AFP or licensors

Afgewezen Afghaanse asielzoekers terugsturen of niet? Politiek wellesnietes-spel over miniem aantal uitzettingen

Afghanen die geen bescherming nodig hebben, moeten we kunnen terugsturen, vindt staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V). Groen en Ecolo vragen dan weer om geen gedwongen uitwijzingen meer te doen. Krijgen we een herhaling van de ruzie rond de hongerstakers in de Brusselse Begijnhofkerk en dreigt de regering-De Croo in moeilijk vaarwater terecht te komen? Of is het een storm in een glas Vivaldi- water? Hoe dan ook blijkt het niet over een groot probleem te gaan: dit jaar zijn er tot nu toe amper 7 Afghanen gedwongen gerepatrieerd.

Waarom komt die kwestie ineens op de agenda?

Het was staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V) die enkele dagen geleden de kat de bel aanbond. In een brief aan de Europese Commissie pleit hij met een aantal Europese collega's ervoor om de mogelijkheid te behouden om zij "die geen echte bescherming nodig hebben" terug te sturen. Gedwongen repatriëringen moeten mogelijk blijven, vindt Mahdi.

Zijn brief komt niet uit de lucht vallen. De toestand in Afghanistan verslechtert zienderogen nu de buitenlandse troepen daar worden teruggetrokken. De fundamentalistische taliban rukken op en nemen provinciehoofdstad na provinciehoofdstad in. Washington houdt er rekening mee dat de hoofdstad Kaboel binnen 3 maanden valt.

Het gevolg: steeds meer Afghaanse burgers slaan op de vlucht uit vrees voor een nieuw fundamentalistisch schrikbewind in hun land. Voorlopig hebben we het nog over vluchtelingen in eigen land, maar het lijdt geen twijfel dat meer en meer Afghanen weldra richting buitenland zullen vluchten.

 In dat kader pleitte Mahdi eerder al voor een uitbreiding van de zogenoemde Turkije-deal, die er nu al is voor Syrische oorlogsvluchtelingen. Dat betekent: opvang in eigen regio, waarbij het land dat de vluchtelingen opvangt financieel wordt gesteund door Europa.

Leidt dit tot nieuw gerommel in de regering?

De situatie in Afghanistan zelf doet vragen rijzen over het terugsturen van Afghanen die zich nu al in Europa bevinden, maar hier eigenlijk niet meer mogen zijn. Nederland, Duitsland en Frankrijk hebben al beslist om gedwongen uitzettingen naar Afghanistan op te schorten. Maar Mahdi wil zo ver niet gaan. Gedwongen uitzettingen moeten mogelijk blijven, maar alleen als dat naar "veilige gebieden" in het land is. In hoeverre mensen op een vliegtuig richting Kaboel zetten - dat mogelijk binnen 90 dagen in handen van de taliban komt - als veilig kan worden beschouwd, blijft een vraagteken.

Gisteren gaf Sammy Mahdi in "De wereld vandaag" aan hoe hij aankijkt tegen de repatriëring van Afghanen.

James Arthur Photography

Vanmorgen vragen Ecolo en Groen in De Standaard dat er tijdelijk geen uitgeprocedeerde Afghanen worden uitgezet. Is er een nieuwe rel in de maak zoals vorige maand, toen PS en Ecolo ermee dreigden uit de regering te stappen als er een hongerstaker in de Brusselse Begijnhofkerk zou overlijden? Toen had premier Alexander De Croo (Open VLD) het over een "slechte timing voor een politieke crisis".

"Elk terugkeerdossier wordt individueel bekeken: wie recht heeft op bescherming zal die ook krijgen", reageert Kamerlid Tim Vandeput (Open VLD). "Maar dat geldt ook andersom: wie hier niet erkend wordt, moet worden teruggestuurd."

Tot een echte regeringscrisis komt het allicht niet. Kamerlid Eva Platteau (Groen) wil haar vraag aan Sammy Mahdi niet voor een VRT-microfoon of -camera herhalen. Bij de PS wil niemand reageren. Eerder had vicepremier Pierre-Yves Dermagne (PS) wel misnoegd gereageerd omdat Mahdi een brief heeft ondertekend zonder overleg binnen de regering. Maar het lijkt erop dat de PS het hierbij wil laten.

Hoe dan ook heeft de oppositie bloed geroken: op vraag van Kamerlid Theo Francken (N-VA) komt de Kamercommissie Binnenlandse Zaken vervroegd samen over "de urgente kwestie van de terugkeer naar Afghanistan".

Over hoeveel gedwongen terugkeerders gaat het?

Navraag bij de Dienst Vreemdelingenzaken leert dat de kwestie van de gedwongen repatriëringen naar Afghanistan beslist geen majeur probleem is. In 2019 zijn er over een heel jaar 16 gedwongen repatriëringen geweest. Vorig jaar waren dat er amper 5, en dit jaar zijn er tot nu toe 7 geweest.

Voor een goed begrip: het gaat hier niet alleen over uitgeprocedeerde asielzoekers, maar bijvoorbeeld ook over mensen die in de gevangenis hebben gezeten of over Afghanen wiens visum niet meer geldig is.

Voor zo'n gedwongen repatriëring is trouwens de medewerking  van de Afghaanse regering nodig, die een zogenoemde "laissez passer" moet afleveren. Onder meer in de Nederlandse pers circuleren berichten dat de Afghaanse overheid dit momenteel niet meer doet. Navraag bij de Dienst Vreemdelingenzaken leert dat de Afghaanse regering de Europese Commissie enkele dagen geleden heeft gevraagd om de gedwongen repatriëringen gedurende 2 maanden op te schorten, tot 8 oktober. Hoewel ons land het hiermee niet eens is, betekent dit de facto dat gedwongen repatriëringen tot 8 oktober niet mogelijk zijn omdat de Afghaanse autoriteiten hun medewerking niet verlenen. 

Waarover gaat deze discussie eigenlijk?

"Dit lijkt een zeer symbolische discussie", zegt politicoloog Nicolas Bouteca. "Ik ben verbaasd dat de groenen deze discussie opnieuw willen gaan voeren."

Dit speelt vooral anti-migratiepartijen als Vlaams Belang in de kaart

Politicoloog Nicolas Bouteca (Universiteit Gent)

Hij verwijst naar de ruzie over de hongerstakers in de Begijnhofkerk die even leek uit te groeien tot een ware regeringscrisis. "Wil men nu nog eens beklemtonen dat er in de schoot van de regering verschillende visies zijn over de migratieproblematiek?"

Mogelijk doet Groen dit om zijn eigen achterban te plezieren, denkt Bouteca. Maar volgens hem is dat contraproductief. "Dit speelt vooral anti-migratiepartijen als Vlaams Belang in de kaart, die stemmen winnen op dit thema. Ook Sammy Mahdi komt dit niet slecht uit, die zich zo een harder profiel kan aanmeten bij de publieke opinie."

Meest gelezen