600 kilogram microplastics per jaar in Vlaamse rivieren en beken via huishoudelijk afvalwater

Elk jaar belandt er 600 kilogram microplastics in de Vlaamse waterwegen via het huishoudelijk afvalwater. Dat is voor het eerst onderzocht door wetenschappers van de UGent en VITO. Ook de slijtage van autobanden blijkt een opvallend grote bron van microplastics in Vlaamse rivieren en beken te zijn. Toch is de impact op het milieu verwaarloosbaar, zeggen de onderzoekers.

Van de diepzee tot op de hoogste bergtoppen en op de noordpool: kleine deeltjes plastic, zogenoemde microplastics, worden overal ter wereld teruggevonden in de natuur. En dus moet dat ook in Vlaanderen het geval zijn. Maar hoeveel microplastics dan wel precies, dat was nooit eerder grondig onderzocht. Tot nu.

Wetenschappers van de universiteit van Gent en de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) hebben aan de hand van een nieuwe methode gemeten hoeveel microplastics er in ons water zitten.

 Daarvoor werden 210 stalen genomen uit oppervlaktewater, huishoudelijk afvalwater, water afkomstig van rioolwaterzuiveringsinstallaties en afstroomwater van autosnelwegen. De resultaten werden vandaag bekendgemaakt.

"In onze Vlaamse waterlopen zitten er per 10 liter water gemiddeld 3 tot 4 microplastic deeltjes", zegt professor milieutoxicologie Jana Asselman (UGent). "Dat is een laag cijfer en vergelijkbaar met andere Europese landen. De impact op het milieu en  dieren die in het water leven, is volgens onze studie ook laag tot verwaarloosbaar."

Microplastics nu nog geen probleem in Vlaanderen, maar dat kan nog komen

Jana Asselman, professor milieutoxicologie UGent

"Maar plastic is niet iets dat volledig wordt afgebroken in de natuur. Nu zitten we nog met een laag tot verwaarloosbaar risico, maar als je weet hoeveel plastic we in ons dagelijks leven gebruiken, dan weet je ook dat die hoeveelheid microplastics altijd maar blijft toenemen", zegt professor Asselman. "We moeten dus wel zo veel mogelijk vermijden dat microplastics in het milieu blijven terechtkomen."

Wat microplastics voor de mens betekenen, is nog niet duidelijk.

Videospeler inladen...

Waar komen die microplastics vandaan?

In de studie werd gekeken naar 2 belangrijke bronnen: huishoudelijk afvalwater en water dat van de autosnelwegen stroomt. Zwerfvuil en industrieel afvalwater werden om praktische redenen niet opgenomen in de studie.

In het huishoudelijk afvalwater vonden de onderzoekers gemiddeld 10 microplastics per liter. Elke Vlaming loost gemiddeld 1.145 microplastics per dag in het riool, ofwel 418.000 microplastics per jaar per Vlaming. Omgerekend: 3 ton microplastics per jaar voor alle Vlamingen samen.

Meeste microplastics die via huishoudelijk afvalwater in de natuur komen, zijn van gezinnen die niet zijn aangesloten op de riolering

Jana Asselman, professor milieutoxicologie UGent

Gelukkig blijkt uit de stalen dat 97,5 procent van die microplastics gefilterd worden door rioolwaterzuiveringsinstallaties alvorens het afvalwater in de naburige waterloop terechtkomt. Blijft over: nog 29 microplastics per Vlaming per dag die in de Vlaamse waterlopen belanden. Ofwel 623 kilogram per jaar voor alle Vlamingen samen.

"Het merendeel van die 600 kilogram per jaar komt van huishoudens die niet aangesloten zijn op de riolering", zegt professor Asselman. "Als we die gezinnen ook zouden kunnen aansluiten, dan zouden we de microplastics die via huishoudelijk afvalwater in de waterlopen terechtkomen, kunnen halveren."

Kraanwater blijkt ook een zeer laag aantal microplastics te bevatten (tussen de 0 tot 0,06 microplastics per liter). Over de mogelijk schadelijke effecten van microplastics op de gezondheid van mensen is nog altijd maar weinig geweten. 

250 ton rubberdeeltjes door slijtage autobanden

Een andere belangrijke en vaak vergeten bron van microplastics is de slijtage van autobanden. De onderzoekers schatten dat er in Vlaanderen zo'n 4.000 ton rubberdeeltjes per jaar op de wegen terechtkomen door personenwagens alleen al. "Daarvan komt tot 250 ton in rivieren, beken en meren terecht. Een pak meer dan via het huishoudelijk afvalwater dus", zegt professor Asselman. 

Dat hoge cijfer was ook voor de onderzoekers een verrassing: "We hadden wel gedacht dat we iets gingen terugvinden van microplastics door de slijtage van autobanden, maar dit hadden we niet verwacht."

Microplastics door bandenslijtage moeten we in de gaten houden, zeker met de komst van de elektrische wagen

Zuhal Demir, Vlaams minister van Omgeving (N-VA)

De onderzoekers beklemtonen wel dat de gegevens over de slijtage van autobanden beperkt zijn. "We hebben maar op 5 autosnelwegen gemeten. We hebben dus maar een beperkt beeld en het kan dus dat we dit probleem ook onder- of overschatten. Het is iets om verder uit te zoeken in een vervolgstudie."

Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir bekijkt waterstaal tijdens voorstelling van het onderzoek naar microplastics door de UGent en VITO

Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) is tevreden dat er nu resultaten bekend zijn over de hoeveelheid microplastics in de Vlaamse wateren. "Het is belangrijk dat we dit onderzocht hebben. Het is ook geruststellend om te horen dat het probleem in Vlaanderen niet groter is dan in de rest van Europa en dat het effect op het milieu verwaarloosbaar is."

"Maar we moeten wel aandacht blijven hebben voor microplastics. We zuiveren ons afvalwater goed, maar we moeten nog meer werk maken van rioleringen. We moeten ook die microplastics door bandenslijtage in de gaten houden. Zeker met de komst van elektrische wagens die zwaarder zijn en waarvan de banden dus sneller zullen slijten.

Meest gelezen