Videospeler inladen...

CHECK - oud "De zevende dag"-debat blijft beroering veroorzaken: hoe groot is kans dat je virus doorgeeft na vaccinatie?

Ook als je gevaccineerd bent, kan je het virus nog doorgeven aan anderen, maar de kans daartoe is wel veel kleiner. Toch blijft op sociale media circuleren dat de vaccins helemaal niet werken tegen overdraagbaarheid van het virus. Die claim gaat vaak gepaard met een fragment uit een debat in "De zevende dag" tussen onder anderen vaccinoloog Pierre Van Damme en vaccincriticus Sam Brokken van maanden geleden. Van Damme beweerde toen dat de vaccins ervoor zorgen dat je het virus niet meer zal doorgeven. Brokken stelde dat daar geen garantie voor was. Intussen is gebleken dat wie gevaccineerd is, het virus wel degelijk nog kan overdragen. Maar in mindere mate dan wie niet gevaccineerd is.

IN HET KORT 

  • Van Damme's stelling in februari dat je niet meer besmettelijk bent na vaccinatie klopte niet, wél verkleint de kans op overdracht na vaccinatie. Enkele  dagen na het debat nuanceerde Van Damme zelf zijn absolute uitspraak in het programma "Terzake".
  • Brokken stelde voor om niet te vaccineren onder de 60 jaar. Mensen onder de 60 zouden volgens hem toch zelden ziek worden en de vaccins zouden weinig verschil maken omdat overdracht mogelijk blijft. Jongere mensen worden inderdaad minder vaak ziek, maar er zijn wel degelijk mensen onder de 60 die overlijden of langdurige gevolgen hebben van COVID-19.  Er is ook bewijs dat coronavaccins de overdracht van het virus doen afnemen en we zo anderen beschermen.
  • De deltavariant is besmettelijker dan de vorige varianten, maar er is nog meer onderzoek nodig naar overdracht van deze variant bij gevaccineerden.

Op 14 februari was voormalig hoofdonderzoeker en lector gezondheidswetenschappen aan Hogeschool PXL, Sam Brokken, te gast in "De zevende dag" voor een debat over de vaccinatiestrategie. Het zorgde voor een discussie over of vaccinsceptici nu wel of niet een platform moeten krijgen.

Brokken stelde zich de vraag waarom de bevolking onder 60 jaar gevaccineerd moet worden, want ze worden minder snel ziek en "het vaccin op zich beschermt de persoon zelf, maar er is op dit moment nog geen – voor zover ik kon vinden – garantie dat je het ook niet meer kan doorgeven", zei Brokken. Vaccinoloog Pierre Van Damme antwoordde Brokken dat "eerste resultaten uit Israël aantonen dat je 12 dagen na vaccinatie niet meer besmettelijk bent", als je nog in aanraking komt met het virus. 

Bekijk hier het fragment uit de aflevering van "De zevende dag" op 14 februari, dat nog steeds circuleert op sociale media. De tekst gaat daarna verder.

Videospeler inladen...

Al maanden gebruiken coronakritische groeperingen en antivaxers deze uitspraken uit het debat om aan te tonen dat Brokken "gelijk heeft gekregen" en Van Damme "een leugenaar" is. Hoewel in beperkte mate, zijn er ondertussen gevaccineerden besmet geraakt en hebben zij inderdaad anderen op hun beurt geïnfecteerd.

Toch werken de coronavaccins in grote mate tegen overdracht van het virus, als je nog besmet raakt na je vaccinatie.

Minder kans op besmetting

Eerst en vooral worden gevaccineerden minder snel ziek en ook minder snel besmet met het coronavirus. Dat blijkt nog eens uit recente cijfers van Sciensano. Sinds het begin van de vaccinatiecampagne volgt Sciensano infecties op bij volledig gevaccineerden, de zogenoemde "doorbraakinfecties".

Op een totaal van 6.232.320 gevaccineerde Belgen heeft 0,20 procent positief getest op COVID-19

Boudewijn Catry, epidemioloog Sciensano

"Op een totaal van 6.232.320 gevaccineerde Belgen heeft 0,20 procent positief getest op COVID-19. Dat is dus 2 op 1.000 mensen", vertelt Boudewijn Catry. Minder kans op besmetting dankzij vaccinatie, betekent dat ook verspreiding - en dus doorgeven - van het virus zal afnemen hoe meer mensen zich laten vaccineren. 

Minder kans op overdracht

In het debat bij "De zevende dag" in februari, stelde vaccinoloog Pierre Van Damme (UAntwerpen) dat je niet meer besmettelijk bent als je na vaccinatie nog aan het virus wordt blootgesteld. Vandaag stelt hij dat die uitspraak onvoldoende genuanceerd was. "Ik heb me toen gebaseerd op het allereerste onderzoek uit Israël. Uit die studie blijkt dat ongeveer 12 dagen na eerste vaccinatie de virale lading (de hoeveelheid virus dat in de lichaamsvloeistoffen circuleert, red.) wel tot vier keer kan afnemen. Dat is niet niks en pakt besmettelijkheid in grote mate aan. De resultaten bij dierproeven waren toen ook zeer overtuigend."

De Israëlische studie uit februari, waar Van Damme in het bewuste fragment naar verwees, toonde inderdaad een lagere virale lading aan bij patiënten met doorbraakinfecties vanaf 12 dagen na vaccinatie. Maar in hun conclusies bouwen de wetenschappers nog wat voorzichtigheid in: ze bespreken enerzijds de beperkingen van hun onderzoek. Anderzijds stellen ze dat de lagere aanwezigheid van het virus "mogelijk ook invloed heeft op virale uitscheiding en besmettelijkheid". Ze stellen dus niet dat besmettelijkheid verdwijnt door een daling met factor 4. Van Damme stelde dat wel op basis van hun studie in "De zevende dag", maar nuanceert dat nu dus.

"We waren heel blij met die eerste resultaten", gaat Van Damme verder. "Ik had dat moeten nuanceren en eraan moeten toevoegen dat die resultaten via observationele studies in het echte leven verder onderzocht moeten worden. Maar in een debatprogramma als "De zevende dag" is er niet steeds ruimte om extra informatie te geven. Na mijn stelling over besmettelijkheid werd het woord meteen aan een andere spreker gegeven." Op tijdscode 03:28 zie je inderdaad dat Van Damme nog aan het spreken is, terwijl een van de andere gasten al wordt aangesproken door de presentator.

Ik had dat moeten nuanceren en eraan moeten toevoegen dat die resultaten via observationele studies in het echte leven verder onderzocht moeten worden

Pierre Van Damme, vaccinoloog

Enkele dagen later - op vrijdag 19 februari - nuanceerde Van Damme zelf zijn absolute uitspraak in het programma "Terzake".

Bekijk hier het fragment uit "Terzake" van 19 februari en lees daarna verder. 

Videospeler inladen...

Studies die verschenen in april stellen de studie uit Israël bij met nieuwe data. Een observationele studie van Public Health England (PHE), het Britse Ministerie van Gezondheid, van 28 april toont aan dat drie weken na de eerste Pfizer- of AstraZeneca-dosis de kans op overdracht afneemt tussen de 38 en 49 procent in vergelijking met niet-gevaccineerde mensen. Een Schotse studie kwam op 30 procent uit. Een studie uit Israël, gepubliceerd midden juli, besluit dat overdracht afneemt met 88,5 procent na twee dosissen van het Pfizer-vaccin.

Hoe meer mensen er beschermd zijn door de vaccins, hoe meer we elkaar helpen

Boudewijn Catry, epidemioloog Sciensano

Onderzoekers van Sciensano hebben onlangs ook een studie gedaan naar overdracht van het virus bij gevaccineerde en niet-gevaccineerde Belgen. Ze gebruikten data van het contactonderzoek tussen 25 januari 2021 en 24 juni 2021. Besmette gevaccineerden (met de mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna) bleken, in vergelijking met niet-gevaccineerden, 52 tot 62 procent minder kans te hebben om het virus door te geven aan niet-gevaccineerde hoogrisicocontacten.

En belangrijker: als zowel de besmette persoon als zijn hoogrisicocontact volledig gevaccineerd zijn, verkleint de kans op overdraagbaarheid met 90 procent. Ook dit resultaat is gebaseerd op mensen die gevaccineerd zijn met mRNA-vaccins. Voor de coronavaccins van AstraZeneca en Johnson & Johnson waren er te weinig gegevens om harde conclusies te kunnen trekken. 

"Hoe meer mensen er beschermd zijn door de vaccins, hoe meer we elkaar helpen", aldus Boudewijn Catry, epidemioloog bij gezondheidsinstituut Sciensano over het onderzoek. Verspreiding van het virus neemt dus in grote mate af door vaccinatie. Om die reden is het belangrijk dat ook mensen jonger dan 60 jaar zich laten vaccineren. Zo beschermen ze niet enkel zichzelf maar ook anderen.

Bovendien kunnen ook mensen onder de 60 jaar ziek worden door het coronavirus en in het ziekenhuis belanden, al is die kans voor hen wel kleiner dan bij ouderen en kwetsbare mensen. Een groot deel van de covidpatiënten die deze zomer in het ziekenhuis belanden, zijn tussen 40 en 59 jaar oud, zijn deels of niet gevaccineerd en hebben geen onderliggende aandoeningen. Dat is weer een argument om ook onder de 60 te vaccineren.

Zorgenkind genaamd Delta

De situatie vandaag is anders dan de periode waarop de genoemde studies zich baseren. Ook dat moeten we bijsturen."Mensen moeten begrijpen dat wetenschap evolueert en dat we telkens in een andere situatie zitten qua kennis, data en vooral varianten", stelt Pierre Van Damme. "We zitten nu met een veel besmettelijkere deltavariant terwijl bovengenoemde studies gebaseerd zijn op data wanneer die nog niet dominant was. De deltavariant is telkens aan een veel hogere concentratie aanwezig dan de Wuhan- of Britse variant en dat verandert alles natuurlijk."

Volgens een onderzoek van het Amerikaanse Center for Disease Control and Prevention (CDC) zouden gevaccineerde mensen de deltavariant toch in grotere mate verspreiden dan eerst gedacht, in sommige gevallen zelfs even snel als niet-gevaccineerden. Al is daar nog verder onderzoek voor nodig, gezien het hier over slechts één studie gaat. Critici zeggen ook dat het onderzoek in Provincetown te kleinschalig was (het omvatte 469 mensen) en niet per se bewijst dat gevaccineerde mensen een belangrijke rol kunnen spelen in de verspreiding.

Het is wel zo dat gevaccineerden nog steeds veel beter beschermd blijven tegen ernstige ziekte en overlijden, aldus het CDC.

Ook verwijst het CDC naar studies die de duur van besmettelijkheid bij blootgestelde gevaccineerden en niet-gevaccineerden vergelijken, ook in het geval van een besmetting met de deltavariant. Daaruit blijkt dat gevaccineerde mensen minder lang besmettelijk zijn dan niet-gevaccineerden. Al is hier ook nog meer onderzoek voor nodig. 

Mensen moeten begrijpen dat wetenschap evolueert en dat we telkens in een andere situatie zitten qua kennis, data en vooral varianten

Pierre Van Damme, vaccinoloog

Naast de deltavariant zijn er nog andere factoren volgens epidemioloog Boudewijn Catry (Sciensano) die het moeilijk maken om duidelijkheid te scheppen over de duur en mate van overdrachtvermindering. "Zo neemt de immuniteit bij zwakkeren en ouderen sneller af en kunnen zij makkelijker besmet en besmettelijk worden."

"Daarnaast zijn er enkele studies die nu stellen dat de intervalperiode tussen twee dosissen van de mRNA-vaccins effect heeft op hoe lang je immuun bent. Dat betekent dat je dan ook langer minder tot niet besmettelijk zou zijn. Die studies stellen voorzichtig dat een langere intervalperiode van 8 tot 12 weken in plaats van 3 weken bijvoorbeeld beter zou zijn. Daar is wel nog meer onderzoek voor nodig", vertelt Catry.

Ontslag Brokken

Na het debat op 14 februari werd Sam Brokken eind maart ontslagen als onderzoekshoofd en lector gezondheidswetenschappen aan de Hogeschool PXL. Op sociale media suggeren een pak mensen dat hij ontslagen is door zijn uitspraken in "De zevende dag".

De directie van PXL vertelt aan onze redactie dat er "geen causaal verband is tussen Brokkens verschijning in "De zevende dag" en zijn ontslag." De hogeschool stelt dat Brokken in eigen naam zijn wetenschappelijke inzichten heeft gegeven en de vrijheid heeft om die te delen. De school zelf adviseert al zijn studenten en personeel om zich te laten vaccineren. Sam Brokken is van mening dat zijn ontslag wel te maken heeft met de "De zevende dag"-aflevering, zo liet hij weten in de krant Het Laatste Nieuws op 1 april. Vandaag wenst hij niet meer te reageren hierop.

"De eigenlijke reden mag ik u als werkgever omwille van privacyredenen niet meegeven", zegt de directie nog. In het eerder genoemde artikel van Het Laatste Nieuws gaven ze volgende verklaring: "Omdat wij als hogeschool een andere visie hebben over de samenwerking en de uitbouw van ons onderzoeksinstituut."

Over zijn "De zevende dag"-uitspraken beantwoordt Sam Brokken voorlopig ook geen vragen meer.

Conclusie

Het antwoord op de vraag "Ben je nog besmettelijk na vaccinatie?" is dus geen ja/nee-kwestie. De uitspraak van Van Damme in "De zevende dag" was te absoluut op basis van de toen beschikbare data. Sam Brokken heeft gelijk dat er geen volledige garantie is voor bescherming tegen overdracht. Maar de coronavaccins verkleinen de kans op overdracht wél in grote mate in vergelijking met niet-gevaccineerden, en dijken op die manier de pandemie in. 

Om die reden is het vaccineren van mensen onder de 60 jaar wel nuttig. Ze beschermen zo niet enkel zichzelf, maar ook anderen. Bovendien zijn ook jongere mensen dankzij de vaccins beter beschermd tegen ziekte en overlijden, ondanks dat zij sowieso al minder risico lopen daarop.

Er is daarnaast dringend meer onderzoek nodig naar de besmettelijkere deltavariant. Het is nog afwachten hoe goed de huidige vaccins helpen tegen overdraagbaarheid na besmetting met die variant. 

Meest gelezen