Europa zet wellicht licht op groen voor subsidies aan gascentrales

De Europese Commissie is klaar met haar onderzoek naar het Belgische plan om gascentrales te subsidiëren, als compensatie voor de kernuitstap. Het ziet er naar uit dat de Commissie dit niet als onwettige staatssteun zal beschouwen. Het dossier zit in de laatste fase, de formele goedkeuring volgt wellicht  in augustus.  

Volgens de wet op de kernuitstap gaan in 2025 de kerncentrales in Doel en Tihange dicht. Op dat moment zal ons land twee of drie gascentrales nodig hebben om, minstens in een overgangsperiode, voldoende elektriciteit te hebben. Die centrales zullen soms wel maar vaak ook niet werken, en dus niet rendabel zijn.

Om toch investeringen voor die centrales aan te trekken, wil ons land daarom werken met subsidies. Voor die subsidies moest België de goedkeuring van de Europese Commissie krijgen, om zeker te zijn dat het niet om verdoken staatssteun gaat. De goedkeuring werd aangevraagd door de  vorige federale regering. In september vorig jaar kondigde de Europese Commissie aan dat ze een diepgaand onderzoek begon omdat ze een aantal bezwaren had tegen het plan. 

Federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) had de voorbije maanden intens overleg met de verschillende betrokken Eurocommissarissen Margrethe Vestager (Mededinging), Frans Timmermans (Klimaat) en Kadri Simson (Energie). Op een technische vergadering vorige vrijdag werden de laatste punten uitgeklaard. Vandaag is de formele schriftelijke goedkeuringsprocedure van de Europse Commissie begonnen. Minister Van der Straeten verwacht een  positieve eindbeslissing van de Commissie  in de tweede helft van augustus.   

Jaarlijks 245 tot 345 miljoen euro

Concreet betekent dit dat de federale regering in oktober een eerste veiling zal kunnen organiseren voor de levering van 2,3 gigawatt elektriciteit. De leveringscontracten zullen worden toegekend aan wie het goedkoopste bod uitbrengt. Dat zullen wellicht voornamelijk gascentrales zijn, maar er wordt ook op gerekend dat investeerders die mikken op  batterij-opslag zullen meedoen aan de veilingen (waarbij stroom van bijvoorbeeld windmolens wordt opgeslagen in batterijen, die vervolgens stroom kunnen leveren wanneer het nodig is).

Na 20 jaar stop-en-go-beleid is er eindelijk duidelijkheid
Federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten

In 2024 volgt een tweede veiling voor 1,4 gigawatt stroom. De jaarlijkse kostprijs van de subsidies wordt geschat op 245 tot 345 miljoen euro. In het steunmechanisme dat is overeengekomen met de Europese Commissie staat een duurzaamheidsclausule: gascentrales moeten tegen 2050 klimaatneutraal zijn.  En het prijsplafond, waarover het federaal parlement in 2020 een resolutie goedkeurde, krijgt groen licht van de Commissie. 

Minister Van der Straeten reageert opgelucht. "Na 20 jaar stop-en-go-beleid is er nu eindelijk duidelijkheid. Voor het eerst sinds 2003 ligt er een concreet en goedgekeurd stappenplan op tafel dat de rust en zekerheid brengt die investeerders op de energiemarkt nodig hebben. We nemen geen risico's met de bevoorradingszekerheid."

Vergunningen wel nog obstakel?

De Europese goedkeuring is cruciaal om de kernuitstap mogelijk te maken. Maar er zijn nog hindernissen. De gascentrales moeten ook nog een omgevingsvergunning krijgen, en ook dat kan nog spannend worden. Het zijn de gewesten die de vergunningen moeten afleveren, en dat loopt niet van een leien dakje.

Het Waals gewest leverde één vergunning af, maar koppelde daar zeer strenge voorwaarden aan vast. In Vlaanderen is ook al één vergunning gegeven voor een gascentrale in Gent. Twee andere projecten in Dilsen-Stokkem en Vilvoorde werden door de provincies Limburg en Vlaams-Brabant geweigerd. Het is nu aan de Vlaamse regering om te beslissen of die projecten alsnog een vergunning kunnen krijgen. Over de gascentrales woedt een politiek steekspel tussen federaal minister van Energie Van der Straeten en Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir. 

Het is nu aan alle regeringen en overheden in dit land om hun verantwoordelijkheid op te nemen en van de energieswitch een succesverhaal te maken

Federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten

"Het is nu aan alle regeringen en overheden in dit land om hun verantwoordelijkheid op te nemen en van de energieswitch een succesverhaal te maken", aldus Van der Straeten. "Hoe meer hernieuwbare energie we produceren, hoe minder draaiuren op basis van fossiele brandstoffen nodig zullen zijn. Er liggen veel projecten klaar om ontwikkeld te worden, waaronder projecten rond hernieuwbare energie, vraagbeheer, batterijen, opslag en andere flexibele capaciteit. Dankzij het investeringsmechanisme maken we het mogelijk dat mensen die in ons land willen investeren, dat nu ook kunnen doen."