De pastorij van Oostham

Mysterie ontrafeld: Loopt er een geheime gang onder de pastorij van Ham en waarvoor diende die?

In Ham ligt er volgens heel wat inwoners een geheime gang onder de pastorij. De pastorij zou  verschillende geheime kamers en een geheime gang hebben die onder het huis loopt. Maar is dat wel zo? En waar zou die gang dan naartoe leiden? Radio 2 Limburg probeerde de waarheid te achterhalen.

Radio 2 ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit Vlaanderen en Brussel. Met de hulp van luisteraars en experten proberen we het antwoord te vinden op geheimzinnige verhalen.

In Ham ligt er volgens heel wat inwoners een geheime gang onder de pastorij. Dat gebouw staat niet naast de kerk, maar aan de rand van het dorp op bijna 1 km afstand. Mathieu Mondelaars is ooit een graafactie gestart aan de pastorij. Alleen heeft hij de gang toen niet gevonden.

Waar komt het verhaal vandaan?

Pastoor Coenegracht kwam vlak voor de Tweede Wereldoorlog op de proppen met het verhaal van een geheime gang. Hij had er ook bewijzen voor: een kar die bij de aanleg van een spoorweg tot twee meter diep in de grond zakte en ook de vondst van een ondergrondse ruimte toen een huis werd gebouwd.

Er zijn al verschillende zoekacties geweest, maar er is nooit enig spoor van een gang gevonden

Dirk Bertrands, heemkundige kring Ham

Er is nooit enig spoor gevonden van een gang, maar de legende was geboren. Heel wat inwoners van Oostham waren er heilig van overtuigd dat er een gang moest bestaan.

Op bezoek bij archeologen

Archeologen hebben ervaring met het zoeken naar resten in de ondergrond, dus gingen we ons licht opsteken bij de archeologen van Aron die in Tongeren bezig zijn met het zoeken naar sporen uit de Gallo-Romeinse tijd.

"Bijna elke gemeente heeft wel een legende over een onderaardse gang. Vaak zou die lopen tussen de kerk en een lokaal kasteel", vertelt archeologe Elke Wesemael. "Maar als er dan gegraven wordt, komt men vaak uit op blusputten en straatkelders. Soms zijn die verhalen gelinkt aan onderaardse structuren zoals gemetselde rioleringen of nutsleidingen."

De archeologen van Aron doen bij een opgraving altijd eerst een geofysisch onderzoek van de ondergrond om te weten te komen of er verborgen ruimtes zitten op de plaats waar ze willen graven.

Geofysisch onderzoek

Voor een geofysisch onderzoek hebben we aangeklopt bij John Nicholls van Target Geophysics. Nicholls: "Het gebruik van recente materialen in de ondergrond zoals pijpleidingen of andere nutvoorzieningen, maakt het opzoekingswerk niet zo eenvoudig." Voor dit soort opdrachten zou Nicholls onder andere een grondradar gebruiken, hoewel die niet overal kan ingezet worden zoals op asfalt of in de tuinen van de mensen.

Met deze grondradar kunnen verborgen ruimtes in de ondergrond worden opgespoord
© Target Archaeological Geophysics

Maar het prijskaartje van een bodemonderzoek past niet helemaal binnen het budget, dus proberen we op een andere manier informatie te krijgen over de gang in Ham. De abdij van Averbode heeft in de 17de eeuw de pastorij gebouwd op een stuk grond dat eigendom was van de abdij. Norbertijn Werner Fierens: "De pastorij en de abdij zijn gebouwd zodat de inwoners zich konden verdedigen tegen ongure personen. Er liepen in die tijd veel mensen rond die vogelvrij verklaard waren. Dat maakte dat de buurt erg onveilig was." Aan de pastorij is volgens de pater een achteruitgang waardoor de pastoor makkelijk kon vluchten bij gevaar. "Maar of dat via een geheime gang was, dat weet ik niet", lacht Werner.

De abdij van Averbode

Kerk van Oostham

Als de geheime gang zou bestaan hebben, komt die uit in de kerk van Oostham. Het gebouw is in de Tweede Wereldoorlog afgebrand door ... de Belgen. "Men wilde vermijden dat de toren zou kunnen dienen als uitkijkpost voor de Duitsers, dus is alles vol met stro gepropt en hebben ze de kerk laten afbranden", vertelt Jos Hermans van de kerkfabriek. 

Kerk van Oostham

In 1940 hebben de inwoners van Ham tussen de resten van de afgebrande kerk gezocht naar sporen van de geheime gang. "Er is op verschillende plaatsen gezocht, maar men heeft nooit iets gevonden", lacht Jos.

Er zijn bij de opgravingen in de kerk 2 geraamten gevonden, maar een geheime gang is niet ontdekt
Jos Hermans
Opgravingen in de kerk van Oostham in 1940-1941

Eindelijk een geheime gang, maar dan wel in het kasteel van Heks

De geheime gang van Ham zou tussen de pastorij, het kasteel van Hoensbroek en de kerk van Oostham liggen. Het kasteel van Hoensbroek is nu afgebroken en dus kan die gang daar niet gezocht worden. Maar in het kasteel van Heks (Heers) is er wél een geheime gang.

Mijn vader verstopte zich in deze geheime gang in de Tweede Wereldoorlog voor de Duitsers. Je kon er alleen maar geraken als je onder dit bed doorkroop
Graaf Ghislain d'Ursel
De geheime gang kon je enkel bereiken via een luik onder het bed in de kamer ernaast

Een telefoontje naar de dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Ham, brengt ook niet meer duidelijkheid. Diensthoofd An Vanacken: "Onze archieven zijn nog niet zo oud, de meeste omgevingsvergunningen die ik terugvind zijn amper 60 jaar oud. Plannen van de pastorij of van een eventuele geheime gang heb ik niet gevonden." 

Recent werd de pastorij en de kerk gerenoveerd. "Op de plannen van die renovatie van de pastorij in 2000 staat geen gang, en ook op de plannen van de kerkrenovatie is niets te vinden van een eventuele onderaardse ruimte", aldus het diensthoofd.

Gang of geen gang, dat is de vraag

Ook een laatste bezoek aan de pastorij brengt geen gang aan het licht. "De pastorij is versterkt zodat de pastoor zich goed kon verdedigen", vertelt Dirk Bertrands van de heemkundige kring. "Zo was er vroeger een gracht rond het gebouw en zie je hier nog een schietgat. Een vluchtweg had hij ook via de achteruitgang."

Schietgat in de pastorij van Oostham
We zijn er zo goed als zeker van dat er geen geheime onderaardse gang ligt in Oostham
Dirk Bertrands, heemkundige kring Ham

Maar sporen van een geheime gang zijn er nooit gevonden. En ook specialisten betwijfelen of er een gang ligt, daarvoor is ook de afstand te groot tussen de kerk en de pastorij.

Mysterie opgelost?

Conclusie: de kans dat er een geheime onderaardse gang ligt tussen de pastorij, het voormalige kasteel van Hoensbroek en de kerk van Oostham, is bijna onbestaande.

Meest gelezen