Op betonnen ringen voor de kust ontstond een kunstmatig rif van oester dat de erosie door de golven afremt.
M. Shah Nawaz Chowdhury/Wageningen University & Research

"Bouwen met de natuur": oesters helpen Bengaals eiland te beschermen tegen verdwijnen in de golven

De stijgende zeespiegel bedreigt heel wat eilanden, ook in het laag gelegen Bangladesh. Maar een bescheiden weekdier kan helpen die evolutie tegen te gaan: de oester. Dat is gebleken uit een doctoraatsstudie op het eiland Kutubdia. De promotor van het onderzoek, professor Aad Smaal, gaf tekst en uitleg over het project in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. 

Smaal is professor emeritus duurzame schelpdiercultuur aan Wageningen University & Research in Nederland. 

Kutubdia is een eiland in de Golf van Bengalen dat ongeveer zo groot is als het Waddeneiland Texel. Het ligt erg laag en het zuiden van het eiland ondervindt al de gevolgen van de klimaatverandering in de vorm van hevige stormen en de stijging van de zeespiegel, zei Smaal.

De mensen die daar woonden, zijn klimaatvluchtelingen geworden, ze zijn al opgeschoven naar hoger gelegen gebied. Daar woonden echter al mensen, het eiland is veel dichter bevolkt dan Texel, er wonen zo'n 100.000 mensen, "dus dat is best lastig", zei Smaal. 

Een student van Smaal, Mohammed Shah Nawaz Chowdhury, is afkomstig van Kutubdia en hij had in Nederland een beurs aangevraagd om zijn promotieonderzoek te kunnen doen onder begeleiding van Smaal en collega's van de universiteit van Wageningen. 

Voor dat onderzoek heeft hij twee jaar in Nederland gewerkt en twee jaar in Bangladesh. Het idee om oesters te gebruiken had hij opgepikt in Nederland. Smaal en een aantal collega's hadden dat immers al uitgeprobeerd in de Oosterschelde. 

Daar hebben ze oesterriffen laten ontstaan in het kader van een moderne manier van kustverdediging met behulp van natuurlijke krachten. "Zeg maar bouwen met de natuur", zei Smaal. 

Klimaatvluchtelingen op het eiland Kutubdia vragen de erkenning van het dorp van 35.000 inwoners dat ze op hoger gelegen gebied gesticht hebben.
350.org/Flickr

Betonnen ringen

Als proef werden voor de kust van het eiland betonnen ringen in zee geplaatst. Die ringen gebruiken de inwoners normaal om latrines te bouwen en ze waren dus makkelijk beschikbaar. Beton is dan weer, op oesterschelpen na, het materiaal dat oesters het liefst koloniseren.

Er was al vastgesteld dat er in het water rond het eiland oesters voorkwamen, want de betonnen pijlers van een steiger op het eiland waren begroeid met oesters. En die bleken ook de betonnen ringen aantrekkelijk te vinden. 

Wat in Nederland resultaat had, bleek ook in Bangladesh te werken, zei Smaal. "We hadden in de Oosterschelde gezien dat oesterriffen het vasthouden van slib en zand bevorderen en nog andere dingen doen, hetzelfde verschijnsel bleek aantoonbaar in het gebied bij dat eiland."

Het was heel duidelijk dat er op de plekken waar de kunstmatige riffen waren aangelegd, meer bezinking van slib was, dat het gebiedje hoger kwam te liggen dan de controlesites vlakbij waar geen riffen waren aangelegd. 

Dat is vooral te danken aan het fysieke verschijnsel dat de riffen de golven afremmen, zei Smaal. Het zijn echte riffen want de schelpen zijn erg stevig en ook de dode schelpen helpen mee, en al die kalkstructuren remmen de golven af waardoor er aan de landzijde van het rif meer slib bezinkt. Daarnaast kunnen de schelpdieren zelf ook slib weg filteren, maar dat stelt volgens Smaal niet zo veel voor in vergelijking met de remmende werking van het rif. 

De onderzoekers wisten dat er in de zee rond het eiland oesters voorkwamen, aangezien de betonnen pijlers van een steiger ermee begroeid waren.
M. Shah Nawaz Chowdhury/Wageningen University & Research

Meer krabben

De riffen doen echter nog meer dan alleen maar de golven afremmen, ze bieden ook ruimte voor andere zeewezens. 

"De soortenrijkdom is op zich al heel hoog op zo'n rif en dat vertegenwoordigt allerlei natuurwaarden waar weer andere dieren van leven", zei Smaal. "Er komen meer vissen voor, dus het heeft ook nog meerwaarde voor de natuur, maar ook voor het vissen op bijvoorbeeld krabben. De lokale bevolking was heel blij met het experiment want die konden makkelijker waardevolle krabben vangen."

Ook de oesters zelf kan je nog opeten, uiteraard niet allemaal maar het surplus zou je kunnen oogsten en daar ook een voedselbron aan ontlenen naast de krabben, zei Smaal. Dat was ook het plan dat de onderzoekers hadden voor de inwoners van het eiland, maar men is het in Bangladesh helemaal niet gewend oesters te eten, zo gaf hij toe. 

"Dat is natuurlijk jammer, maar ik denk dat ze het niet kennen", zei hij. Oesters zijn wel halal dus moslims mogen ze eten en de onderzoekers denken dat de houding van de inwoners tegenover de oesters nog wel zal veranderen.

Vissers zitten op een versterkte dijk op Kutubdia.
R.photography@kutubdia island Flickr

Niet voldoende om eiland te redden

Ook al blijken de riffen te werken en de golven af te remmen, ze zullen niet volstaan om het eiland te redden. Het is een hulpmiddel, maar het is niet voldoende, zei Smaal. 

De onderzoekers hebben wel vastgesteld dat de riffen de groei van mangroves bevorderen. Mangroves zijn bossen van planten die in brak water groeien en ook mangroves beschermen de kusten en bevorderen de afzetting van slib. 

Het is echter zo dat er in het gebied heel heftige stormen voorkomen, zei Smaal, stormen waar riffen en dijken niet echt een voldoende antwoord op zijn. Je hebt dus een mix van maatregelen nodig en dit onderdeel biedt voordelen omdat het een puur natuurlijk verschijnsel is dat ook andere mogelijken met zich meebrengt.

Het idee met de oesterriffen wordt dus ook in Nederland toegepast en ook daar wordt het gebruikt samen met andere mechanismen zoals de ontwikkeling van schorren. 

"Het hele concept, het idee erachter, noemen we 'bouwen met de natuur', 'building with nature' en het wordt ook in de VS op allerlei plaatsen toegepast, omdat men ziet dat het een goede manier is om de kusten te verdedigen, een manier die aansluit op allerlei natuurwaarden", zo besloot Smaal. 

Zijn inmiddels afgestudeerde student Shah Chowdhury hoopt intussen voor de kust van Kutubdia nog een grotere proefopstelling te bouwen, een kunstmatig rif van meer dan een kilometer lang. 

Md. Iqbal Hossain Flickr
Een dreigende lucht boven een strand op Kutubdia.
R.photography@kutubdia island Flickr

Meest gelezen