Strijders van de talibanmilitie op de luchthaven van de Afghaanse hoofdstad Kaboel.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Wat nu met Afghanistan? Terug naar het talibanregime of naar nieuwe oorlogen?

Met het vertrek van de laatste Amerikaanse troepen vannacht is een einde gekomen aan de buitenlandse interventies in Afghanistan. De taliban controleren nu grote delen van het land, maar kijken meteen aan tegen nieuwe grote uitdagingen. Er zijn ook nog genoeg vijanden om hen het leven zuur te maken. De snelheid van hun opmars de voorbije weken is tegelijk ook hun zwakte.

Meteen na het vertrek van het laatste Amerikaanse vliegtuig op de luchthaven van Kaboel riepen de zegevierende talibanleiders "de volledige onafhankelijkheid van Afghanistan" uit. Ze hebben natuurlijk iets te vieren na meer dan 20 jaar rebellie en de ineenstorting van het Afghaanse regime eerder deze maand.

De talibanmilitie controleert nu het grootste deel van het Afghaanse grondgebied met de grote steden. Die verovering ging bovendien erg snel en veelal door het overlopen of het zich overgeven van Afghaanse troepen. Daardoor is er weinig echt gevochten en is veel van de infrastructuur die het buitenland de voorbije 20 jaar opgebouwd heeft, onbeschadigd gebleven. Dat kan een voordeel zijn voor de taliban, die ook veel modern militair materieel in handen hebben gekregen. De luchthaven van Kaboel is dan de uitzondering, want luchtverkeersleiding en antiraketsystemen zijn of geplunderd of onklaar gemaakt. 

Afghaanse vluchtelingen komen aan op de Spaanse luchtmachtbasis van Torrejon.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Anders is het gesteld met de menselijke infrastructuur. Van de 123.000 Afghanen die de voorbije weken via de luchthaven geëvacueerd werden, behoren er veel tot de beter opgeleide groepen met expertise in tal van terreinen. Wellicht zullen er de volgende weken en maanden nog veel meer van hen vertrekken via de landgrenzen naar de buurlanden en verder. Het zijn die mensen die elk nieuw regime in Kaboel (of Kandahar) nodig zal hebben om de economie te ontwikkelen.

Het meest urgente probleem voor elk regime zijn de honderdduizenden en mogelijk miljoenen Afghanen die in hun eigen land op de vlucht geslagen zijn en in krotten of tenten wonen. Daarnaast zou 40 procent van de oogst mislukt zijn en dreigt de helft van de bevolking volgens de Verenigde Naties in voedselonzekerheid te komen. Een hongersnood zou meteen fors gezichts- en invloedsverlies betekenen voor elk nieuw regime.

Genoeg vijanden in eigen land

Sinds de jaren 70 heeft geen enkele regering ooit het gehele grondgebied van Afghanistan gecontroleerd en ook nu is dat niet het geval. Vicepresident Amrullah Saleh van het vorige regime heeft zich met een deel van het leger teruggetrokken in de strategische Panjshirvallei ten noorden van Kaboel, waar zich eerder al de Tadzjiekse troepen van Ahmad Massoud, de zoon van de legendarische krijgsheer Ahmad Shah Massoud, hebben ingegraven. Ook in het noorden en het centrum van het land zouden districten nog verzet plegen tegen de taliban, gesteund op etnische en religieuze minderheden. 

Bekijk hier de uitleg van Midden-Oostenkenner Rudi Vranckx over hoe de Panjshir als enige Afghaanse provincie uit de klauwen van de taliban kon blijven:

Videospeler inladen...

Volgens de Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Shah Massood Qureshi zal er over enkele dagen een regering van de taliban aangevuld met leden van andere partijen -mogelijk uit de vroegere regering- worden gevormd. De taliban onderhandelen al sinds de val van Kaboel midden augustus met voormalig president Hamid Karzai en gewezen regeringsleider Abdullah Abdullah. Het aan boord hijsen van leden van de vroegere regeringen zou de oppositie tegen de taliban verdelen en zou hen internationaal meer "salonfähig" maken, wat een snellere erkenning mogelijk zou maken.

De taliban weten ook dat hun snelle opmars van de voorbije weken enkel mogelijk was door het overlopen van gewapende milities en lokale krijgsheren, net zoals dat bij voorgaande machtswissels het geval was: de val van de taliban zelf in 2001, de verovering door hen van Kaboel in 1996 en de val van het post-communistische bewind in 1992. Ze weten ook dat dat automatisme net zo goed tegen hen kan keren in de toekomst, want het zit ingebakken in de Afghaanse politieke cultuur. Overigens zijn er nog altijd vijandige terreurgroepen zoals IS Khorasan, het lokale filiaal van IS, dat bij de aanslag vorige week niet enkel burgers en Amerikanen gedood heeft, maar ook 28 talibanstrijders.

De kas is leeg

Los daarvan is de regering deels zo snel in elkaar gestort omdat de economie aan de grond zit. Dat was niet enkel door de oorlog, maar ook door de wijdverspreide corruptie. Veel gevluchte leden van het regime hebben flink wat cash meegenomen of eerder al in veiligheid gebracht in het buitenland. Zeker 7 van de 9 miljard dollar reserves van de centrale bank zijn ondergebracht bij de Amerikaanse Federal Reserve en zijn dus voorlopig buiten bereik van de taliban. 

Deze kinderen en hun familie horen bij de honderdduizenden mensen die in eigen land op de vlucht zijn.
Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Heeft de vlucht voor de taliban dan een "brain drain" van mensen met expertise gerealiseerd, dan is er evenzeer een "capital drain" van geld en middelen al veel langer aan de gang. Zeker als de taliban de vrouwen opnieuw aan de haard zouden houden, gaat de economie nog meer lijden.

De essentie van bijna een halve eeuw Afghaanse oorlogen is sinds de jaren 70 nog altijd dezelfde: het gaat om het verzet van een traditionele landelijke maatschappij tegen opgedrongen modernisering vanuit een elite in de steden of omgekeerd het verzet tegen de gedwongen "terugkeer naar traditionele islamitische en stammenwaarden" door moslimgroepen opgedrongen aan een meer urbane en internationaal gerichte stadsbevolking. Als de taliban die les niet geleerd hebben, dan staat Afghanistan vrijwel zeker een nieuwe oorlog te wachten.

Hoe moet het nu verder met Afghanistan. Bekijk hier onze conflictexpert Rudi Vranckx in "Het journaal":

Videospeler inladen...

Meest gelezen