"By Jove!": 75 jaar geleden verscheen eerste stripverhaal van Blake en Mortimer

"Het geheim van de zwaardvis" van Edgar P. Jacobs, een visionair stripalbum uit 1946 met de helden Blake en Mortimer, is driekwarteeuw jong. Dat wordt gevierd met een expo in het Stripmuseum in Brussel. Stripauteur Jean Van Hamme, die er een vervolg op heeft gemaakt, noemt het album "iets als je eerste kus, iets dat je nooit meer vergeet." Voor de 75e verjaardag is er een muurschildering onthuld in de Marollen met "Het gele teken", een andere bekende Blake en Mortimer.

De Belgische striptekenaar Edgar P. Jacobs is vooral bekend van zijn album “Het gele teken”. Een nieuwe stripmuur met dat symbool is vrijdag onthuld in de Tempelstraat in de Brusselse Marollen, vlakbij het huis waar Jacobs werd geboren. Er is dan ook een verjaardag te vieren. Precies 75 jaar geleden, op 26 september 1946, verscheen de eerste aflevering van het allereerste Blake en Mortimer-verhaal van Jacobs in het gloednieuwe weekblad Kuifje: “Het geheim van de zwaardvis”. 

	Originele plaat van pagina 80 van deel 2 van Het Geheim van de Zwaardvis (1953). - © Uitgeverij Blake en Mortimer / Studio Jacobs. Collectie Stichting E. Jacobs

Ik werd aangesproken als een volwassene

Het verhaal "Het geheim van de zwaardvis" zou maar liefst drie jaar lopen in wekelijkse afleveringen. In boekvorm - er werden drie albums van gemaakt - telt het zo'n 150 bladzijden. “Het was de eerste graphic novel,” zegt Daniel Couvreur, medecurator van de tentoonstelling in het Brusselse stripmuseum. Couvreur herinnert zich scherp wanneer hij het album zelf las, als kind begin jaren 70. “Het was een schok. Ik werd aangesproken als een volwassene, in tegenstelling tot andere strips.” Edgar P. Jacobs had inderdaad een ernstig en intelligent verhaal bedacht en getekend. "Naar verluidt was hij zelf verrast toen hij zijn lezers ontmoette en daar ook kinderen tussen vond," zegt Couvreur.

“Het geheim van de zwaardvis” ademt de beklemmende, dreigende sfeer van de Koude Oorlog en doet ook wat aan James Bond denken. In de "gelen", de slechteriken, kun je zowel Sovjets, Chinezen als Japanners zien. De helden zijn twee Britten: MI5-spion Francis Blake en professor Philip Mortimer, die ook in alle volgende verhalen de hoofdrollen spelen. Het verhaal begint spectaculair met een totale wereldoorlog. 

Jacobs was visionair

"Jacobs wou aantonen dat wanneer alles vernield is, de wereld weer kan worden opgebouwd," zegt curator Daniel Couvreur.  In de strijd tegen "het kwaad" wordt de Zwaardvis ingezet, een futuristisch, aërodynamisch wapen, zowel vliegtuig als duikboot. Daniel Couvreur: “Jacobs was visionair. De zoektocht om dit soort tuig echt te maken is nog altijd bezig.” 

Schetsen voor de Zwaardvis  - © Uitgeverij Blake & Mortimer / Studio Jacobs / Collectie Stichting E. Jacobs

Van de opera naar de tekentafel

Auteur en tekenaar Edgar P. Jacobs (1904-1987) was eerst actief in de opera, als koorzanger en decorontwerper. Later maakte hij reclametekeningen en uiteindelijk complexe, perfectionistisch uitgewerkte stripverhalen. Zijn gevoel voor design zit in elk vakje. Opvallend zijn de zeer waarheidsgetrouwe decors en kostuums. Jacobs deed, net als Hergé voor Kuifje, enorm veel research. Zo is in de tentoonstelling correspondentie te zien over de precieze kenmerken van de Straat van Hormuz in het Midden-Oosten.

Blauwdruk met de eerste verschijning van de Zwaardvis - © Uitgeverij Blake en Mortimer / Studio Jacobs. Collectie Stichting E. Jacobs

Jacobs was een anglofiel, verduidelijkt curator Daniel Couvreur. Hij had niet zo’n hoge pet op van de Amerikanen na de Tweede Wereldoorlog. “De Britten daarentegen vond hij echte gentlemen.” En dat zijn Francis Blake en Philip Mortimer zeker, met hun stijlvolle regenjassen, hoeden, petten, pijpen en glaasjes sherry en whisky in de Centaur Club. Zelfs hun krachttermen zijn beschaafd: “By Jove”, letterlijk “Bij Jupiter”! Of: "The devil!" En ook de bad guy Olrik ziet er keurig uit; Edgar P. Jacobs maakte van hem  - met zijn ravenzwarte haren en snorretje - een soort zelfportret.

Vrouwen waren verboden 

“Het geheim van de zwaardvis” is een belangrijke mijlpaal in de Belgische stripgeschiedenis, maar het is ook een echt jongensboek: er komt geen enkel vrouwelijk personage in voor. Hoe komt dat? Daniel Couvreur: “Tijdens de oorlog had Jacobs al “Het uur U” getekend mét twee meisjes in belangrijke rollen. Maar na de oorlog was er een geestelijke actief bij het weekblad Kuifje, die zich verzette tegen afbeeldingen van vrouwen of meisjes." Met een vergrootglas vond Couvreur toch één miniem vrouwentekeningetje in "Het geheim van de zwaardvis", een gesluierde dame op de markt van de Arabische stad Turbat.

Edgar P. Jacobs met een maquette van de Zwaardvis

Nieuw album: "De laatste zwaardvis"

Zelf maakte Edgar P. Jacobs acht verhalen van Blake en Mortimer; daarna werd de reeks voortgezet door andere tekenaars en schrijvers. Op 24 november verschijnt “De laatste zwaardvis” van de hand van scenarist Jean Van Hamme en tekenaars Peter Van Dongen en Teun Berserik. Dat verhaal staat vanaf nu in afleveringen in de Franse krant Le Figaro. 

Jean Van Hamme, auteur van onder meer Thorgal, Largo Winch en XIII, wilde absoluut een vervolg breien aan de eerste Blake en Mortimer, zijn lievelingsalbum toen hij klein was: "Het geheim van de zwaardvis", dat is iets als je eerste kus, iets dat je nooit meer vergeet." 

"Het geheim van de zwaardvis" is zoals je eerste kus

De expo in Brussel toont enkele originele tekeningen van Edgar P. Jacobs,  remakes van stripalbumplaten en vooral veel voorbereidende tekeningen, schetsen, geschriften, inspiratiebronnen en persoonlijke voorwerpen. Er zijn interviewfragmenten van Jacobs te zien en met een smartphone in de hand kun je ook genieten van "Het geheim van de zwaardvis" in augmented reality. 

Diefstal en heling

De originele tekeningen van de stripreeks Blake & Mortimer kwamen de voorbije jaren negatief in het nieuws. Edgar P. Jacobs had in de jaren 80 een fonds opgericht dat zijn werk zou bewaren voor toekomstige generaties. De originele tekenplaten werden opgeborgen in een bankkluis. Maar in 2017 kwam aan het licht dat de voorzitter van het Fonds Jacobs meer dan 200 originele platen gestolen had. Hij verkocht ze aan verzamelaars voor fabelachtige bedragen. Voor de originele cover van "Het gele teken" zou drie miljoen zijn betaald. Alles samen zou de frauduleuze verkoop 20 miljoen euro hebben opgebracht. Met het geld kocht de hoofdverdachte oldtimerauto's.  

Twee ruwe schetsen voor de bladindeling van platen 30 en 39, door Edgar P. Jacobs, rond 1946. - © Collectie Stichting Jacobs.

BEKIJK: uit het VRT-archief: tentoonstelling "De eeuw van Jacobs", 2004:

Videospeler inladen...
Nieuwe stripmuur in de Tempelstraat in Brussel © Uitgeverij Blake en Mortimer

Meest gelezen