Na jaren internationaal speurwerk: Irak krijgt gestolen "Gilgamesj"- kleitablet met oudste verhaal ter wereld terug

Een gestolen antieke kleitablet met een fragment van het Gilgamesj-epos, het oudste verhaal ter wereld, wordt door de Verenigde Staten nu teruggegeven aan Irak, waar het oorspronkelijk vandaan komt. De tablet heeft een onwaarschijnlijk internationaal traject afgelegd.

Een kleitabletfragment van 12 op 15 centimeter met inscripties in spijkerschrift: dat kleine archeologische object met enorme cultuurhistorische waarde is al jaren de inzet van internationaal getouwtrek, rechtszaken en spannend speurwerk.

In 1991 werd de tablet gestolen uit een museum in Irak. Het was een chaotische tijd: Irak was Koeweit binnengevallen; de eerste Golfoorlog woedde volop en er was geen controle meer op de musea. Er werd gestolen als de raven, met de bedoeling om kunstschatten voor grof geld te verpatsen op de internationale markt.

Zo’n tien jaar later rond 2001 begon de kleitablet op te duiken bij antiquairs in Londen en de Verenigde Staten. In 2014 werd het fragment geveild bij Christie’s in Londen voor 1,67 miljoen dollar. De koper was de eigenaar van de Amerikaanse winkelketen Hobby Lobby. De eigenaar is een conservatieve christen en kocht op grote schaal antieke voorwerpen voor een nieuw Museum van de Bijbel in Washington. Verhalen uit het Gilgamesj-epos, waarvan een fragment op de kleitablet staat, zijn namelijk ook onderdeel van het Oud Testament. In 2019 vielen speurders het Bijbelmuseum binnen en namen de kleitablet in beslag.

Nu wordt het kleinood teruggegeven aan Irak, met een ceremonie in het Smithsonianmuseum in Washington. De kleitablet zal een plekje krijgen in het Nationaal Museum in Bagdad. Alles samen worden maar liefst 17.000 archeologische objecten teruggegeven; de eerste zijn al afgelopen zomer vertrokken naar Irak. Er is ook een beeld van een ram bij, een 3.000 jaar oud religieus voorwerp dat werd gebruikt in de tempel.

De Unesco, de cultuurorganisatie van de Verenigde Naties, is erg blij: “De teruggave is een grote overwinning op mensen die erfgoed verminken en het dan verhandelen om geweld en terrorisme te financieren." En, zegt Audrey Azouley, directeur-generaal van de Unesco: "Hierdoor kunnen de Irakezen zich opnieuw verbinden met een bladzijde uit hun geschiedenis." 

Oudste verhaal van de mensheid

En wat voor een bladzijde. Voor Irak, Tweestromenland of Mesopotamië in de Oudheid, is de kleitablet niets minder dan een kroonjuweel. Midden 19e eeuw werden 12 van die tabletten aangetroffen bij archeologische opgravingen in Ninive, een stad in het noorden van Irak, meer bepaald in de ruïnes van de bibliotheek van de Assyrische koning Assurbanipal. 

Op de tabletten staat het Gilgamesj-epos. Dat wordt beschouwd als het oudste geschreven verhaal  van de mensheid, een episch gedicht over de avonturen van koning Gilgamesj, die op zoek gaat naar onsterfelijkheid. Andere bekende personages zijn Enkidu, eerst de vijand en later de vriend van Gilgamesj en de godin Ishtar. De gestolen tablet die nu wordt teruggeven, bevat een fragment over de dromen van Gilgamesj, die zijn moeder voor hem duidt.

Bekijk hier een animatiefilm met een korte introductie en samenvatting van Gilgamesj:

Het Gilgamesjverhaal  is geschreven in het Akkadisch, de taal die van het derde tot het eerste millennium voor onze tijdrekening werd gesproken in Mesopotamië. Rond 1200 voor Christus kreeg het epos zijn huidige vorm in twaalf tabletten.  

Variaties van episodes uit Gilgamesj duiken op in het Oud Testament van de Bijbel, zoals Adam en Eva in de tuin van Eden, of de zondvloed waar Noah aan ontkomt met zijn ark. Gilgamesj stond ook model voor latere heldenverhalen in de Griekse oudheid, zoals de Ilias of de Odyssee. Het boek wordt nog altijd vertaald en uitgegeven of verwerkt tot theater, film of andere kunst.

Meest gelezen