Hoe win je de Nobelprijs voor Literatuur? En wordt het dit jaar Murakami of niet? 

Traditiegetrouw circuleert weer een lange lijst namen voor de Nobelprijs voor Literatuur, maar wie er wint is altijd onvoorspelbaar. Sommige waarnemers vinden het tijd voor een niet-westerse auteur. Straks om 13 uur weten we meer. Ontdek hier een aantal kanshebbers en ook wat meer toelichting over hoe de prijs wordt toegekend. 

Pal om 13 uur zijn weer alle ogen gericht op de dubbele deur in de Zweedse Academie in Stockholm. Dan wordt de naam van de 118e winnaar of winnares van de Nobelprijs voor Literatuur voorgelezen, de opvolger of opvolgster van de Amerikaanse dichteres Louise Glück.

Wie dat wordt is niet te voorspellen. Zo was Louise Glück vorig jaar een grote verrassing. Nu pas, bijna een jaar later, is een eerste bundel van haar in het Nederlands uitgegeven.

Bookmakers

Voor wat het waard is: bij de bookmakers doet de Franse schrijfster Annie Ernaux het dit jaar goed. Zij is vooral bekend van de roman “De jaren”, een autobiografische geschiedenis van het na-oorlogse Frankrijk. Andere getipte auteurs: de Japanner Haruki Murakami, die al vele jaren op de lijst van kanshebbers staat, de Russische Ljudmila Ulitskaya, de Canadese Margaret Atwood, bekend van “The handmaid’s tale”. De Roemeense dichter en romanschrijver Mircea Cărtărescu gaat ook over de tongen, net als de Noorse theaterauteur Jon Fosse of de Canadese dichteres Anne Carson. Of wordt het een Hongaar? László Krasznahorkai of Péter Nádas? Het is gissen tot het verlossende woord om 13 uur.

  • de Nobelprijs voor Literatuur bestaat sinds 1901
  • de winnaar krijgt 10 miljoen Zweedse kronen, omgerekend bijna 980.000 euro 
  • de Nobelprijs is al 113 keer uitgereikt aan 117 schrijvers (vier keer aan een duo)
  • 16 keer is een vrouw bekroond
  • Frankrijk spant de kroon met 15 Nobelprijzen, gevolgd door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk met 13 en Duitsland en Zweden met 9
  • de enige Belgische winnaar was de Franstalige Maurice Maeterlinck in 1911
  • de jongste laureaat was Rudyard Kipling (41), bekend van het Jungleboek, de oudste was Doris Lessing (88)
  • twee keer is de prijs geweigerd: de Rus Boris Pasternak werd daar in 1958 toe gedwongen door de Sovjetautoriteiten en Jean-Paul Sartre (1964)  wees alle prijzen af
Wole Soyinka won in 1986

Woke?

Wordt het geen tijd dat de Nobelprijs Literatuur woke wordt, vroeg de Zweedse krant Dagens Nyheter zich af. Qua diversiteit kan het beter, de lijst met laureaten kleurt overwegend mannelijk en Europees. Nog maar vijf keer is een Afrikaanse schrijver bekroond, de enige zwarte Afrikaan tot nu toe was de Nigeriaan Wole Soyinka in 1986. De man is intussen 87 en heeft trouwens heel recent, na bijna 50 jaar, weer een roman gepubliceerd. 

Andere schrijvers van kleur die de hoogste literaire onderscheiding kregen waren de Amerikaanse Toni Morrison, dichter Derek Walcott uit de Caraïben of de Egyptenaar Naguib Mahfouz. Uit China of Latijns-Amerika zijn de laureaten ook op de vingers van één hand te tellen. 

Wie zijn dan de kanshebbers in 2021? De Keniaan Ngũgĩ wa Thiong'o, Maryse Condé uit Guadeloupe die in 2018 de alternatieve Nobelprijs kreeg, de Antiguaans-Amerikaanse Jamaica Kincaid, de Rwandese Scholastique Mukasonga, Nuruddin Farah uit Somalië, Mia Couto, een witte Afrikaan uit Mozambique of de Nigeriaanse Chimamanda Ngozi Adichie?

Experts uit andere taalgebieden

Anders Olsson, de voorzitter van het Nobelcomité, zei in een interview met The New Republic dat er vanaf volgend jaar anders wordt gewerkt. Experts van over de hele wereld zullen de Academie inlichten over de letteren vanuit “taalgebieden waar de Academie geen diepe kennis van heeft, Aziatische en Afrikaanse talen die we niet beheersen. Dat wordt een interessante verandering en het zal onze kennis en onze oriëntering in de wereldliteratuur uitbreiden.” 

Het Nobelcomité en bij uitbreiding de Zweedse Academie voeren de laatste jaren door woelige wateren; sommige leden zijn vervangen en de statuten zijn aangepast na een #MeToo-schandaal. Om die reden werd in 2018 geen prijs uitgereikt.

Hoe win je de Nobelprijs?

Maar hoe werkt het mechanisme eigenlijk ? Hoe win je de Nobelprijs voor Literatuur? Eerst worden schrijvers genomineerd. Dat gebeurt door de leden van de Zweedse Academie zelf, door vorige Nobelprijswinnaars, door professoren literatuur en door letterkundige organisaties in alle landen. Die nominaties zijn uiterst geheim en blijven dat 50 jaar.

Binnen de Zweedse Academie van 18 mannen en vrouwen is er een Nobelcomité van 5, dat voor 3 jaar wordt verkozen. Dat comité verzamelt de kandidaturen, dat zijn er vaak meer dan 200, tegen eind januari. In april kiest het Comité 15 tot 20 namen van kanshebbers. In mei wordt dat lijstje ingekort tot vijf. In de zomermaanden gaan dan alle 18 leden van de Academie naarstig aan het (her)lezen. In september wordt er vergaderd en begin oktober komt het Comité dan met een winnaar voor de pinnen. Die krijgt zijn of haar prijs uitgereikt in december in Stockholm.

En de criteria?

De goddelijke vonk

Alfred Nobel, de stichter van de prijs, wilde dat de prijs naar die schrijver gaat die “het beste werk maakt in een idealistische richting”. Het enige criterium is literaire kwaliteit, zegt comitévoorzitter Olsson. 

De Zweedse schrijfster Ellen Matson, ook lid van de Academie, zegt in een interview dat “de wereld vol zit met goede, excellente schrijvers, maar om de laureaat te zijn moet je nog iets meer hebben. Moeilijk uit te leggen wat het is, misschien is het iets waar je mee geboren bent. Romantici zouden het een goddelijke vonk noemen.”

De Nobelprijzen literatuur bestaan sinds 1901. Na 120 jaar is nog altijd geen enkele Nederlandstalige auteur beloond.  De enige Belg die de prijs kreeg, Gentenaar Maurice Maeterlinck in 1911, schreef immers in het Frans. Zou het ooit kunnen lukken voor Cees Nooteboom, Leonard Nolens of Stefan Hertmans?

Meest gelezen