Woede om (online)racisme na EK-finale: haalt druk op overheid en sociale media iets uit? Of is dat vergeefs?

De Engelse voetbalbond FA reageert ontzet op de vloedgolf van racistische posts op sociale media nadat drie zwarte spelers hun penalty hebben gemist, waardoor Engeland de EK-finale tegen Italië verloor. De FA wil dat socialemediabedrijven harder optreden tegen die praktijken en roept de Britse regering op om hen via een nieuwe wet zware boetes op te leggen als ze daar onvoldoende werk van maken. Haalt dat echt iets uit? Of is het vechten tegen de bierkaai?

De Engelse voetbalbond FA wil dat socialemediabedrijven strenger optreden tegen racistische uitlatingen op hun platformen.  De FA roept de Britse regering ook op om nu eindelijk werk te maken van een wet die de socialemediakanalen hoge boetes oplegt als ze hier onvoldoende werk van maken. 

De oproep komt er na een vloedgolf van racistische uitlatingen op socialemediakanalen, na de strafschoppenreeks in de EK-finale tussen Italië en Engeland. Drie jonge zwarte spelers van de Engelse ploeg misten hun penalty, waardoor Engeland uiteindelijk de finale verloor. 

“Het is ongelooflijk dat we hierover nog altijd aan het praten zijn” zegt algemeen directeur van de FA Mark Bullingham: “We zeggen al zo lang heel duidelijk: de socialemediabedrijven moeten in actie komen. Ze moeten dit uitroeien en ze kunnen dat. We herhalen onze oproep aan de regering om de wet over schadelijke onlineboodschappen zo snel mogelijk in te dienen. Wij vinden racistische beledigingen van wie dan ook onaanvaardbaar en wij willen dat het stopt.”

De socialemediabedrijven moeten in actie komen. Ze moeten dit uitroeien, en ze kunnen dat. We herhalen onze oproep aan de regering om de wet over schadelijke online-boodschappen zo snel mogelijk in te dienen.

Mark Bullingham, algemeen directeur Engelse voetbalbond FA

Ook de Europese voetbalbond Uefa veroordeelt “de walgelijke racistische beledigingen” en voegt daar in een verklaring aan toe: “Wij steunen de spelers, en sluiten ons aan bij de oproep van de FA om de strengst mogelijke straffen.”

In februari dreigde de Britse regering met een nieuwe wet die socialemediagiganten zou straffen met hoge boetes als ze zich niet harder zouden inzetten om racistische uitlatingen op hun platformen te bestrijden, maar die wet is er nog altijd niet. 

De wet werd wel aangekondigd in de regeringsverklaring die de Queen in mei voorlas bij de opening van de nieuwe parlementaire zittingstermijn. Maar het is nog maar de vraag of hoge boetes de kapitaalkrachtige socialemediagiganten wel zullen afschrikken.

Uitgever of doorgeefluik?

Het probleem is bekend: kranten en mediakanalen worden beschouwd als uitgevers en kunnen dus verantwoordelijk gesteld worden voor de inhoud die ze publiceren. Ze vallen onder instanties die als mediaregulator optreden – in het Verenigd Koninkrijk is dat Ofcom – en die kunnen zware boetes opleggen als ze de regels overtreden. 

Socialemediakanalen daarentegen worden niet gezien als uitgevers, maar als platformen die louter als doorgeefluik fungeren. Ze zouden dan ook niet verantwoordelijk zijn voor de inhoud die gebruikers op hun platformen publiceren. 

Maar die stelling is niet helemaal houdbaar, dat beseffen de socialemediagiganten ook wel. Ze hebben dus huisregels opgesteld en wie zich daar niet aan houdt kan gestraft worden: berichten kunnen worden verwijderd, en in het uiterste geval kan je account tijdelijk of definitief geschrapt worden – denk aan de Amerikaanse oud-president Donald Trump. 

Zelfregulering

Het probleem is dat het hier gaat om zelfregulering. En de socialemediabedrijven doen dan wel inspanningen om – onder meer – racistische content te verwijderen. 

Maar de toevloed is zo groot dat ze zelfs met een klein legertje controleurs – dus echte mensen die achter een klavier zitten – een gevecht tegen de bierkaai voeren. Denk aan Facebook met zijn 2 miljard gebruikers, die op elk moment van de dag overal ter wereld filmpjes en commentaren kunnen posten. 

Algoritmes

Dus investeren die giganten in algoritmes die automatisch verboden content moeten herkennen, maar ook dat is maar een bot wapen. Die algoritmes zijn niet verfijnd genoeg om nuance, context, humor of heel eigen culturele gebruiken te herkennen. Gebruikers worden dan ook vaak tot hun stomme verbazing op de vingers getikt voor een post die eigenlijk totaal onschuldig is, maar door een algoritme niet als zodanig herkend wordt.

Maar ook het omgekeerde is het geval. Wat doe je bijvoorbeeld hiermee: op een post op de Instagramaccount van de Engelse voetbalspeler Bukayo Saka verscheen gisteravond een commentaar van een anonieme account: het bestond enkel uit de emoji van een orang-oetan. 

Aangezien Bukayo Saka een van de jonge zwarte spelers is die een strafschop misten waardoor Engeland de EK-finale verloor, is de bedoeling hier duidelijk. Maar wie gaat daarom het gebruik van de orang-oetan-emoji wereldwijd bannen? 

Reacties

Twitter heeft de laatste 24 uur naar eigen zeggen meer dan 1.000 posts verwijderd en heeft een ongenoemd aantal accounts verwijderd.

Facebook laat weten dat het onlangs strengere regels heeft aangekondigd op Instagram (een onderdeel van Facebook). Het zegt dat het accounts waarop herhaaldelijk beledigende direct messages verschijnen zal verwijderen. Een woordvoerder verklaarde: “Niemand moet waar dan ook racistische beledigingen ondergaan, en we willen dit niet op Instagram.”

Ook de Britse premier Boris Johnson sluit zich in een tweet aan bij de veroordelingen van de racistische boodschappen. Maar politieke tegenstrevers beschuldigen hem van schijnheiligheid, omdat hij niet reageerde toen de Engelse spelers uitgejouwd werden omdat ze met een kniebuiging symbolisch opkwamen tegen racisme. 

De Britse prins William tenslotte – die ook voorzitter is van de Engelse voetbalbond – laat weten dat het racisme hem “ziek maakt”. 

Verschrikkelijk, maar verwacht

In “De wereld vandaag” op Radio 1 noemt ook voetbalcommentator Filip Joos de racistische uitlatingen verschrikkelijk, ook al had hij ze meteen na de match wel verwacht: “Het zijn dezelfde mensen die absoluut vonden dat er niet mocht geknield worden door de voetballers voor “Black Lives Matter”. Maar ze geven zelf het antwoord op de vraag waarom er wordt geknield.”

Beluister hieronder het gesprek met voetbalcommentator Filip Joos in "De wereld vandaag" op Radio 1:

Over de racistische uitlatingen online zegt Joos: “Ik weet niet of dat wenselijk is - want dan komen er privacy-issues en dat begrijp ik ook heel erg goed - maar je zou kunnen zeggen: iedereen die zich op sociale media begeeft heeft één account dat onmiddellijk traceerbaar is, en wie weet dat het dan even stopt. Maar die gevoelens, die haat…”

Muurschildering Rashford beklad

Een muurschildering in Manchester met een levensgroot portret van de Engelse voetbalspeler Marcus Rashford – die ook een penalty miste - is zondagnacht beklad. De politie van Manchester heeft een onderzoek geopend om de daders te achterhalen. Burgemeester Andy Burnham noemt het vandalisme in een tweet “een verachtelijke, schandelijke daad”. 

Maar er kwam ook meteen reactie op de bekladding: buurtbewoners herstelden het portret van de international en versierden het met steunboodschappen en hartjes. Ondertussen is het weer in zijn oorspronkelijke staat hersteld.

Met het portret werd Rashford geëerd omdat hij zich inzette voor gratis schoolmaaltijden voor kinderen uit arme gezinnen. Hij kent de problematiek erg goed uit zijn eigen jeugd. Hij beïnvloedde met zijn actie het regeringsbeleid, en werd er verschillende keren voor gehuldigd, onder meer met een eretitel uitgereikt door de Queen. 

Meest gelezen