Beth Zaiken/CPG

15 miljoen dollar voor ambitieus project: komen de "olifant-mammoeten" in het Noordpoolgebied er dan toch écht?

Duizenden jaren na het verdwijnen van wolharige mammoeten komen Amerikaanse wetenschappers met een ambitieus project om de dieren opnieuw in het Noordpoolgebied te laten rondlopen. Het project is niet alleen ambitieus, maar voor het eerst ook concreet. Er is nu 15 miljoen dollar ingezameld, en daarmee gaat een biotech-bedrijf aan de slag. Ze willen de Aziatische olifant helpen overleven en het natuurlijke landschap herstellen. Maar is het wel wenselijk?

Hoe zou het zijn om opnieuw wolharige mammoeten te zien rondlopen in het wild? Het plan klinkt wild, en het komt al jaren met de regelmaat van de klok naar boven, de ene keer al serieuzer dan de andere. Dikwijls zijn het ook niet meer dan wilde fantasieën, maar nu lijkt er voor het eerst écht schot in de zaak te zitten. In de Verenigde Staten is nu 15 miljoen dollar (omgerekend zo'n 12,9 miljoen euro, red) opgehaald waarmee wetenschappers hopen hun droom werkelijkheid te maken.

Het geld is bijeengebracht door het gloednieuwe bedrijf Colossal, dat zich focust op biowetenschap en genetisch onderzoek. Stichters zijn Ben Lamm, een ondernemer in technologie en software, en George Church, een professor genetica aan Harvard Medical School die pionierswerk verricht heeft in een nieuwe aanpak van gene editing, het wijzigen van genetisch materiaal.

Ben Lamm (links) en George Church (rechts)
Copyright © John Davidson. All Rights Reserved

Lamm en Church lopen al langer rond met hun plannen. Vier jaar geleden al kwamen ze ermee naar buiten, maar ze hebben nu ook voldoende middelen verzameld om met Colossal concreet aan de slag te gaan.

Maar hoe zien die plannen er eigenlijk uit? De twee hebben alleszins geen exacte kopie voor ogen van de wolharige mammoet zoals die tienduizenden jaren geleden op onze planeet rondzwierf. Het doel is meer om een soort olifant-mammoet te creëren, een "hybride", zeg maar, die kan overleven in extreme koude.

We willen een koude-resistente olifant maken, maar hij zal eruitzien en zich gedragen als een mammoet.

Professor George Church

"We willen een koude-resistente olifant maken, maar hij zal eruitzien en zich gedragen als een mammoet", vertelt professor Church aan de Britse krant The Guardian. "Niet omdat we iemand voor de gek willen houden, maar omdat we een dier willen dat functioneel overeenkomt met een mammoet, dat bij -40 graden Celsius met gemak kan overleven, en dat alle dingen doet die olifanten en mammoeten doen, in het bijzonder bomen omverduwen."

Stappenplan

  • Uit restanten van wolharige mammoeten -die dikwijls volledig bewaard gebleven zijn in het ijs-, worden de genen met het DNA geïdentificeerd die verantwoordelijk zijn voor de typische "mammoet-eigenschappen". Denk aan de mammoetenvacht, dikke en isolerende onderhuidse vetlagen en andere aanpassingen die het mogelijk maken te overleven in een ijskoud klimaat.
  • Bij Aziatische olifanten worden huidcellen afgenomen. Die huidcellen worden "geherprogrammeerd" naar stamcellen. Dat zijn een soort basiscellen die zichzelf kunnen vernieuwen of kunnen uitgroeien tot een gespecialiseerde cel. Die cellen worden zo aangepast dat ze mammoet-DNA kunnen bevatten.
  • In een volgende fase wordt in een laboratorium uit stamcellen eicellen gecreëerd. De kern van die eicellen wordt vervangen door de kern van stamcellen met mammoet-DNA.  
  • Die eicellen - die dus zowel "olifant"- als "mammoet"-materiaal bevatten - wil men in een laboratorium laten uitgroeien tot embryo's. Die embryo's zouden dan ingeplant kunnen worden bij een surrogaat-moederolifant of in een kunstmatige baarmoeder, om ze volledig te laten ontwikkelen.

Een complex proces, zoveel is duidelijk. In het meest gunstige scenario verwacht het bedrijf dat over zes jaar de eerste kalfjes geboren kunnen worden.

Flying Puffin/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

Maar is het wel zo realistisch?

Ann Van Soom, professor Diergeneeskunde aan de UGent, stelt zich in "De wereld vandaag" op Radio 1 vragen bij het project. "De onderzoekers zeggen zelf dat er over zes jaar opnieuw olifant-mammoeten kunnen rondlopen, maar ik heb daar grote twijfels over. Zelfs als het lukt om zo'n embryo te maken, dan moet dat embryo nog overgeplaatst worden in een olifant. Dat is een techniek die op dit moment nog niet wordt toegepast. Men gebruikt al kunstmatige inseminatie bij olifanten, maar embryotransplantatie is veel moeilijker bij zulke grote dieren." Als alternatief spreken de onderzoekers over kunstbaarmoederschap, maar daar gelooft Van Soom al helemaal niet in. "Dat is een technologie die absoluut nog niet op punt staat."

Beluister hier het volledige interview met Ann Van Soom, professor Dierengeneeskunde aan de UGent

Public domain

Aziatische olifant redden

Colossal stelt het project voor als een inspanning om de Aziatische olifant, die nu met uitsterven bedreigd wordt, te laten overleven, en dat in een groot gebied aan de Noordpool dat ook bekendstaat als de "mammoetsteppe" of steppetoendra. Dat is een soort steppe (grasland) die zich tijdens de ijstijden over een groot deel van het noorden van Europa, Azië en Noord-Amerika uitstrekte.

Maar volgens het bedrijf kan de introductie van olifant-mammoeten ook helpen om de verloren gegane habitat te herstellen en sommige gevolgen van de klimaatcrisis aan te pakken. Door bijvoorbeeld bomen omver te duwen, zouden de dieren kunnen helpen om de vroegere graslanden in Noordpoolgebied te herstellen en zo de bodem niet te laten opwarmen.

Maar niet iedereen gelooft dat dit de meest effectieve manier is om het landschap te herstellen. "Het idee dat je het gebied kan herstellen door op deze manier aan geo-engineering te doen (het op grote schaal ingrijpen in de natuurlijke systemen op aarde, red.) is in mijn ogen niet aannemelijk", zegt Victoria Herridge, evolutionair bioloog aan het Natural History Museum in Londen, aan The Guardian. "De schaal waarop je dit zou moeten doen, is enorm. We hebben het over honderdduizenden mammoeten waarvan de dracht al 22 maanden duurt en die 30 jaar nodig hebben om volwassen te worden."

We hebben uiteenlopende oplossingen nodig om de klimaatcrisis te stoppen, maar we moeten ook met verantwoorde oplossingen komen, om ongewenste schadelijke gevolgen te beperken.

Professor Gareth Phoenix

Gareth Phoenix, professor ecologie aan de University of Sheffield, heeft ook zijn bedenkingen. "We hebben uiteenlopende oplossingen nodig om de klimaatcrisis te stoppen, maar we moeten ook met verantwoorde oplossingen komen, om ongewenste schadelijke gevolgen te beperken. Dat is een enorme uitdaging in het uitgestrekte Noordpoolgebied, met diverse ecoystemen in telkens wisselende omgevingen en omstandigheden."

"Mammoeten worden hier voorgesteld als een oplossing om de dooi van permafrost (de permanent bevroren onderlaag, red.) te stoppen omdat ze bomen omver zullen lopen, de grond plattrappen en compact maken, en landschappen in grasland veranderen, en dat kan de grond koel houden. Maar we weten dat bomen en mos in bepaalde beboste gebieden in het Noordpoolgebied cruciaal kunnen zijn om de permafrost te beschermen. Bomen en mos weghalen is het laatste wat je daar wil doen."

Niet de eerste keer

In 2003 werd de technologie van embryotransplantatie voor de eerste keer gebruikt om een uitgestorven diersoort terug tot leven te wekken. Men kloonde toen succesvol een Pyrenese steenbok, een soort die sinds het jaar 2000 uitgestorven was. De cellen van het laatste exemplaar werden bewaard en gekloond met behulp van de eicellen van een tamme geit. Het resultaat was een levensvatbaar embryo maar die stierf een paar dagen later. Sindsdien is de soort dus opnieuw uitgestorven.

Momenteel probeert men ook de noordelijke witte neushoorn op deze manier van uitsterven te redden. Enkele jaren geleden stierf het laatste mannelijke exemplaar. Het grote verschil met de mammoet is natuurlijk dat er meer bruikbaar DNA-materiaal over is gebleven van de neushoorn.

Meest gelezen