Een bultrugmannetje spring uit het water in de buurt van Hawaï.
K. Grosskruetz/HIHWNMS/ NOAA/Public domain

Waarom evolueert walvisgezang in het noorden traag en zingt men in het zuiden snel een nieuw lied?

Bultruggen, een soort van vinvissen, staan bekend om hun gezang, dat de mannetjes in het paarseizoen soms wel dagenlang voortbrengen. Er is echter een verschil tussen de populaties in het noordelijk halfrond en die in het zuiden. In het noorden zingen de mannetjes een aantal liederen die traag evolueren in de loop van tientallen jaren, terwijl ze in het zuiden hun lied erg snel vervangen door een nieuw lied dat ze overgenomen hebben van een naburige populatie. Nieuw onderzoek heeft nu uitgewezen dat de geografische omstandigheden bepalend zijn voor dat verschil. 

De liederen van de bultrug bestaan al miljoenen jaren en ze zijn een buitengewoon voorbeeld van vocaal cultureel gedrag in de natuur. Het walvisgezang is een beroemd voorbeeld van 'cultuur' bij dieren, waarbij cultuur bepaald wordt als gedrag dat ruim gedeeld wordt in een gemeenschap en dat doorgegeven wordt doordat individuen het leren van elkaar. 

En hoewel het duidelijk is dat alle bultrugmannetjes graag nieuwe liederen leren, is er een duidelijk verschil tussen de populaties in het noordelijk en het zuidelijk halfrond. 

Van de noordelijke bultruggen is al lang geweten dat ze liederen zingen die traag evolueren in de loop van tientallen jaren, terwijl uit studies van bultruggen in de zuidelijke Stille Oceaan gebleken is dat de liederen daar plotselinge, opvallende veranderingen ondergaan. De zuidelijke bultruggen vervangen namelijk erg snel hun lied van vorig jaar door een nieuw lied dat ze hebben overgenomen van een naburige populatie. 

Het was niet duidelijk of dit culturele contrast tussen de trage muzikale evolutie in het noorden en de snelle revolutie in het zuiden veroorzaakt werd door verschillen in hoe de individuele bultruggen leren of in hoe hun culturen zich ontwikkelen. 

Een bultrugvrouwtje met haar kalf in de warme wateren rond Hawaï.
Ed Lyman/ Humpback Whale Sanctuary/ NOAA/Public domain

Plaatselijke geografie

Nieuw onderzoek van Royal Holloway, University of London (RHUL) en de University of St. Andrews heeft nu uitgewezen dat, hoewel alle bultrugpopulaties dezelfde voorkeur delen voor nieuwe en onbekende liederen, het de plaatselijke geografie is die bepaalt of dit leidt tot evolutionaire of revolutionaire culturele patronen.

De aardrijkskundige kenmerken van de oceanen kunnen een impact hebben op de manier waarop de walvispopulaties met elkaar omgaan. 

De walvissen in het zuidelijk halfrond komen samen rond erg uitgestrekte voedselgebieden rond Antarctica. Dat betekent dat de interacties tussen de verschillende populaties erg zeldzaam zijn, maar dat tijdens deze zeldzame ontmoetingen een populatie opwindende nieuwe liederen kan leren van de naburige populatie, en dat die zich dan snel verspreiden in de populatie. 

De twee oceanen in het noordelijk halfrond worden daarentegen begrensd door continenten aan de oostelijke en westelijke kant, wat als een trechter werkt en verschillende walvispopulaties samenbrengt in relatief kleine gebieden. Dat maakt dat de meer frequente interacties in het noorden leiden tot tragere, zich herhalende veranderingen aan een gemeenschappelijk lied in dat oceaanbassin. 

Door deze talrijke interacties worden de nieuwe varianten en aanpassingen aan de liederen in de noordelijke Stille Oceaan snel doorgegeven aan alle populaties en dat resulteert in één traag evoluerend songtype dat overheerst in het hele oceaanbassin - in tegenstelling met de compleet nieuwe liederen in het zuiden. 

Een bultrug duikt onder in het koude water aan Alaska.
(c) Christopher P. Michel/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

Niet door experimenten te bestuderen

"De liederen van de bultrugwalvis zijn een van de meest fascinerende voorbeelden van de overdracht van een cultureel kenmerk in niet-menselijke dieren, maar hun grootte, verspreiding en enorme migraties maken het bijna onmogelijk om dit proces van het aanleren van liederen door middel van experimenten te bestuderen", zei Lies Zandberg, postdoctoraal onderzoeker aan Royal Holloway en de corresponderende auteur van de nieuwe studie. 

"Het aannemen van een cultureel evolutionair perspectief tegenover de walvisliederen heeft het ons mogelijk gemaakt te begrijpen op het niveau van de oceaanbassins hoe deze twee volledig verschillende patronen van culturele verandering zijn kunnen ontstaan. Dat geeft ons een beter begrip van de complexiteit en de diepte van cultuur in het dierenrijk."

De studie van de onderzoekers van Royal Holloway, University of London en de University of St. Andrews is gepubliceerd in Philosophical Transactions of the Royal Society B. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van RHUL. 

Gezang van bultruggen voor de oostkust van Australië.

Meest gelezen