Pexels - Antara Verma

Milieuvriendelijk "vaccin" ontwikkeld tegen de aardappelziekte: "Geen chemisch bestrijdingsmiddel"

Wetenschappers van de Universiteit van Gent hebben een "groen" vaccin ontwikkeld tegen de aardappelziekte: een schimmelinfectie die veel schade kan aanrichten aan aardappelplanten. Het bijzondere is dat het vaccin werkt zoals een vaccin bij de mens: het maakt een gezonde plant weerbaarder tegen de ziekte.

De meest voorkomende ziekte bij aardappelen is nog steeds de zogenaamde "aardappelplaag", een soort schimmelziekte. Over het algemeen worden de planten behandeld met fungicides, dat zijn chemische bestrijdingsmiddelen. Maar omdat deze nadelige gevolgen kunnen hebben voor de natuur, zeker als het vaak wordt gebruikt, zocht een team van onderzoekers aan de Gentse universiteit een duurzaam alternatief: een "groen" vaccin.

Volledige oogsten verwoest

De veroorzaker van de aardappelziekte -of plaag is de "Phytopthora infestans": een schimmel die bijna ieder jaar enorme schade kan toerichten, het kan een volledige oogst op korte tijd doen mislukken. "Het kan zelfs knollen aantasten", legt professor Geert Haesaert van de Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen, uit. Hij had de leiding over het onderzoek: "Dat betekent een grote impact op de opbrengst en de kwaliteit."

De schimmelziekte kan een volledige oogst doen mislukken
Professor Geert Haesaert

Er is wereldwijd al heel veel onderzoek naar gebeurd, zegt Haesaert. De gebruikelijke behandelingen gebeuren grotendeels met de klassieke fungiciden, dat zijn chemische stoffen die schimmels doden en de plant beschermen. Die worden noodgedwongen vaak gebruikt: "Zeker met de vele regen nu kan de ziekte zich snel verspreiden. Een landbouwer gaat dan bijna wekelijks zijn veld moeten behandelen tegen de ziekte met dergelijke middelen."

Negatieve gevolgen

Die fungiciden kunnen mogelijks negatieve effecten hebben voor het milieu. Maar er moet een onderscheid gemaakt worden tussen verschillende soorten fungiciden of gewasbeschermingsmiddelen: "De meest recente hebben een beperkte impact. De oudere middelen gaan nu versneld uit de markt, maar die hebben wel een impact op het milieu."

De Europese Green Deal van de Europese Commissie wil dat de helft minder van dergelijke bestrijdingsmiddelen nog gebruikt mag worden. Een alternatief zoals het groene vaccin is dan meer dan welkom. Het  vaccin werkt zo'n beetje zoals bij de mens: het maakt een plant weerbaarder tegen de ziekte. Bij het onderzoek werd getest op het "Bintje", een populair aardappelras dat zeer gevoelig is voor de ziekte. 

Foto Universiteit van Gent: geteste planten

Hoe werkt het?

"Iedere plant scheidt vluchtige stoffen (gassen) af", legt professor Haesaert uit. "Wij ruiken die niet, maar andere planten kunnen dat wel en ontvangen die als een soort signaal. Zoals planten die stoffen uitscheiden om bestuivers aan te trekken zoals bijen." Het team van Haesaert heeft het verschil bestudeerd tussen de uitscheiding van stoffen van een gezonde en een met schimmel geïnfecteerde plant. "We zagen dat die compleet andere stoffen uitscheiden."

De aardappelplant wordt niet meer ziek bij blootstelling aan die specifieke stof
Professor Geert Haesaert

De zieke plant produceert een bepaalde stof die de gezonde plant niet verspreidt. "Die stof hebben wij eruit gehaald om mee te experimenteren. Wij zagen dat, als we planten blootstellen aan die specifieke vluchtige stof, en we infecteren diezelfde plant later met de schimmel die de aardappelziekte veroorzaakt, die plant zeer goed beschermd was tegen de ziekte. De plant werd dus niet ziek."

Een zieke plant verwittigt een gezonde plant

De planten kunnen elkaar verwittigen dat de ziekte er is: "Een aangetaste plant, die in de buurt staat van een gezonde plant, verwittigt die laatste dat de ziekte op komst is. Zo kan de gezonde plant zijn resistentiemechanisme aanzetten." Op dit moment doen de planten dat in de praktijk ook al een beetje, legt de professor uit: "Maar nu is de concentratie van die vluchtige stof nog veel te laag om een resistentie bij de gezonde planten op te wekken. Er is een hogere dosis nodig om effect te zien."

Het ruikt als pasgemaaid gras
Professor Geert Haesaert

Het team onderzocht gedurende 3 à 5 maanden wat de gepaste dosis moet zijn. Wat in het laboratorium werd onderzocht moet nu vertaald worden naar de praktijk: "Het is de bedoeling dat een landbouwer zijn gewassen behandelt en beschermt doordat de vluchtige stof op geregelde tijdstippen, stapsgewijs, vrijkomt." Bijzonder aan die specifieke stof is dat mensen het kunnen ruiken, op grote schaal dan wel: "Het ruikt als pasgemaaid gras."

Voorlopig kunnen we nog geen spuitje met de stof kopen in de winkel. Daar is nog verder onderzoek voor nodig. Maar de ontdekking van het vaccin is al een hele stap vooruit in het bestrijden van dergelijke verwoestende plantenziektes, op een veel milieuvriendelijkere manier.

kasto80

Meest gelezen