Slechte ervaring met vaccins of wantrouwen tegenover de overheid: wie is (nog) niet gevaccineerd en waarom? 

Ze zijn intussen een minderheid in ons land, de mensen die niet gevaccineerd zijn tegen het coronavirus. Veel twijfelaars hebben na een gesprek met de huisarts, apotheker of simpelweg om vrijer te kunnen reizen toch voor het vaccin gekozen. Anderen blijven twijfelen of weten met zekerheid dat ze het vaccin niet willen. Om wie gaat het? Waarom willen ze geen coronavaccin? We zetten eerst de cijfers op een rijtje, daarna komen getuigen aan het woord.

Zo’n 26 procent van de hele bevolking is op dit moment niet of nog niet volledig gevaccineerd. Kinderen jonger dan twaalf worden niet gevaccineerd. Bij de rest van de bevolking zie je vooral bij de jongere leeftijden een lage vaccinatiegraad. Dat is deels te verklaren doordat zij als laatsten aan bod zijn gekomen in de vaccinatiecampagne.

Hoewel het over een klein verschil gaat, zie je dat mannen tussen de 16 en 54 jaar zich iets minder laten vaccineren dan vrouwen in die leeftijdscategorieën. Bij oudere mannen (55 tot 64 jaar) zie je net het omgekeerde. Bij de 85-plussers kozen dan weer meer vrouwen dan mannen voor vaccinatie tegen het coronavirus.

Meer niet-gevaccineerden in grote steden

De verschillen zijn groot tussen Vlaanderen, Brussel, de Duitstalige gebieden en Wallonië. In Vlaanderen is de volwassen bevolking voor 90 procent volledig gevaccineerd, in Wallonië 79 procent, in de Oostkantons 74 procent en Brussel 63 procent. Mensen die ervoor kozen om zich niet te laten vaccineren, wonen meestal in de grootsteden. Ook een grote stad als Antwerpen heeft een lagere vaccinatiegraad dan het Vlaamse gemiddelde.

Bekijk via deze grafiek hoeveel mensen (alle leeftijden) niet gevaccineerd zijn in je gemeente en lees daarna verder.

Als je de vaccinatiegraad bekijkt per gemeente zie je dus dat die lager ligt in de grote steden. Een mix aan factoren speelt daarin mee.  Zo zie je onder meer dat vijf Brusselse gemeenten die het hoogste aantal ongevaccineerden volwassenen hebben, ook zeer hoog scoren op het vlak van mensen die leven in kansarmoede en van niet-Europese herkomst zijn.

Welke factoren spelen nog mee?

"In Brussel werken bijvoorbeeld maar 1.000 huisartsen terwijl er 1.400 nodig zijn om de bevolking op hetzelfde niveau te verzorgen als in Vlaanderen", haalt De Maeseneer aan. "In Vlaanderen is de voorbije 50 jaar heel sterk ingezet op de eerstelijnszorg. Dat geeft ook meer vertrouwen en verbinding tussen patiënt en arts."

Andere drempels om mensen te bereiken hebben een sociale component, gaat De Maesenaar verder: "En er is ook de economische kwetsbaarheid én het begrijpelijk maken van informatie." 

"Je moet heel hard opletten voor stigmatiseren", benadrukken Jan De Maesenaar, professor huisartsengeneeskunde van de UGent, en Stefaan Van der Borght, populatiemanager van de eerstelijnszone Antwerpen. "Er zijn zeer veel factoren die meespelen." De populatiemanager van de eerstelijnszone in Antwerpen Stefaan Van der Borght bevestigt dat. "De taal is soms een probleem. We zien ook dat het opleidingsniveau een rol speelt, of zelfs gebrekkige IT-kennis."

Tijdens de vaccinatieacties waar mensen rechtstreeks aangesproken worden, stellen medewerkers ook vast dat sommigen zich nog niet lieten vaccineren uit nonchalance, een vorm van uitstelgedrag. 

"De antivaxers kun je dan weer grotendeels indelen in twee groepen", zegt Van der Borght. "Je hebt de hoogopgeleiden die niet geloven in de klassieke geneeskunde en anderzijds de mensen die aangetrokken worden door complottheorieën, vaak zitten zij met een groot wantrouwen tegenover de overheid."

VRT NWS praatte met verschillende mensen over hun keuze om zich niet te vaccineren. De meesten deinzen ervoor terug om openlijk te getuigen. Het gevoel dat de maatschappij ingedeeld wordt in "goede" en "slechte" mensen is sterk aanwezig.

We selecteerden één man en twee vrouwen die uitleggen waarom ze geen vaccin willen. De man wilde herkenbaar in beeld, één vrouw onherkenbaar, de derde persoon vond het belangrijk dat ze gehoord werd, maar durfde uiteindelijk toch niet in beeld te reageren. Ze is bang voor de reacties, want ze merkt dat die steeds emotioneler worden.

Getuige 1 - "Grote angst voor vaccins"

M. uit de Kempen wil liever anoniem blijven. "De laatste tijd vind ik het alsmaar moeilijker om luidop te zeggen dat ik geen coronavaccin wil", vertelt ze. "Sommige mensen reageren daar heel heftig op, alsof ik een crimineel ben."

Een slechte ervaring met vaccins in het verleden ligt aan de basis van haar beslissing om zich niet te laten vaccineren. "Een paar jaar geleden heb ik me tegelijkertijd laten inenten tegen tetanus en hepatitis A en B. Ik heb daar een paar uur later een hevige reactie op gehad en was daarna een half jaar werkonbekwaam." 

M. heeft wel advies gevraagd aan een vaccinoloog. Die probeerde haar gerust te stellen, maar kon niet garanderen dat ze niet weer zou reageren. De angst is nu te groot. "Ik ben geen antivaxer, maar ik ben een gezonde veertiger. Mijn man is risicopatiënt en heeft zich wel laten vaccineren."

M. (49) uit de Kempen:

Videospeler inladen...

"Als je in dit stadium het coronavaccin nog weigert, dan zit het diep", reageert viroloog Steven Van Gucht (Sciensano). "Die angsten los je niet op met dwang. Mensen gaan bij een verplichting misschien nog meer weerstand krijgen tegen vaccins. Ze voelen zich dan onder druk gezet en je gaat zo niet het vertrouwen vergroten."

Getuige 2 - Antistoffen in bloed

Eén van de mannen die zich niet laten vaccineren, is Theo Van der Bruggen (63). Hij is osteopaat en tijdens de eerste golf ging hij helpen in een woonzorgcentrum op de covidafdeling. Hij vermoedt dat hij daar besmet raakte met het coronavirus. "Ik heb een hoge dosis antistoffen in mijn bloed, maar ik heb me nooit ziek gevoeld. Daarom ga ik ervan uit dat mijn lijf bestand is tegen de ziekte."

Theo heeft geen herstelcertificaat dat hij als Covid Safe Ticket zou kunnen gebruiken. Met zo'n certificaat bewijs je dat je een positieve coronatest aflegde en dus antistoffen hebt. Maar die is beperkt geldig, tot zes maanden na een vastgestelde besmetting.

Theo (63) Van der Bruggen:

Videospeler inladen...

Viroloog Steven Van Gucht (Sciensano) bevestigt dat we nog niet weten hoelang antistoffen in ons lichaam aanwezig blijven na een coronabesmetting. "Wel weten we intussen dat sommige mensen een tweede of derde besmetting doormaken. En we zien dat wie gevaccineerd is én een besmetting had, een zeer brede bescherming heeft. Dat pleit voor toch nog vaccineren, ook al heb je de ziekte doorgemaakt."

Getuige 3 - Wantrouwen tegenover de overheid in Brussel

Eén van de mensen uit Brussel die nog niet gevaccineerd zijn, is M. uit Molenbeek. Ze twijfelt en blijft twijfelen, uiteindelijk wou ze ook niet in beeld reageren. Als psychotherapeut zag ze in de lockdown hoe heel wat mensen onderuitgingen. Het stuitte haar tegen de borst dat daar vanuit het beleid weinig rekening mee werd gehouden.

In Molenbeek wonen heel veel mensen op een kleine oppervlakte zonder een tuin en met weinig parkjes. "Ik heb niet altijd begrip voor de prioriteiten die door het beleid gemaakt worden. Ze hebben geen idee hoe het hier voor gewone mensen is. Misschien daarom dat ik nu zo kritisch ben voor wat van de overheid komt. Ook voor de vaccins. Ik ben gezond én ik wil afwachten of er geen langetermijneffecten opduiken."

"Langetermijneffecten zien we nooit bij vaccins en we hebben toch al 100 jaar ervaring", reageert viroloog Steven Van Gucht. "Als er bijwerkingen zijn, dan duiken die meestal op in de eerste uren, soms dagen en uitzonderlijk een paar weken. Maar die duiken niet plots een jaar later op. De eerste vaccinaties dateren al van bijna een jaar geleden en in de klinische proeven zijn er mensen die zelfs al veel langer geleden gevaccineerd zijn."

Viroloog Steven Van Gucht over langetermijneffecten coronavaccins

Videospeler inladen...

Meest gelezen