Stefan Cristian Cioata

"Het is weer als vanouds" of de energiefactuur als nieuw symbool van ons complex land

De regering-De Croo heeft een heel weekend onderhandeld over de begroting en over het idee om de energiefactuur te milderen voor de consument. Een heel weekend lang is de verwachting gewekt dat het overleg ook een maatregel zou baren. Er is binnen de politieke partijen namelijk consensus over het idee dat de meeropbrengsten van de BTW op de energiefactuur (door de hogere prijzen zijn er meer BTW-inkomsten voor de federale overheid) op één of andere manier teruggegeven zouden worden aan de consumenten. Maar het is vergeefs wachten. 

Want hoe hoog zijn die meeropbrengsten van de BTW exact? En hoe duur zijn de eventuele maatregelen: hoeveel kost de verlenging van het sociaal tarief, wat is de prijs van een energiecheque van 100 euro per gezin of hoe duur is een daling van de accijnzen, eventueel via een cliquetsysteem? Die berekeningen maakten dat de energiemaatregel niet meer los kon gemaakt worden van de volledige begroting, en dat maakte de discussie veel ingewikkelder. Zo ingewikkeld dat er meer tijd nodig is.

Cliquetsysteem? Dat is een mechanisme waarbij de accijnzen stijgen als de energieprijzen dalen en vice versa. 

De energieprijzen zijn daarmee letterlijk een politiek explosief dossier geworden. En de uitzending van "De zevende dag" heeft aangetoond hoezeer het wantrouwen van de burger in dat dossier gestegen is. “De vorige Vlaamse regering heeft zich gedragen als een verkoper van zonnepanelen”, zei de huidige minister van Energie Zuhal Demir (N-VA), en wie zich zonnepanelen heeft aangeschaft, ontdekt nu hoezeer het rendement van dat systeem afhankelijk was van de terugdraaiende teller.

Met de invoering van de digitale teller heeft de nieuwe Vlaamse regering het “verkooppraatje” van de vorige ongedaan gemaakt. Het gevolg is wel een diepe verbittering bij de Vlaamse burger die zich intussen zonnepanelen heeft aangeschaft.

Twee regeringen in hetzelfde bedje ziek

De complexiteit van de energiefactuur en vooral het gekissebis tussen de Vlaamse en de federale regering over wie nu de factuur het meeste kan verlagen, heeft dat wantrouwen nog aangewakkerd. En de twee regeringen zijn in hetzelfde bedje ziek.

Een klein voorbeeld: de kosten voor de snelwegverlichting zit in die energiefactuur. De Vlaamse regering zal die er voortaan uit halen. De federale regering heeft er dan weer een heffing ingestopt voor de kosten van de offshore-elektriciteitsopwekking. Met de energiefactuur hebben we dus – na de lasagne van de bevoegdheden in de gezondheidszorg – een nieuw symbool ontdekt van de complexiteit van ons land

Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA).

Voor de rest is het bijna weer zoals vroeger. Waar de Vlaamse regering zich tot voor kort probeerde te onderscheiden van de rest van het land door te wijzen op de verschillen in vaccinatiegraad - en de drang om zich sneller te bevrijden van de coronamaatregelen - dan is het discours weer helemaal verschoven naar de klassieke tegenstellingen op sociaaleconomisch gebied.

Contrast N-VA en PS in de verf

In De Zondag verdedigde Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) zijn beleid. Op de vraag wat zijn regering deed om de kinderarmoede aan te pakken antwoordde Jambon laconiek: "Specifiek in deze begrotingsoefening: niets. En waarom? Omdat we in de eerste plaats een begroting in evenwicht willen. Ik wou geen schulden doorschuiven naar onze kinderen en kleinkinderen." 

Een duidelijke keuze dus, en Jambon wil vooral het contrast maken met de voorstellen die de laatste weken opduiken bij de federale regering: het gratis maken van het openbaar vervoer, wat voor de spoorwegen zo’n 700 miljoen euro zou kosten, een idee van PS; dat ook een energiecheque van 100 euro per gezin wil. Want de PS wil vooral investeren in de toekomst, én de sociale ongelijkheid aanpakken. Het is een contrast dat beide partijen graag in de verf zetten.

Op de dag dat de nieuwe pandemiewet van kracht werd, is het meteen duidelijk dat dat thema er politiek niet meer toe doet. Het is weer als vanouds.

Herbeluister hier het volledige gesprek met Ivan De Vadder in "De ochtend":

Meest gelezen