Vlaamse "vaccinatiefeestdag": hoe 11 juli-belofte van Wouter Beke toch werkelijkheid werd  

Vlaams minister van Welzijn en Volksgezondheid Wouter Beke (CD&V) is zijn belofte zo goed als nagekomen: op 7.000 mensen na hebben vandaag alle bereidwillige (meerderjarige) Vlamingen een eerste coronaprik gekregen. Nochtans heeft onze vaccinatiecampagne al heel wat moeilijke watertjes doorzwommen. Hoe is het gelukt om de 11 juli-belofte toch te bereiken? Een overzicht. 

Op 28 december vorig jaar krijgt de 96-jarige Jos Hermans als eerste Vlaming een coronavaccin toegediend. "Het is precies een engeltje dat op mijn tong pist. Ik voel me 30 jaar jonger", zei hij met guitige ogen achteraf. Samen met de Waalse Josepha (102) en de Brusselse Lucie (101) vormt Hermans een teken van hoop na een nog dodelijkere tweede golf van coronabesmettingen.

Hieronder zie je 15 scharniermomenten van onze vaccinatiecampagne in Vlaanderen (lees daarna verder): 

Teleurstellende start

De vaccinatiecampagne start officieel begin januari, maar de feestvreugde stokt al in die eerste weken. Terwijl landen als het Verenigd Koninkrijk en Israël vanaf dag één hun burgers met tien- en honderdduizenden tegelijk vaccineren, beweegt de teller in België en vooral in Vlaanderen amper. Tijdens de eerste vaccinatieweek van vier januari worden slechts 7.600 mensen geprikt in de Vlaamse woonzorgcentra.

Al snel volgt een domper voor het ziekenhuispersoneel. Op 15 januari laat vaccinleverancier Pfizer weten dat het de komende weken een pak minder dosissen zal leveren dan verwacht. Het farmabedrijf wil eerst de productiecapaciteit van zijn fabriek in Puurs opdrijven en daarna weer volop leveren. Pfizer wil zo de geplande capaciteit van dit jaar verhogen van 1,3 naar 2 miljard vaccins. Daarnaast zal het bedrijf zijn leveringen herberekenen nu blijkt dat er in één flacon niet vijf maar zes dosissen zitten.

De vertraagde Pfizer-levering leidt ertoe dat ziekenhuizen hun vaccinatiecampagne moeten uitstellen. "Dat hierdoor het vaccinatieschema van het ziekenhuispersoneel in gedrang komt, is enorm teleurstellend en frustrerend", reageert dokter Yves Breysem van het Jessa-ziekenhuis in Hasselt, Limburg. "Het wordt ontzettend moeilijk om onze medewerkers en artsen gemotiveerd te houden om zich verder in te zetten in de strijd tegen COVID-19." Ook vaccinleveraar Moderna zal hierna vertragingen aankondigen.

Op 19 januari reageert het ziekenhuispersoneel teleurgesteld op de vertraagde campagne in "Het journaal" (lees daarna verder):

Videospeler inladen...

Vaccinatiecentra: van diesel tot geoliede machine

Midden februari openen de vaccinatiecentra de deuren. Op dat moment zijn de mensen uit de eerstelijnszorg, zoals thuisverpleegkundigen, dokters en tandartsen aan de beurt. Terwijl experten logistiek voor minder maar wel grotere centra opteerden, viel de beslissing op 95 centra voor Vlaanderen. Een grote groep enthousiaste vrijwilligers en zorgpersoneel moet deze grootse logistieke uitdaging waarmaken. Al snel blijkt het een diesel te zijn die even tijd nodig heeft om op gang te komen. 

De eerste weken van de opening zijn er haperingen in het Doclr-planningssysteem van waaruit de uitnodigingsmails verstuurd worden. Ook beschikt de overheid op dat moment niet over up-to-date gegevens van het zorgpersoneel. Heel wat mensen komen daarom niet opdagen, omdat ze hun uitnodiging niet op tijd hebben ontvangen of omdat die bij de verkeerde persoon is terechtgekomen. Het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (Riziv) pakt de problemen met de gegevensdatabank aan. Voor er een officiële reservelijst van zorgpersoneel beschikbaar is, lijkt elk centrum ook zijn eigen aanpak te hebben als mensen niet langskomen. In Wemmel, bijvoorbeeld, doet men een oproep via Facebook.

Tegelijkertijd blijft ons land kampen met vertraagde leveringen van Pfizer en Moderna. Begin maart is nog geen 5 procent van de Belgen een eerste keer geprikt. Voor de Vlamingen staat de teller op 6,4 procent. 

AstraZeneca, het probleemkind

Het AstraZeneca-vaccin zou de vertraagde leveringen van de andere vaccins moeten goedmaken. Maar ook de Brits-Zweedse farmagigant kondigt week na week vertragingen aan. Al in januari had het bedrijf bekendgemaakt dat de geplande levering aan de Europese Unie met 60 procent zou verminderen in het eerste kwartaal. Het Verenigd Koninkrijk zou daarentegen wel massa's vaccins ontvangen. Het is het begin van een dispuut tussen de EU, het VK en de farmareus. Zo blokkeren Italië en de EU begin maart voor het eerst de uitvoer van AstraZeneca-vaccins naar Australië. Midden maart volgen nogmaals grote vertragingen: mogelijk tot 3 miljoen minder vaccins voor ons land en dat voor de volgende drie maanden. Tot op vandaag komt AstraZeneca zijn beloofde leverdata vaak niet na. 

Daar stopt het liedje van zorgenkind AstraZeneca niet. Net wanneer de Hoge Gezondheidsraad begin maart beslist dat het vaccin ook voor 55-plussers mag gebruikt worden, kondigt het ene na het andere Europese land aan dat het het vaccin tijdelijk niet meer zal gebruiken. Er steken ernstige, maar zeer zeldzame bijwerkingen de kop op, zoals een verhoogd risico op een specifiek type bloedklonters. België volgt echter het advies van het Europees geneesmiddelenbureau (EMA) op en volhardt in het gebruik van het vaccin om zo verdere vertraging te voorkomen.

Op zondag 14 maart spreekt Vlaams minister van Welzijn en Volksgezondheid Wouter Beke (CD&V) de profetische woorden uit in het programma "De zevende dag": "Áls de coronavaccins op tijd worden geleverd, kunnen we tegen 11 juli élke 18-plusser zeker 1 keer prikken." Met die slag om de arm geeft hij hoop aan de bevolking na een al hobbelig verlopen vaccinatiecampagne. Begin dit jaar werd nog vooropgesteld dat iedereen tegen september zijn eerste prik zou krijgen. Daarna sprak men van eind juli. Dat iedereen erop zou letten of Beke z'n belofte zou kunnen nakomen, was zeker.

Bekijk hier het fragment uit "De zevende dag" waarin minister Beke de datum van 11 juli opwerpt (lees verder onder de video):

Videospeler inladen...

Om de vaccinaties te versnellen, beslissen de verschillende ministers van Volksgezondheid rond diezelfde tijd dat de periode tussen twee dosissen van het Pfizer-vaccin verlengd wordt. Tussen de eerste en tweede prik van het vaccin van Pfizer/BioNTech zitten nu 35 dagen, in plaats van de eerder aangeraden 21 dagen.

Een maand later komt de leeftijdsgrens voor het AstraZeneca-vaccin weer op de agenda te staan. Het EMA onderzoekt op aandringen van landen als België het risico op zeldzame bloedklonters tegenover de voordelen van het vaccin per leeftijdscategorie. De analyse toont aan dat de bescherming die een prik biedt, vanaf ongeveer 40 jaar duidelijk opweegt tegen de zeldzame risico's. Vanaf eind april gebruikt België Astra­Zeneca dan ook enkel voor 41-plussers. In enkele weken tijd verandert de boodschap van "enkel voor jongeren" dus naar "enkel voor ouderen", wat een zoveelste deuk in het vertrouwen in de vaccinatiecampagne betekent.

11 juli in het gedrang?

Toch zie je de vaccinatieteller sterk toenemen wanneer de risicopatiënten onder de 65 jaar in april aan de beurt zijn. Vanaf 6 april kunnen mensen zich ook aanmelden op de QVAX-reservelijst. Pfizer en Moderna zijn ondertussen de meest stabiele leveraars en de vaccinatiecentra werken als geoliede machines. Eind april is 34,2 procent van de volwassen Vlamingen een eerste keer gevaccineerd.

Ministers en experts benadrukken dat we echt vooruit zullen gaan door het vaccin van Johnson&Johnson, want je hebt er maar één prik van nodig. Toch zal het vaccin een zelfde lijdensweg als die van AstraZeneca kennen. Eind april wordt het nog goedgekeurd voor mensen van alle leeftijden. Eind mei, na de dood van een jonge vrouw, besluiten de ministers van Volksgezondheid dat het enkel kan voor 41-plussers. Uiteindelijk leidt het Amerikaanse vaccin niet tot een versnelling.

"Natuurlijk heeft deze leeftijdsgrens een effect op de vaccinaties", stelt minister Beke daarna in het Vlaams Parlement. "Ik heb altijd gezegd dat we iedereen een eerste prik kunnen geven tegen 11 juli, als alles goed verloopt met de leveringen. Dat is nu niet het geval. We denken nu eerder dat we tegen 11 juli 85 procent van de 18-plussers hebben gevaccineerd." Om de planning van 11 juli te halen, had Vlaanderen gerekend op een half miljoen Johnson&Johnson-vaccins, waarvan er tot dan ongeveer 80.000 bezorgd zijn. Een groot stuk van de nog verwachte vaccins kan door de leeftijdsgrens ook niet meer gebruikt worden zoals gepland.

Vlaanderen aan Europese top

Ondertussen vaccineert Vlaanderen al enkele weken als een van de snelsten binnen de Europese Unie. "We zijn zelfs het Verenigd Koninkrijk voorbijgestoken. Alleen IJsland doet beter", vertelt minister Beke. "We hebben niet alleen een sterke vaccinatietraditie, daarbovenop zetten we via onze vaccinatiecentra in op nabijheid. De samenwerking tussen de eerstelijnszones en de lokale besturen verloopt uitstekend. Ons medisch personeel staat elke dag paraat, net als de vele vrijwilligers."

Ook dit Twitterbericht van enkele statistici die op vrijwillige basis dagelijks cijferrapporten delen over de Europese vaccinatiecampagne toont aan dat niet enkel Vlaanderen, maar ons hele land bij de beste van de klas hoort.

Afgelopen donderdag maakte minister Beke bekend dat zijn doel om tegen 11 juli alle bereidwillige Vlamingen een eerste keer te prikken, zo goed als bereikt is: "Grosso modo wel, op 0,2 procent na", zei hij. De laatste 7.000 uitnodigingen van de 5,3 miljoen volwassen Vlamingen zijn deze week verstuurd. "Bovendien hebben we intussen ook 50.000 16- en 17- jarigen geprikt", vult de minister aan. De laatste 30.000 uitnodigingen voor deze jongeren zijn eveneens deze week de deur uitgegaan. Van alle 18+-Vlamingen is nu 87 procent een eerste keer geprikt, de helft van hen is volledig gevaccineerd. Tegen eind juli zal 80 procent volledig gevaccineerd zijn. 

De 8.800 mensen die nog op de QVAX-lijst staan, hebben volgens Beke tegen vandaag eveneens hun uitnodiging gekregen. Wie niet is ingegaan op haar of zijn eerste uitnodiging of wie die uitdrukkelijk heeft geweigerd, krijgt overigens een herkansing. Dat kan door je opnieuw in te schrijven op QVAX. Zowat 2.000 van de 90.000 mensen die hun uitnodiging uitdrukkelijk hadden geweigerd, hebben dat al gedaan.

Intussen is het afwachten hoe de vaccinatiecampagne nog in de rest van ons land zal verlopen. In tegenstelling tot Vlaanderen is de vaccinatiebereidheid in Brussel een pak lager, 58 procent is nu deels gevaccineerd. Tegelijkertijd is het afwachten hoe goed de vaccins echt zullen beschermen tegen de deltavariant. De vaccinatiecentra blijven normaal nog open tot half oktober. 

Meest gelezen