Een skelet uit de vroege Jomon-periode
Shigeki Nakagome, Lead researcher, Assistant Professor in Psychiatry, School of Medicine, Trinity College Dublin.

Oud DNA herschrijft vroege Japanse geschiedenis: moderne bevolking heeft drieledige genetische oorsprong

Oud DNA uit menselijke beenderen heeft de vroege Japanse geschiedenis herschreven. Het maakt duidelijk dat de huidige Japanners afstammen van drie verschillende bevolkingsgroepen. Tot nu toe werd aangenomen dat de Japanners een tweeledige genetische oorsprong hadden en afstamden van de inheemse Jomon jagers-verzamelaars en de later ingeweken Yayoi boeren. Nu is er een derde, Oost-Aziatische genetische component gevonden die verbonden is met het Kofun-volk. 

De Japanse archipel wordt al minstens 38.000 jaar lang bewoond door mensen, maar Japan onderging slechts in de laatste 3.000 jaar snelle veranderingen, eerst van voedsel verzamelen naar natte rijstteelt en vervolgens naar een technologisch geavanceerde keizerlijke staat.  

De vroegere, al lang bestaande hypothese stelde dat de Japanse bevolkingen op de belangrijkste eilanden een dubbele afstamming hebben: van de inheemse Jomon jagers-vissers-verzamelaars, die de Japanse eilanden bewoonden van zo'n 16.000 tot 3.000 jaar geleden, en later van de Yayoi boeren, die van het Aziatische vasteland migreerden en in Japan leefden van zo'n 900 v.C. tot 300 n.C.

In een nieuwe studie zijn nu echter 12 oude Japanse genomen gesequencet - genomen uit de beenderen van mensen die zowel voor als na de periode van de boeren leefden - en daaruit blijkt een latere instroming van Oost-Aziatische  voorouders tijdens de keizerlijke Kofunperiode. Die duurde van zo'n 300 tot 700 n.C. en in die periode doet politieke centralisatie haar intrede in Japan. 

"Onderzoekers komen meer en meer te weten over de culturen van de Jomon-, Yayoi- en Kofunperiode naarmate er meer en meer oude artefacten opduiken, maar voor ons onderzoek wisten we relatief weinig over de genetische oorsprong en de impact van de overgang naar landbouw en de latere fase van de staatvorming", zei de leider van het onderzoek Shigeki Nakagome. 

"Nu weten we dat de voorouders uit elk van die stadia - verzamelen, landbouw en staatvorming - een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de voming van de hedendaagse Japanse bevolking. Kort gezegd, we hebben een volledig nieuw drieledig model van de Japanse genetische oorsprong, in plaats van het tweeledige vooroudermodel dat lange tijd aangenomen werd."

Nagakome is hoogleraar aan het Trinity College Dublin en hij werkt ook aan de Kanazawa Universiteit in Japan. Hij bracht een interdisciplinair team van onderzoekers van het Trinity College en verschillende Japanse universiteiten en andere instellingen samen voor de studie. 

Jomon aardewerk van de Hirajo schelpenafvalhoop en een schedel waaruit oud DNA werd gehaald.
Shigeki Nakagome, Lead researcher, Assistant Professor in Psychiatry, School of Medicine, Trinity College Dublin.

Isolatie van het continent

Uit de analyses in de studie bleek ook dat de Jomon gedurende meerdere duizenden jaren een kleine bevolking gebleven zijn van zo'n 1.000 individuen en dat ze sterk beginnen af te wijken van de bevolkingen op het vasteland zo'n 20.000 tot 15.000 jaar geleden - een periode waarin Japan geografisch meer geïsoleerd raakte door de stijgende zeespiegel. 

De Japanse archipel was toegankelijk geworden vanuit het Koraanse schiereiland aan het begin van het Laatste Glaciale Maximum, de periode tijdens de laatste ijstijd waarin wereldwijd het meeste water als ijs was opgeslagen. Die periode begon zo'n 28.000 jaar geleden en mensen waren in staat van Korea naar Japan te gaan en omgekeerd. 

Het breder worden van de Straat van Korea door de stijgende zeespiegel 17.000 tot 16.000 jaar geleden kan geleid hebben tot de daaropvolgende isolatie van de Jomon afstammingslijn van de rest van het continent. Dat tijdsbestek valt ook samen met de oudste aanwijzingen voor de productie van Jomon aardewerk. 

"De inheemse Jomon bevolking had haar eigen, unieke levenswijze en cultuur in Japan gedurende duizenden jaren, voor de introductie van het telen van rijst gedurende de daaropvolgende Yayoiperiode. Uit onze analyse blijkt duidelijk dat ze een genetisch aparte bevolking zijn met een ongewoon hoge verwantschap tussen al de individuen in ons onderzoek, zelfs tussen stalen die duizenden jaren verschillen in ouderdom en die opgegraven zijn op verschillende eilanden", zei Niall Cooke, een doctoraatsstudent aan Trinity en een van de auteurs van de studie. "Die resultaten wijzen sterk op een lange periode van isolatie van de rest van het continent."  

Jomon aardewerk uit de Odake schelpenafvalhoop en een begraven skelet uit die site dat in een speciale positie was gelegd, met gebogen benen.
Shigeki Nakagome, Lead researcher, Assistant Professor in Psychiatry, School of Medicine, Trinity College Dublin.

Assimilatie in plaats van vervanging

De verspreiding van de landbouw wordt vaak gekenmerkt door de vervanging van de oorspronkelijke bevolking, wat gedocumenteerd is in de Neolitische overgang van verzamelen naar landbouw doorheen Europa. Daarbij stelt men vast dat in veel gebieden de oorspronkelijke bevolking van jagers-verzamelaars slecht minimale genetische bijdragen geleverd heeft. 

De onderzoekers vonden echter genetische aanwijzingen dat de overgang naar de landbouw in prehistorisch Japan gepaard ging met assimilatie in plaats van vervanging. De inheemse Jomon jagers-verzamelaars en de nieuw immigranten die aan natte rijstteelt deden, leverden immers bijna even grote genetische bijdragen. 

Voor de introductie van nieuwe grote nederzettingen in Japan tijdens de overgang van de Yayoi naar de Kofun, hoogstwaarschijnlijk vanuit het Koreaanse schiereiland, zijn er verschillende soorten archeologische aanwijzingen. En de analyses van de onderzoekers ondersteunen sterk de genetische uitwisseling die gepaard ging met het verschijnen van nieuwe sociale, culturele en politieke kenmerken in deze fase van staatvorming. 

"De Japanse archipel is, gezien zijn uitzonderlijke prehistorische geschiedenis van een langdurige onveranderde situatie gevolgd door snelle culturele veranderingen, een bijzonder interessant deel van de wereld om te onderzoeken aan de hand van een reeks in de tijd gespreide oude stalen", zei Dan Bradley, professor populatiegenetica aan Trinity, die samen met Nakagome het onderzoek leidde.

"Onze inzichten in de complexe oorsprong van de hedendaagse Japanners tonen opnieuw de kracht van het onderzoek van oude genomen om nieuwe informatie bloot te leggen over de menselijke prehistorie, informatie die anders niet zouden vinden." 

De studie van de Ierse en Japanse onderzoekers is gepubliceerd in Science Advances. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van Trinity College Dublin. 

De schuilplaats in de rotsen van Kamikuroiwa in Kumakogen, waar het oudste individu vandaan komt waarvan in de studie het DNA uitgeschreven werd.
Shigeki Nakagome, Lead researcher, Assistant Professor in Psychiatry, School of Medicine, Trinity College Dublin.

Meest gelezen