Nicolas Maeterlinck

Overbevolking en stijging psychische problemen in gevangenissen: Toezichtsraad trekt aan alarmbel

Om de overbevolking in de Belgische gevangenissen tegen te gaan, pleit de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen in z'n jaarrapport voor meer alternatieve straffen. Daarvoor kijkt de raad naar zowel minister van Justitie Van Quickenborne (Open VLD) als de rechters en procureurs. 

Om het risico op besmettingen van gevangenen en personeel zoveel mogelijk te beperken en de druk op de gevangenisbevolking te verminderen, nam de overheid in de eerste coronagolf vorig jaar heel wat uitzonderlijke maatregelen. 1.000 gevangenen - zo'n 10 procent van het totale aantal – kwamen toen in aanmerking voor een onderbreking van hun strafuitvoering. Of ze werden vroeger vrijgelaten, op zes maanden voor het einde van hun straf. Dat blijkt uit het jaarrapport van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen. Die houdt in het oog hoe gevangenen in ons land behandeld worden.  

Overbevolking

De voorzitter van de Toezichtsraad, Marc Nève, toont zich daar erg tevreden over. Volgens hem hebben die maatregelen ook geen problemen opgeleverd: “De hoop dat de gevangenisbevolking drastisch zou kunnen worden ingekrompen en dat opsluiting nog slechts een laatste redmiddel zou zijn, werd eindelijk werkelijkheid. We hebben samen kunnen vaststellen dat de politieke wil, gekoppeld aan het engagement van alle actoren bij Justitie, het mogelijk maakt om honderden mensen in vrijheid te stellen of te houden zonder gevaar voor de veiligheid.”

Een gemiste kans om de overbevolking structureel aan te pakken
Marc Nève - Voorzitter Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen

Maar het ging om tijdelijke coronamaatregelen. Zodra die afliepen, steeg het aantal gedetineerden in de gevangenissen opnieuw tot hetzelfde niveau als voordien. “En dat is een gemiste kans om de overbevolking structureel aan te pakken”, gaat Nève verder. “Zoals het in andere landen is gebeurd waar ook een overbevolking bestaat. Daar hebben ze initiatieven genomen om bepaalde delicten niet met een gevangenisstraf te bestraffen. Waarom kunnen wij die weg niet volgen?” 

In het jaarrapport pleit de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen voor minder gevangenisstraffen en meer alternatieve straffen. Daarvoor kijkt de raad naar zowel justitieminister Van Quickenborne als naar de rechters en procureurs. “Om hen bewust te maken van hun rol in de strijd tegen de overbevolking.” 

Meer stress, onrust, frustratie en doelloosheid

Volgens de Toezichtsraad waren er in 2020 weinig besmettingen met het coronavirus in vergelijking met de situatie buiten de gevangenissen. Maar op vlak van de geestelijke gezondheid van de gevangenen heeft de coronacrisis de toestand erger gemaakt. “Bovenop hun opsluiting zijn veel van hun rechten “on hold” geplaatst zoals het recht op werk, het recht op psychologische en psychiatrische hulp en vooral het recht op bezoek en op het onderhouden van familiale banden.”  

Een verontrustend hoog aantal gedetineerden heeft psychische problemen ontwikkeld

Marc Nève - Voorzitter Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen

"Onderzoek heeft aangetoond dat een verontrustend hoog aantal mensen psychische problemen heeft ontwikkeld tijdens detentie. Zo heeft de gezondheidscrisis ons eraan herinnerd dat de gevangenisomgeving intrinsiek schadelijk is voor de geestelijke gezondheid", gaat Nève verder. Zo was er tijdens de pandemie meer stress, onrust, angst, frustratie, eenzaamheid, ontreddering en doelloosheid bij de gevangenen. Maar ook bij hun families. 

Volgens de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen "werden de geestelijke gezondheid en het psychische welzijn niet beschouwd als een risico waartegen we ons evenzeer moesten beschermen als tegen het virus.” 

Het jaarrapport van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen met alle aanbevelingen wordt nu aan minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) en aan minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) bezorgd.

Van Quickenborne: "Alternatieve straffen onderscheiden in Strafwetboek"

Minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) is de suggestie van alternatieve straffen genegen: "De gevangenis is niet de enige remedie, we moeten eens van dat idee afstappen.  Er moet ruimte komen voor alternatieve straffen. Straffen, dat gaat ook over geldboetes die niet betaald worden bijvoorbeeld. Of alternatieve maatregelen die uiteindelijk niet worden uitgevoerd. Denk aan het verkeer, in een situatie waar er geen slachtoffers vallen. Is het dan zinvol om te kiezen voor een gevangenisstraf? Of de corona-inbreuken: mensen kregen systematisch drie maanden gevangenisstraf. Is dat zinvol? Ik stel me daar vragen bij. Ik denk dat we daar beter een onderscheid in maken in het nieuwe Strafwetboek, dat we de komende maanden willen afwerken."

Zinvolle detentie is nodig, daarom pleit ik voor kleinschalige detentiehuizen

Vincent Van Quickenborne, Federaal minister van Justitie

"Gevangenisstraffen moeten altijd de ultieme remedie zijn. Belgie heeft per 100.000 inwoners 93 gevangenen, het Europees gemiddelde is 103. Wij zitten lager dus, maar toch is er nood aan bijkomende plaatsen. Volgend jaar openen we de nieuwe gevangenissen van Haren en Dendermonde. Maar ik denk dat we meer moeten doen dat, we moeten kiezen voor zinvolle detentie. Daarom pleit ik voor kleinschalige detentiehuizen, waar een klein aantal gevangenen samen zit. In Scandinavië zie je dat zulke huizen leiden tot minder recidive, minder herval bij de gevangenen."

Meest gelezen