www.newspix.be

Vandaag hangen vlaggen halfstok en houden we een minuut stilte: wat is de zin van een dag van nationale rouw?

België houdt een dag van nationale rouw, om stil te staan bij de watersnood in Limburg en Wallonië en respect te betuigen aan de slachtoffers. Wat gebeurt er op zo'n dag van nationale rouw, hoe vaak wordt die gehouden en heeft zo'n collectief ritueel zin? "De natie die haar solidariteit betuigt, is een belangrijk gebaar," zegt rouwexpert Manu Keirse. Maar het mag niet bij een dag blijven, vindt psychiater Uus Knops: "Over verdriet mag je blijven praten, ook als de modder weggepoetst is." 

Aan de vooravond van de nationale feestdag houdt ons land een dag van nationale rouw voor de slachtoffers van de watersnood in het oosten van het land. Lees hier wat je kunt verwachten. 20 en 21 juli worden zo contrasterende dagen.

Wat zijn de geplogenheden?

Zo’n dag van nationale rouw blijft uitzonderlijk en wordt enkel georganiseerd bij een ernstige gebeurtenis of overlijden die het hele land beroert. Er is niet veel wettelijk geregeld, maar er zijn wel enkele vaste gebruiken:

  • de vlaggen aan officiële gebouwen hangen halfstok
  • mensen houden een minuut stilte 
  • soms worden eerst rouwklokken of sirenes geluid
Marcinelle, 13 augustus 1956

Van Marcinelle tot Sierre: eerdere dagen van nationale rouw

De lijst met herdenkingsdagen leest als een geschiedenis van recente calamiteiten en koninklijke overlijdens in ons land:

  • 13 augustus 1956, na de mijnramp in Marcinelle op 8 augustus, waarbij 262 doden vielen
  • 22 mei 1967, na de brand in het warenhuis Innovation in Brussel met 251 doden
  • 31 juli tot 9 augustus 1993: 9 dagen nationale rouw na de dood van koning Boudewijn
  • 14 april 1994: na de moord op 10 Belgische blauwhelmen in Rwanda.  Sindsdien is 7 april, de datum waarop de militairen werden gedood, een jaarlijks weerkerende herdenkingsdag in ons land voor alle militairen en burgers die bij buitenlandse opdrachten het leven lieten.
  • 4 augustus 2004: na de ontploffing van een gasleiding in Ghislenghien op 30 juli, met 24 doden en 132 gewonden 
  • 16 maart 2012, na het ongeluk met een autobus met Belgische schoolkinderen in Sierre, Zwitserland, met 28 doden en 24 gewonden
  • 6 tot 12 december 2014, 7 dagen nationale rouw na de dood van koningin Fabiola op 5 december
  • 22 tot 24 maart 2016, 3 dagen nationale rouw na de terreuraanslagen in Brussel en Zaventem op 22 maart, met 35 doden en ruim 340 gewonden
1 minuut stilte in de school "De speling" in Lommel; 16 maart 2012
Yorick Jansens

Het is de regering die beslist of er een dag van nationale rouw wordt georganiseerd. Dat is afhankelijk van de nationale impact van een gebeurtenis. Maar er zijn ook grote rampen gebeurd waar geen speciale dag op volgde, zoals de zelfmoordaanslag op de kerstmarkt van Luik in 2011 (6 doden), de treinramp in Buizingen in 2010 (19 doden) of de grote kettingbotsing in de mist op de E17 in Nazareth in 1996 (10 doden).   

Een mooi gebaar, een houvast voor mensen

Zo'n dag van nationale rouw is belangrijk, zegt rouwexpert Manu Keirse. "Het is de plicht van de overheid om dit te organiseren, om de solidariteit te belichamen die bij de bevolking leeft. Als iedereen zou verdergaan alsof er niets gebeurd is, dan creëert dat grote eenzaamheid bij slachtoffers."

Luister hier naar het gesprek met Manu Keirse in "De Ochtend" op Radio 1:

Naast zo’n formele dag van nationale rouw zijn er nog andere manieren om collectief respect te betuigen, zoals een staatsbegrafenis, een rouwregister in het stadhuis of een andere herdenking. Ook via sociale media zijn er veel mogelijkheden, met online rouwregisters of andere initiatieven, zoals herdenkingsgedichten of -liedjes.

Belangrijk om open over verdriet te kunnen praten

"Het mag niet bij een dag van nationale rouw blijven", is de mening van Uus Knops, psychiater en auteur. De symboliek en de boodschap van erkenning is van belang, maar er is meer nodig. "Dat er openheid is, dat verdriet langer mag bestaan dan wanneer de modder weggepoetst is. Dat er ook later nog wordt gevraagd aan mensen: hoe is het nu, hoe voelt het om in een nieuw salon te zitten?"

Uus Knops is dan ook betrokken bij een nieuw initiatief voor slachtoffers  - in de brede zin van het woord - van de coronacrisis. In Kortrijk is heel recent een eerste "onument" ingehuldigd, ontworpen door landschapsarchitect Bas Smets, die in het Zoniënwoud in Brussel ook een natuurlijke herdenkingsplek voor de slachtoffers van de aanslagen in Brussel en Zaventem creëerde. 

Uus Knops: "Het "onument" is niet toevallig een niet-overdekte plek. Bedoeld om mensen te ontmoeten, te luisteren naar elkaar, te praten over wat iemand heeft meegemaakt. Er zijn zeven "onumenten" gepland in Vlaanderen, één in Brussel en één in Wallonië. In mijn dromen zie ik ook zo’n monument in het rampgebied van de watersnood komen, waar mensen elkaar nadien nog kunnen treffen. Een plek waar je verdriet bestaansrecht mag hebben tot maanden, jaren later. "

Over rouw in coronatijd was Uus Knops te gast in Terzake op 17 juni 2020. Herbekijk het gesprek hier:

Videospeler inladen...

Nationale dag van rouw voor coronaslachtoffers?

De watersnood in Wallonië en Limburg komt inderdaad bovenop de coronapandemie die het voorbije anderhalf jaar in ons land 25.000 mensenlevens heeft geëist. Een nationale dag van rouw voor de slachtoffers van corona is er (nog) niet geweest, hoewel experten als psychiater Dirk De Wachter daar wel voor pleiten.

Behalve het "onument" in Kortrijk zijn er nog andere initiatieven om corona- en andere slachtoffers te herdenken, zoals de meer dan 300 Troostplekken die over heel Vlaanderen tot stand zijn gekomen door lokale vrijwilligers en de vrouwenorganisatie Ferm, de vroegere KVLV of Boerinnenbond. Eenvoudige groene plekken met bloembollen in de grond. In Deinze is er een nationale Troostplek.

Eind december was er het evenement “Let’s tick together”, waarbij mensen op de stoep voor hun huis op een glas tikten om verliezen door corona te gedenken en elkaar hoop te schenken.

De organisatie “We have the choice” van Kristin Verellen houdt al sinds de aanslagen van 2016 “Cirkels” met nabestaanden en iedereen die verbinding zoekt.

Waar komt die minuut stilte vandaan?

Een, twee of meer "Schweigeminuten" houden is een wijdverspreid gebruik. De eerste "officiële stilte" zou uit 1912 dateren, toen de Portugese Senaat tien minuten stilte in acht nam ter ere van een overleden politicus in Brazilië. In hetzelfde jaar was er een stille herdenking voor de slachtoffers van de scheepsramp met de Titanic in de Verenigde Staten.

Andere meldingen van één of meer minuten stilte hebben te maken met de Eerste Wereldoorlog. In Den Haag zou de Hongaarse feministe Rosika Schwimmer in 1915 een minuut stilte hebben gevraagd uit protest tegen de verschrikkingen van de oorlog.  

Op Wapenstilstand, op de 11e van de 11e om 11 uur, wordt in het Britse Gemenebest nog altijd twee minuten stilte gehouden. Volgens de ene bron kwam het idee van de Zuid-Afrikaan James Percy FitzPatrick, die zijn zoon verloor in 1917 en de Britse koning George de suggestie aan de hand deed. Andere bronnen wijzen naar de Australische journalist Edward George Honey.  

In Nederland wordt elk jaar twee minuten stilte gerespecteerd op 4 mei voor de Dodenherdenking, ter ere van alle Nederlandse militairen en burgers die in en na de Tweede Wereldoorlog zijn gedood. Israël houdt jaarlijks een Holocaust-Herdenkingsdag met eerst sirenes en daarna twee minuten stilte.

En naast de officiële stille herdenkingen zijn er de vele andere gelegenheden waarbij men er even het zwijgen toe doet, om iets of iemand te herdenken, bijvoorbeeld bij het begin van een sportwedstrijd, of als protest op straat, met bijvoorbeeld stille marsen of manifestaties zoals "Silence for Peace" op pleinen van verschillende Belgische steden.

Meest gelezen