Perseïden boven Turkije.
Tunç Tezel (TWAN)

Toch maar wakker blijven? Vannacht tot 65 "vallende sterren" per uur te zien

De Perseïden, een jaarlijkse meteorenzwerm, bereiken in de nacht van donderdag op vrijdag hun hoogtepunt. Ook nu zijn er al heel wat 'vallende sterren' te zien en de omstandigheden zijn gunstig. Het maanlicht zal dit jaar niet storen en ook de weersvoorspellingen zijn goed. 

De Perseïden zijn een jaarlijks weerkerend fenomeen en ze worden veroorzaakt doordat de aarde de baan van de komeet 109P/Swift-Tuttle kruist. Dat begint op 17 juli en het duurt tot 24 augustus, en er zijn duidelijk meer meteoren te zien van 8 tot 18 augustus. De piek vindt meestal in de nacht van 12 op 13 augustus plaats en ook dit jaar is dat het geval.

In de baan van de komeet bevindt zich een wolk van stofdeeltjes die door de komeet zijn uitgestoten en daarvan komen er heel wat terecht in de dampkring van de aarde. De deeltjes, die meteoroïden genoemd worden, hebben een snelheid van zo'n 60 kilometer per seconde - meer dan 200.000 kilometer per uur - en ze verhitten door de wrijving met de lucht, door te botsen met moleculen in de atmosfeer. 

Die hitte is zo hevig dat ze het materiaal aan het oppervlak doet verdampen en ioniseert - er elektronen uit losslaat zodat de atomen geladen ionen worden. Hetzelfde gebeurt met het gas uit de atmosfeer en de aangeslagen atomen uit de atmosfeer en de meteoroïde produceren een lichtgevende regio die veel groter is dan de meteoroïde en er mee meereist. Dat is zichtbaar als een lichtspoor, dat zowel veroorzaakt wordt door het gloeiende object zelf als door het spoor van gloeiende deeltjes die het achter zich laat. Verschillende atomen produceren daarbij verschillende kleuren licht.

De meeste deeltjes van de Perseïden zijn niet groter dan een zandkorrel en ze branden volledig op in de atmosfeer op een hoogte tussen 80 en 120 kilometer. Sommige deeltjes zijn groter en kunnen dan een vuurbol of bolide worden. Dat is een zeer heldere meteoor die langer zichtbaar blijft. 

Een meteoor van de Perseïden uit 1993. De verschillende kleuren  worden veroorzaakt door het feit dat verschillende aangeslagen atomen  verschillende kleuren van licht uitstralen.
S. Kohle & B. Koch (Astron. I., U. Bonn)

Vrijdag 13 augustus om 2 uur

Het absolute hoogtepunt van de Perseïden valt dit jaar op donderdagnacht om 2 uur, in de nacht van donderdag op vrijdag dus. Het beste ogenblik om de meteorenzwerm te observeren is vanaf 3.45 uur die nacht. 

Verwacht wordt dat er dan 50 tot 65 Perseïden per uur te zien zullen zijn, en met meteoren van andere zwermen en de zogenoemde sporadische meteoren erbij, verwacht men 60 tot 80 meteoren per uur. In de nacht van vrijdag op zaterdag verwacht men ongeveer de helft. 

Om de Perseïden te zien, moet je in onze streken naar het noordoosten kijken, op ongeveer twee derde tussen de horizon en het hoogste punt aan de hemel. Dat gaat het makkelijkst in een ligstoel. 

De weersverwachting geeft niet al te veel wolken, dus dat ziet er goed uit en een andere gunstige factor is dat het op 8 augustus nieuwe maan geweest is. Nieuwe maan is wanneer de zon en de maan vanop aarde gezien dicht bij elkaar staan en dus allebei 's nachts niet zichtbaar zijn. Het maanlicht zal dit jaar dus de waarneming van de Perseïden niet in de weg staan. 

Kies om de meteorenzwerm te bekijken een donker plekje met een onbelemmerd zicht op de hemel en laat je ogen zich een tiental minuten aanpassen aan het donker. Als je absoluut je smartphone moet gebruiken, zet dan je blauwfilter op maximum aangezien rood licht je nachtzicht niet verstoort.   

Een meteoor van de Perseïden boven de Very Large Telescope (VLT) van de ESO in Chili.
ESO/S. Guisard

Perseus

De Perseïden danken hun naam aan het feit dat hun radiant zich in het sterrenbeeld Perseus lijkt te bevinden. De radiant is het punt van waaruit al de meteoren lijken te komen. Bij ons ligt dat zoals gezegd in het noordoosten.

Het feit dat de meteoren allemaal uit een punt lijken te komen, is een gevolg van het perspectiefeffect: zoals twee spoorstaven op een verre afstand in één punt lijken op te gaan, lijken de meteoren, die in werkelijkheid allemaal een parallelle baan volgen, uit één punt te komen omdat ze zo ver weg zijn.

De meeste meteoroïden uit de Perseïden-zwerm zijn erg klein maar toch is de zwerm niet ongevaarlijk, zo blijkt. 

In 1993 vernielde een meteroïde van de Perseïden immers een erg dure satelliet, de Olympus-1. Dat was toen de grootste burgerlijke communicatiesatelliet die ooit gebouwd was en hij had zo'n 725 miljoen euro gekost. Het European Space Agency had de satelliet 4 jaar eerder gelanceerd. 

De impact van de meteoroïde creëerde een plasmawolk die een kortsluiting veroorzaakte in het hoogtecontrolesysteem van de Olympus-1. De vluchtleiding slaagde erin de rondtollende satelliet opnieuw onder controle te krijgen maar daarbij werd al de brandstof opgebruikt, zodat de satelliet buiten gebruik moest worden gesteld. 

De operatoren van satellieten worden nu verwittigd als er een meteorenzwerm aankomt, zodat ze hun satelliet uit de gevarenzone kunnen halen of de satelliet zo kunnen oriënteren dat de kleinste oppervlakte naar de baan van de meteoroïden gekeerd is en de kans op een botsing dus het kleinst is.  

Perseïden in de lucht boven Quebec.
Rémi Boucher

Meteoroïden, meteoren en meteorieten

  • Een meteorenzwerm bestaat uit meteoroïden: kleine lichamen die in de ruimte in ons zonnestelsel zweven. Als ze tussen een zandkorreltje en 1 meter groot zijn, noemt men de deeltjes meteoroïden, kleinere deeltjes die minder dan een gram wegen, heten micrometeoroïden. Deeltjes die zo groot zijn dat ze met een telescoop kunnen worden waargenomen zonder dat ze in de dampkring van de aarde zijn terechtgekomen, noemt men dan weer planetoïden of asteroïden. 
  • Een meteoor of vallende ster is een helder lichtspoor dat in de lucht zichtbaar wordt doordat een meteoroïde in de dampkring komt. Bij een grote meteoor die zo helder is als de volle maan, spreekt men ook van een vuurbol of bolide, dat laatste vooral als hij in de atmosfeer ontploft. Een bijzonder grote en heldere vuurbol - wel 100 keer zo helder als de maan - noemt men een superbolide.
  • Een meteoriet ten slotte is een, meestal grote, meteoroïde die in de dampkring niet helemaal uiteengevallen en opgebrand is, en dus op aarde is terechtgekomen, of een stuk ervan.

Een vuurbol verlicht de hemel in Canada:

Videospeler inladen...

Meest gelezen