Videospeler inladen...

Grote spanning in Tunesië nadat president de premier en het parlement naar huis heeft gestuurd

De Tunesische president Kais Saied heeft premier Hichem Mechichi en de ministers van Defensie en Justitie ontslagen en het parlement voor 30 dagen geschorst. Dat werd vannacht door duizenden Tunesiërs met vreugde begroet, maar tal van politici spreken over een coup. Rond het parlementsgebouw is het tot rellen gekomen tussen voor- en tegenstanders van de president. 

Tunesië zit al lang in een diepe politieke crisis die is aangezwengeld door de coronacrisis die er erg hard heeft toegeslagen. Premier Hichem Mechichi die regeerde met steun van de islamistische Ennahda-partij -de grootste in het parlement- had het bij veel Tunesiërs verkorven door zijn mislukte aanpak van de coronacrisis.

Vannacht waren dan ook duizenden Tunesiërs op straat gekomen toen de premier ontslagen werd door president Kais Saied die meteen ook het parlement voor 30 dagen schorste. Ook is de onschendbaarheid van de parlementsleden opgeheven. Er klonk gejuich en auto's reden toeterend rond in de hoofdstad. Gisteren nog was daar massaal betoogd tegen de regering die nu deels wandelen gestuurd is. Vanmiddag zijn ook de minister van Defensie en die van Justitie ontslagen.

Mijn beslissingen zijn gebaseerd op de tekst van de grondwet en het gaat dus niet om een coup

President Kais Saied over het ontslag van de regering

Vandaag was de sfeer grimmiger. Leger en politie hebben grote delen van Tunis afgezet, waaronder ook de omgeving van regeringsgebouwen en het parlement. Leden van het parlement die het gebouw wilden binnen stappen, werden tegengehouden. Buiten kwam het tot rellen tussen voor- en tegenstanders van de president, al slaagde de politie er wel voor een deel in om die twee uit elkaar te houden.

Vanavond heeft president Saied dan extra maatregelen aangekondigd. Zo zijn samenscholingen van meer dan drie mensen in het openbaar verboden en geldt er een avondklok van 7 uur 's avonds tot 6 uur 's ochtends. Het verkeer tussen de grote steden is ook verboden, zelfs overdag. De meeste overheidsinstellingen zijn gesloten met uitzondering van leger en politie, de gezondheidszorg en het onderwijs.

BEKIJK: De politie moest vandaag voor-en tegenstanders van de president uit elkaar houden.  Deze video zet de feiten op een rij.  (Lees onder de video verder.)

Videospeler inladen...

Staatsgreep of niet?

President Saied beroept zich voor de ingrijpende maatregel op artikel 80 van de grondwet van 2014. Dat bepaalt dat de president "alle nodige maatregelen kan treffen als de instellingen, de veiligheid of de onafhankelijkheid van het land bedreigd worden en dat voor een periode van 30 dagen". Het artikel bepaalt echter wel dat dat moet gebeuren mits consultatie van de premier en de parlementsvoorzitter en dat de voorzitter van het Hooggerechtshof moet geïnformeerd worden. Dat laatste lijkt dus niet het echt het geval en de zaak is nog complexer omdat een speciale rechtbank die de grondwet moet interpreteren, er nooit gekomen is.

De islamitische partij Ennahda -de grootste van het land- spreekt dan ook over een "staatsgreep door de president". Opvallend is dat ook twee andere grote partijen -de seculiere "Hart van Tunesië" en de radicaal-islamitische Karama- ook spreken over een staatsgreep. Ook voormalig dissident en seculier president Moncef Marzouki (2011-2014) heeft het over een "coup tegen de grondwet en de democratie". Het gaat dus blijkbaar niet over een tegenstelling tussen seculiere en religieuze partijen en politici, want beiden zijn te vinden zowel bij de voor- als tegenstanders van de president.

En wat nu?

President Saied kan dus 30 dagen de macht naar zich toe trekken en een nieuwe regering vormen. Hij moet dan wel opnieuw een premier van de islamitische Ennahda benoemen en de vraag is of die daartoe bereid is en ook de andere partijen in het erg gefragmenteerde politieke landschap gaan een rol spelen. Het parlement is overigens slechts tijdelijk opzij geschoven en blijft op termijn dus relevant.

Tenslotte is er ook de straat. Saied werd in 2019 verkozen toen hij zich opwierp als de kandidaat "tegen de corrupte elite". Dat slaat zeker aan bij veel Tunesiërs, maar niet bij iedereen. De knuppel is nu in het hoenderhok en het is niet uitgesloten dat het tot geweld komt. 

Internationaal wordt gehoedzaam gereageerd. Frankrijk hoopt dat de terugkeer naar de  normale toestand zo snel mogelijk plaatsvindt. Het Witte Huis wil zich voorlopig nog niet uitspreken of het gaat om een staatsgreep of niet en roept allen op om geweld te vermijden. Turkije en Qatar lijken de Ennahda-partij te steunen, maar voorzichtig.

Aanhangers van de president vierden vannacht feest nadat de premier was ontslagen.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Coronacrisis scherpte politieke crisis aan

Er waren al langer spanningen tussen president Saied en premier Mechichi. De drastische beslissing om regering en parlement de wacht aan te zeggen, volgt na een dag vol protesten tegen de Tunesische regering, onder meer over de manier waarop die de coronacrisis heeft aangepakt. 

Tunesië is erg zwaar getroffen door de epidemie. Er is een groot zuurstoftekort in de ziekenhuizen (zie tweet van een ziekenhuis in Mateur, onder) en Tunesië telt met 18.000 doden op 12 miljoen inwoners een van de hoogste sterftecijfers ter wereld. Op verschillende plaatsen in het land kwamen duizenden demonstranten op straat om hun ongenoegen over de leiders te uiten. Ze trotseerden daarbij de avondklok. (Lees verder onder de tweet en de foto).

"De grondwet staat de ontbinding van het parlement niet toe, maar wel de bevriezing van haar activiteiten", aldus Saied. Daardoor wordt wel de parlementaire onschendbaarheid van de leden opgeheven. De parlementsvoorzitter is de voorbije uren tegengehouden door het leger toen hij het parlement wilde betreden. (Lees verder onder de foto).

President Kais Saied lag al langer op ramkoers met de premier en met het parlement.

Ennadha spreekt van staatsgreep

Premier Mechichi heeft nog niet gereageerd. Maar de streng islamitische regeringspartij Ennadha spreekt op haar Facebookpagina van een staatsgreep tegen de revolutie en tegen de grondwet. Ze zegt dat de president hen buiten spel wil zetten en zweert dat "zijn aanhangers en ook het Tunesische volk de revolutie zullen verdedigen". Ennadha is al aan de macht sinds de Arabische Lente, de grote omwenteling, van 2011. 

Tunesië was toen de voortrekker van dat Arabische volksprotest tegen corruptie en dictatoriale leiders, vooral toen de betogers erin slaagden om dictator Zine Abidine Ben Ali van de macht te verdrijven. Dat inspireerde mensen in andere landen zoals Egypte, Libië en Syrië. Anders dan daar kwam het in Tunesië wel tot een democratisch model, zij het een erg wankel. De islamitische Ennahda is dan wel de grootste partij, zij kan niet alleen regeren en moet dus coalities sluiten en dus ook compromissen, ook met niet-religieuze partijen. 

De democratie in Tunesië werd verder uitgehold door twisten tussen partijen en politici, maar ook door wijd verspreide corruptie die niet beëindigd werd door de val van de dictatuur in 2011. Na de verkiezingen van 2019 kwam het steeds vaker tot conflicten tussen de regering en president Saied die steeds meer zijn eigen weg ging. 

Tunesië kampt met een diepe economische crisis door het wegvallen van het toerisme, een fors toegenomen werkloosheid, teleurstelling over het democratische model en de tegenstelling tussen de moderne stadsbevolking en het conservatieve platteland. 

Meest gelezen