"We speelden met tranen in de ogen": Een van laatste overlevenden van orkest Auschwitz overleden

In Duitsland is Esther Bejarano overleden, een belangrijke stem in de strijd tegen racisme, fascisme en antisemitisme. Bejarano was een van de laatste overlevenden van het vrouwenorkest van het concentratiekamp Auschwitz. Ze overleefde het kamp dankzij de muziek. 

Beluister hier een bijhorend gesprek met Veerle Vanden Daelen, conservator in de Dossin Kazerne, in "De ochtend" op Radio 1:

Esther Bejarano is de voorbije nacht op 96-jarige leeftijd overleden. Haar dood werd bekendgemaakt door Meron Mendel, directeur van de Bildungsstätte Anne Frank. "Ze heeft haar leven gewijd aan de muziek en aan de strijd tegen racisme en antisemitisme", zegt hij. "Ze overleefde Auschwitz omdat ze in het kamporkest accordeon speelde."

Esther Bejarano (meisjesnaam Esther Loewy) was een van de dochters van een muzikaal joods gezin in Saarlouis, niet ver van de Duits-Franse grens. Toen de nazi's aan de macht kwamen werd het gezin uit elkaar gescheurd. Bejarano's ouders en een zus werden vermoord, zelf kwam ze in april 1943 in Auschwitz terecht. De muziek redde daar haar leven. Ze werd ingelijfd bij het vrouwenorkest van het concentratiekamp. Als accordeoniste, hoewel ze tot dan enkel piano had gespeeld.  

"Ik weet tot vandaag niet hoe ik het overleefd heb", zei Bejarano in een interview:

Videospeler inladen...

Wie aankwam applaudisseerde en zwaaide naar ons, maar wij wisten dat ze naar de gaskamers werden gebracht

Telkens als er een nieuwe trein met gedeporteerden in het kamp arriveerde, speelde Bejarano accordeon in het orkest. "Zodat wie aankwam kon denken: Als er muziek wordt gespeeld, kan het zo erg niet zijn. Dat was de tactiek van de nazi's", getuigde Bejarano daarover.

"We speelden met tranen in de ogen. De mensen die aankwamen applaudisseerden en zwaaiden naar ons, maar wij wisten dat ze onmiddellijk naar de gaskamers zouden worden gebracht." 

Na een half jaar Auschwitz werd Bejarano overgeplaatst naar het vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück. Toen in 1945 de Russen naderden, werd ze gedwongen om mee te lopen in de beruchte dodenmarsen. 

Na de oorlog verhuisde Bejarano naar Israël, waar ze haar man leerde kennen en twee kinderen kreeg. Het gezin keerde in 1960 echter terug naar Duitsland en vestigde zich in Hamburg. Bejarano wijdde een groot deel van haar leven aan het levend houden van de herinnering aan de nazi-gruwel. Ze schreef boeken en getuigde in scholen en op manifestaties over haar oorlogservaringen. 

Ook via de muziek, die zoveel voor haar had betekend, bleef ze de strijd voeren tegen discriminatie en racisme. In de jaren 80 richtte ze met haar zoon en dochter een muziekgroep op waarmee ze jiddische liedjes en verzetsliederen speelde. Enkele jaren geleden trok ze zelfs nog Duitsland rond met de hiphopband Microphone Mafia uit Keulen. Ze waarschuwde met name voor het groeiende gevaar van uiterst rechtse groeperingen en partijen als Pegida en AfD. 

Meest gelezen