Wikimedia

Mysteries ontrafeld: hoe kreeg een plantje uit Mexico de naam van een familie uit Oudenaarde?

De Olifantspoot is een populaire kamerplant die oorspronkelijk uit Mexico komt.  De wetenschappelijke naam is Beaucarnea recurvata en dat lijkt wel heel sterk op de gekende familie Beaucarne uit Ename bij Oudenaarde. Is dat toeval of hebben de twee echt iets met elkaar te maken?  

Radio 2 ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit Vlaanderen en Brussel. Met de hulp van luisteraars en experten proberen we het antwoord te vinden op geheimzinnige verhalen.

Als je binnenkort eens in een tuincentrum belandt, moet je bij de kamerplanten eens letten op de wetenschappelijke naam van een Olifantspoot. Dat is Beaucarnea recurvata, een naam die wel heel erg lijkt op de familienaam Beaucarne.  Een familie die in Ename bij Oudenaarde heel gekend is en waarvan het familiehuis nog altijd te bezoeken is.  Toeval of zat er meer achter?

Wat is een Olifantspoot?

Voor het antwoord op die vraag gingen we te rade bij tuincentrum Intratuin in Lovendegem. Kamerplantenspecialist Kristof Hebbrecht had enkele exemplaren staan en kon ons al heel wat vertellen over hoe we zo'n Olifantspoot of Beaucarnea recurvata moeten onderhouden. 

Kristof Hebbrecht van Intratuin tussen de Olifantspoten
Radio 2

Hoe geraken planten aan een naam?

Voordat we proberen te achterhalen hoe de Beaucarnea recurvata aan zijn naam geraakt is, willen we eerst weten hoe planten in het algemeen aan een naam geraken. Daarvoor gingen we ons licht opsteken bij de plantenman van De Madammen op Radio 2, Angelo Dorny 

Angelo Dorny

Jean-Baptiste Beaucarne (1802-1888) geeft naam aan de Olifantspoot

Nu we weten hoe planten in het algemeen aan hun naam geraken, is de opdracht duidelijk: heeft een telg van de familie Beaucarne zijn naam gegeven aan de Olifantspoot of Beaucarnea recurvata? Professor Marie-Christine Van Labeke kan dat verhaal bevestigen. Jean-Baptiste Beaucarne haalde de plant in 1861 vanuit Mexico naar Europa en kreeg de plant naar zich vernoemd. 

Radio 2

Een notaris uit Ename is dus in het midden van de 19de eeuw naar Mexico getrokken om daar planten te verzamelen. Nu zou dat op zijn minst vreemd genoemd worden, maar in die tijd bleek het verzamelen van exotische planten een ware rage. René De Herdt, bibliothecaris bij de Gentse Floraliën Community, kadert de historsche context. 

Radio 2

De 19de eeuw blijkt een gouden eeuw geweest te zijn voor plantenliefhebbers. Het is de periode waarin de Gentse Floraliën zijn ontstaan (1808) en waarin heel wat steden een plantentuin hebbben aangelegd. Ook de plantentuin van de Ugent is opgericht in 1794 in wat nu het Baudelopark is. Later verhuisde die naar zijn huidige locatie aan het Citadelpark. De 19de eeuw is ook de eeuw waarin heel wat expedities werden uitgestuurd naar de binnenlanden van Afrika, Centraal- en Zuid-Amerika, Azië en Oceanië om daar planten en dieren te verzamelen. Denk maar aan de reis van Darwin met de Beagle (1831–1836). Het is in die context dat Jean-Baptiste Beaucarne in 1861 naar Mexico trok om daar in de eerste plaats orchideeën te verzamelen, maar hij bracht dus ook de Olifantspoot of Beaucarnea recurvata mee.

De Olifantspoot naar hier halen is één ding, ze hier kweken nog iets heel anders ...

Jean-Baptiste Beaucarne heeft de Olifantspoot niet alleen naar Europa gehaald, hij zou er ook in slagen om de plant hier te kweken. Om te kunnen inschatten hoe moeilijk dat is, sprak Radio 2 met een moderne kweker van Olifantspoten. Hugo van Duijn van kwekerij Duijnhove in Nederland legt uit dat zoiets bijna een heksentoer is. Zelf halen ze de planten ook nu nog altijd uit Guatemala om ze hier te kunnen verdelen.

Straffe verhalen in Huis Beaucarne

Nu we voldoende achtergrond hebben opgedaan is het tijd om naar het Huis Beaucarne te trekken om te gaan praten met de nazaten van Jean-Baptiste Beaucarne. Julien Fornari is een verre nazaat van Jean-Baptiste Beaucarne. Hij en zijn partner Lena Vastesaeger hebben in 2018 het Huis Beaucarne en de bijhorende tuin opengesteld voor het publiek. Het huis werd in 1748 aangekocht door Jacques Beaucarne en is sindsdien altijd binnen de familie gebleven. 

Julien Fornari en Lena Vastesaeger in één van de historisch bewaard gebleven interieurs van Huis Beaucarne. Met op het tafeltje een Beaucarnea recurvata of Olifantspoot.
Jens Mollenvanger

Het huis Beaucarne biedt niet alleen een schatkamer aan verhalen en historische objecten, maar ook een schitterende tuin. En dat was de geliefkoosde plek van Jean-Baptiste Beaucarne.  Hij had er maar liefst zes serres staan om zijn verzameling exotische planten in onder te brengen. En het is vermoedlijk dankzij de grote druivenserre dat hij er in slaagde om de Olifantspoot te kweken, vertelt Julien Fornari.   

Druivenserre in tuin van Huis Beaucarne. Eén van de oudste druivenserres van Europa.
Huis Beaucarne
Gravure van Beaucarnea recurvata in bloei, getekend naar voorbeeld van een plant in de collectie van Jean-Baptiste Beaucarne
Huis Beaucarne

Jean-Baptiste Beaucarne was meer dan de ontdekker van de Olifantspoot. Hij was in de eerste plaatse een verzamelaar van orchideeën. Met die orchideeën en andere exotische planten nam hij deel aan heel wat plantententoonstellingen, onder meer aan de Floraliën. Toen hij in 1888 overleed, was zijn collectie enorm en toen de planten geveild werden, moesten er extra treinen ingelegd worden om de vele geïnteresseerden naar Oudenaarde te krijgen, vertelt Julien Fornari. 

Jean-Baptiste Beaucarne
Huis Beaucarne

Andere parels in de tuin van Huis Beaucarne

De tuin van Huis Beaucarne ziet er nu helemaal anders uit dan in de tijd van Jean-Baptiste Beaucarne. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het domein bestookt door obussen en van de zes serres schiet alleen de druivenserre over. Maar heel wat parels uit de tuin hebben de oorlog overleefd. Zo staat er een Catalpa met de dikste stam van Vlaanderen, een imposante Magnolia en een nog indrukwekkendere Moerascypres.

De Moerascypres of Taxodium op de binnenplaats van Huis Beaucarne met ernaast de orchideeënserre, nu ingericht als tea room
Toerisme Oost-Vlaanderen

De tuin van Huis Beaucarne is in 2021 het terrein van  Lena Vastesaeger.  Lena is gepassioneerd door de rozentuin op de binnenkoer, maar kent ook de geheimen van de rest van de tuin.  Zij leidt Radio 2 rond. 

Huis Beaucarne is open voor het publiek. Voor een rondleiding maak je wel best een afspraak. Voor meer details kan je terecht op hun website

kasto80

Meest gelezen