies in de buurt."

wikipedia

Een lange zoektocht bij een heleboel geestelijken levert niets op. De registers schrijven niets van een kerkelijke dienst voor twee (anonieme) Russen in de buurt van Bocholt. We worden doorverwezen naar de gemeenten en heemkundige kringen.

Heeft Christ Cuppens het antwoord?

De Rus "Dikke Pier" en zijn kompaan zijn in mijn huis gevangen door de Duitsers. Eén van hen werd doodgeschoten

We krijgen telefoon van Adelin Bilsen van de heemkundige kring van Bocholt. Hij verwijst naar Christ Cuppens, een oude man uit Bocholt die óók een verhaal heeft over twee Russen. "In mijn ouderlijk huis, op een goeie anderhalve kilometer van de bossen van Bergerheide, zijn in 1944 twee Russen plots binnengestormd. Ze waren op de vlucht voor de Duitsers of collaborateurs. Wij - ik was nog een kleine jongen - werden buiten op één lijn gezet en werden onder schot gehouden, totdat de twee gevonden werden. Eentje van hen kenden we goed. Hij stond in de buurt bekend als "Dikke Pier". Die hebben ze in ons huis ter plaatse doodgeschoten. De andere Rus hebben ze meegenomen."

Christ Cuppens (links) en "Dikke Pier" (rechts)

Radio 2

Zijn "Dikke Pier" en zijn kompaan uiteindelijk in de bossen in Reppel terechtgekomen, om daar opgegraven te worden door Erik Wuijts? Het zou zo maar even kunnen. Het verhaal heeft in ieder geval verschillende raakvlakken die niet te negeren vallen. Christ Cuppens zelf heeft zijn twijfels: "Voor zover wij weten is Dikke Pier meteen begraven op het kerkhof van Bocholt en later herbegraven in Leopoldsburg. Die andere Rus zou daar nu ook liggen. Al is dat allemaal informatie uit tweede hand", geeft de man toe.

Eén ding is zeker: Limburg vormt de laatste rustplaats voor honderden of misschien zelfs duizenden Bosrussen.

Meest gelezen