Clara Bonckaert/Viking genootschap

Mysteries ontrafeld: stroomt er nog Vikingbloed door de aders van Hoogstratenaren?

Volgens een legende werd de stad Hoogstraten in de provincie Antwerpen gesticht door een Viking die op de vlucht sloeg voor zijn koning. Maar klopt dat wel? Radio 2 zocht het uit.

Radio 2 ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit Vlaanderen en Brussel. Met de hulp van luisteraars en experten proberen we het antwoord te vinden op geheimzinnige verhalen.

De stad Hoogstraten zou gesticht zijn door een Viking. Dat is een legende die voor het eerst opduikt in een boek van Thomas Ernst van Goor in 1744. De Viking in kwestie zou de naam Gelmel dragen. Hij krijgt de opdracht om de dochter van de koning van Denemarken naar Engeland te brengen om daar te huwen met de koning van dat rijk. Zo gezegd, zo gedaan, maar op open zee slaat het noodlot toe. De prinses slaat overboord en verdrinkt. Viking Gelmel is bang dat de koning van Denemarken hem gaat vermoorden, omdat hij niet goed voor zijn dochter gezorgd heeft en slaat op de vlucht. Na enige tijd varen, komt Gelmel via de rivier de Mark aan land. Hij besluit er te blijven en sticht er een nederzetting. Hoogstraten is geboren.

Vroeger Vikingkampement, nu gevangenis

In het Hoogstraten van anno 2021 zijn nog heel wat verwijzingen te vinden naar Gelmel. Zo is er een Gelmelstraat, een kinderdagverblijf de Gelmeltjes, café Gelmel,… Ter ere van de 800ste verjaardag van Hoogstraten werd er zelfs een musical over Gelmel opgevoerd. Maar is die stoere Viking echt de stichter van Hoogstraten of is het niet meer dan een mooie legende?

Het is een mooi verhaal, maar er is nooit enig wetenschappelijk bewijs gevonden dat de Vikingen in Hoogstraten geweest zijn

Guy Muësen, historicus

Ons onderzoek brengt ons naar het penitentiair schoolcentrum in Hoogstraten, dezer dagen de plek waar gedetineerden werken en een opleiding krijgen. Op die plek staat het kasteel van Hoogstraten. Het oudste stuk van het gebouw zou dateren uit de 15de of 16de eeuw. Volgens de legende zou het kasteel gebouwd zijn op de restanten van de nederzetting van Viking Gelmel. Hij zou daar een Vikingkampement hebben gebouwd toen hij in Hoogstraten toekwam.

“Het is een mooi verhaal en ik zou het heel graag geloven, maar er is nooit enig bewijs gevonden dat de Vikingen hier wel degelijk geweest zijn”, vertelt Guy Muësen. Hij werkt voor de stad Hoogstraten en is historicus van opleiding. In Hoogstraten zijn er volgens hem al heel wat opgravingen geweest, maar er werd niets gevonden dat uit de tijd van de Vikingen stamt.

(Lees verder onder de foto)

Archieffoto Kasteel Hoogstraten

Al staan er volgens Muësen nog wel enkele opgravingen gepland in de buurt van het kasteel, zodra het gerestaureerd wordt. “Al zou het me verbazen dat er dan iets gevonden wordt”, vertelt Muësen. “In de tijd van de Vikingen was dit gebied één groot bos met hier en daar enkele moerassen. Er waren geen mensen of nederzettingen te bespeuren. Als Vikingen ergens naartoe kwamen, was het om te plunderen of om handel te drijven, maar hier in de buurt van Hoogstraten en omgeving waren geen dorpen of steden. Er was geen rijkdom. Wat konden ze hier dan komen halen?”

Viking-DNA

Voorlopig dus geen archeologische vondsten die bewijzen dat de Vikingen destijds echt in Hoogstraten zijn geweest. Maar hoe zit het met het DNA van de inwoners van Hoogstraten? Als hun voorvaderen Vikingen waren, moet dat via die weg nog op te sporen zijn.

 

“Je moet ons DNA zien als een archief en daarin zit heel wat informatie over onze voorouders opgeslagen”, zegt Maarten Larmuseau. Hij werkt als geneticus voor KU Leuven en Histories vzw. Hij deed onderzoek naar het DNA van heel wat Europeanen. “Door ons DNA en dat van enkele opgegraven skeletten te bestuderen, kunnen we een stamboom reconstrueren die ettelijke eeuwen terug in de tijd gaat.”

 

Vikingen zijn hier wel degelijk geweest om te plunderen. Misschien zijn er wel een paar gebleven, maar niet in zulke grote mate dat het invloed heeft gehad op ons DNA

Larmuseau bestudeerde ook de invloed van de Vikingen op ons DNA. “Tot op vandaag hebben we geen enkel spoor dat er Viking-DNA aanwezig zou zijn in het DNA van de Vlaamse, autochtone bevolking. Ook niet in de regio van Hoogstraten. Dat is in groot contrast met het oosten van Engeland, waar Vikingen nederzettingen gesticht hebben en waar ze ook echt gaan wonen zijn en kinderen hebben gekregen.”

Boer of Viking?

Dat er geen spoor van de Vikingen in ons DNA terug te vinden is, wil niet zeggen dat ze hier niet geweest zijn. “Vikingen zijn wel degelijk hier in Vlaanderen geweest. Dat blijkt uit historisch en archeologisch onderzoek", zegt Larmuseau. “De kans is echter klein dat ze hier gebleven zijn en nakomelingen gekregen hebben zoals in Engeland. Hier waren ze enkel om te plunderen. Misschien zijn er wel een paar gebleven, maar niet in zulke grote mate dat het invloed heeft gehad op ons DNA”, aldus Larmuseau.

Waarom blijven zulke legendes als die in Hoogstraten dan leven? “De Vikingen maken deel uit van ons collectief geheugen”, zegt Larmuseau. “We willen heel graag van hen afstammen. Mensen zijn gefascineerd door waar ze vandaan komen.  Dat ze afstammen van iemand van adel of van een Viking is natuurlijk interessanter dan van een boer of een arbeider.”

Meest gelezen