Bus- en treinmaatschappijen in Duitse steden schrappen het woord "zwartrijden": "Past niet meer in deze tijd"

De openbare vervoersmaatschappijen in Duitse steden zoals Berlijn, München en Hamburg hebben beslist om het woord "zwartrijden" niet meer te gebruiken. Dat doen ze omdat steeds meer mensen die term als racistisch zien. Bij ons wil de Brusselse MIVB de term voortaan vermijden, omdat die "gevoelig zou kunnen liggen bij mensen".

Hoe noem je iemand die zonder te betalen een bus, tram of trein neemt? In steeds meer Duitse steden stappen openbaarvervoersmaatschappijen daarvoor af van de term "Schwarzfahren" of “zwartrijden”, omdat de term door mensen als discriminerend gezien kan worden.

Zo staat in München op affiches in bussen en trams niet meer "Zwartrijden kost 60 euro!" te lezen, maar "Eerlijkheid rijdt het langst".  Het vervoersbedrijf verklaart dat het daarmee kiest voor een "communicatie die beter past in deze tijd".

"We zien dat zich steeds meer mensen aan de term "zwartrijden" storen, en daarom zochten we een alternatief om onze woordkeuze aan te passen", klinkt het bij de Hamburgse openbaarvervoersmaatschappij HVV. En dus kiest het bedrijf voor "rijden zonder geldig vervoersbewijs".

Term "zwartrijden" wel nog in gebruik bij De Lijn, niet bij de NMBS en MIVB

"Wij gebruiken de drie termen "zwartrijden", "grijsrijden" en "witrijden", klinkt het bij De Lijn. Grijsrijden betekent bijvoorbeeld dat je rijdt met een vervoersbewijs dat je vergat te verlengen. "We hebben zelf nooit de link gelegd met racisme, en daar ook nooit iets van gehoord van onze reizigers. Indien we daar in de toekomst klachten over ontvangen, zouden we ons woordgebruik wel bespreken."

Bij de NMBS wordt de term niet gebruikt. "Naar de reizigers toe spreken we over "de verplichting om een geldig vervoersbewijs bij te hebben", en niet over "zwartrijden"."

"We gebruikten de term al niet vaak en willen ze nu in de toekomst ook proberen te vermijden, omdat die formulering gevoelig zou kunnen liggen bij mensen", klinkt het bij de Brusselse vervoersmaatschappij MIVB.

De Stichting Zwarte Mensen in Duitsland (ISD) ontvangt de beslissing van de Duitse vervoersbedrijven met lof: "Dit is een welkome verandering, want die term heeft voor zwarte mensen een negatieve bijklank”, zegt woordvoerder Tahir Della. "De term "zwartrijden" zorgt voor de associatie van zwart met iets negatiefs." De stichting had in april 2021 al opgeroepen om de term niet meer te gebruiken.

Dit is een welkome verandering, want de term "zwartrijden" heeft voor zwarte mensen een negatieve bijklank

Tahir Della, woordvoerder van Stichting van Zwarte Mensen in Duitsland (ISD)

Wat de herkomst van het woord betreft, heeft "Schwarzfahren" vermoedelijk weinig te maken met huidskleur. In Duitse media verklaart de taalkundige Eric Fuß dat het begrip afkomstig zou zijn van het jiddische "shvarts", wat "arm" betekende. Bij "Schwarzfahren" gaat het in dat opzicht dus om mensen die te arm zijn om een ticket te kopen.

Critici hebben dan ook weinig begrip voor de aanpassing. "Hier wordt iets tot een probleem gemaakt dat er eigenlijk geen is", zegt de christendemocraat Richard Seelmaecker (CDU). Volgens hem is de veronderstelde racistische bijklank "iets kunstmatigs", en zou men zich in de steden in kwestie beter richten op "de oplossing van echte problemen".

In het gevecht tegen racisme hebben we andere, effectievere maatregelen nodig

Socialistische politicus Thurben Buschhüter (SPD)

De socialistische politicus Thurben Buschhüter (SPD) denkt dat mensen het woord zwartrijden onder elkaar toch zullen blijven gebruiken: "In het gevecht tegen racisme hebben we andere, effectievere maatregelen nodig."

Volgens stichting ISD doet de herkomst van het woord er niet toe. "Veel woorden hadden aanvankelijk een andere betekenis, maar taal is in constante verandering", zegt woordvoerder Della. "Zelfs als de term zwartrijden eerst helemaal niet racistisch bedoeld was, heeft het vandaag wel degelijk een effect op wie erdoor getroffen wordt, namelijk dat zwart staat voor iets negatiefs: voor criminaliteit of illegaliteit bijvoorbeeld. Daarom is het zinvol om dit woord niet meer te gebruiken."

Meest gelezen