FLEMAL

Van klimaatactivist Greta Thunberg tot schoonzoon van Donald Trump: zij winnen mogelijk de Nobelprijs voor de Vrede

Om 11 uur wordt in de Noorse hoofdstad Oslo de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt. Elk jaar opnieuw worden er  vooraf lijstjes gemaakt met de waarschijnlijkste kanshebbers, maar dikwijls komt er toch nog een verrassing uit de hoed die niemand van tevoren in de gaten had. Toch is het te spannend en te leuk om het niet te doen: we wikken en wegen de personen, organisaties en bewegingen die dit jaar de prestigieuze prijs in de wacht zouden kunnen slepen. 

Het probleem met dit soort voorbeschouwing is dat er geen lijst met genomineerden wordt bekendgemaakt. Kanshebbers moeten wel degelijk formeel worden voorgedragen, maar het is aan de personen of instanties die iemand voorstellen om te beslissen of ze dat publiek willen meedelen. Het enige dat we weten is dat er dit jaar 329 kandidaten op de lijst zijn beland - waarvan 234 personen en 95 organisaties. Dat is het derde hoogste aantal in de geschiedenis van de Nobel-Vredesprijs. Van sommige weten we het, van andere niet. Pas over 50 jaar zal de volledige lijst van dit jaar worden onthuld.

2008 Getty Images

Wie draagt voor en wie beslist?

Niet om het even wie kan iemand voordragen. Je moet staatshoofd, minister of parlementslid zijn. Ook professoren en toplui van instellingen voor vredesonderzoek komen in aanmerking. En gewezen winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede, of vertegenwoordigers van voormalige winnende organisaties, mogen eveneens suggesties insturen. 

Het is het Noorse Nobel Comité dat in alle discretie beslist: drie mannen en twee vrouwen, aangeduid door het Noorse parlement voor een termijn van zes jaar. Soms laten zij zich inspireren door de grote en populaire thema's van de actualiteit. Maar net zo goed kunnen ze de tijdsgeest straal negeren en met een onvermoede winnaar komen aanzetten. U merkt het: als we de bal hieronder mis slaan, dan hebben we ons ingedekt.

Met stip genoteerd: Svetlana Tichanovskaja

AFP or licensors

Een naam die voortdurend valt in de speculaties over de vredesprijs, is die van Svetlana Tichanovskaja. De Wit-Russische politica werd - niet toevallig -  voorgedragen door president Gitanas Nauseda van Litouwen. Dat Baltische land grenst aan Wit-Rusland en leeft op uiterst gespannen voet met het regime van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko. Tichanovskaja week zelf uit naar Litouwen toen het haar, kort na de verkiezingen in augustus 2020, te heet onder de voeten werd. 

Tichanovskaja had zich kandidaat gesteld in die presidentsverkiezingen  - als plaatsvervanger van haar echtgenoot, die eerder als kandidaat geweigerd werd en daarna gearresteerd. Loekasjenko won de stembusslag met een overweldigende meerderheid van 80 procent, maar volgens de oppositie kwam dat door fraude en intimidatie. Protestacties werden daarna brutaal onderdrukt. 

De Vredesprijs voor Tichanovskaja (of voor een bredere groep van Wit-Russische opposanten) zou de internationale schijnwerpers weer op Wit-Rusland richten en het verzet tegen Loekasjenko een hart onder de riem steken. Loekasjenko zou daar niet blij mee zijn en het kan de spanning met de buurlanden (denk aan de kunstmatig gecreëerde migratiecrisis) nog opvoeren. Toch is het voor het Noorse comité diplomatiek minder riskant om de president van Wit-Rusland te kapittelen dan die van de grote broer Rusland (zie verder).  

Kanshebbers door Covid: Covax of de WHO

Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Vaak is de Vredesprijs bedoeld om een lopende campagne meer wind in de zeilen te geven. Als het Noorse Nobelprijs Comité de strijd tegen Covid-19 wil versterken en de wereldwijde dimensie daarvan in de verf wil zetten, dan moet het dit jaar gebeuren. 

Covax zou dan een voor de hand liggende laureaat zijn. Dat is een  samenwerkingsverband van diverse platformen die betrokken zijn bij de ontwikkeling, productie en verspreiding van Covid-vaccins. Het specifieke doel van Covax is de vaccin-ongelijkheid op wereldschaal tegengaan en vaccins ter beschikking stellen van armere landen. 

Eén van de partners in Covax is de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Ook die VN-organisatie zou de prijs kunnen krijgen met het oog op de Covid-pandemie. Twee overwegingen maken dat minder waarschijnlijk: de WHO krijgt ook wel kritiek, omdat ze China te veel zou ontzien in de communicatie over het corona-virus. En bovendien gaf het Nobelprijs Comité de Vredesprijs pas vorig jaar nog aan een andere VN-organisatie, het Wereld Voedsel Programma (WFP).     

Een prijs voor vrije verslaggeving? Reporters zonder Grenzen

In een jaar waarin bewezen werd hoe krachtig en gevaarlijk fake news mensen kan mobiliseren - met de bestorming van het Capitool in Washington als opvallend hoogtepunt -  zou de prijs voor Reporters zonder Grenzen een belangrijk statement zijn voor het belang van een vrije en betrouwbare pers. Die internationale organisatie, gebaseerd in Frankrijk, vervult een rol als waakhond. Ze houdt in de gaten waar journalisten in hun werk belemmerd of zelfs bedreigd en vervolgd worden. En ze ijvert voor strengere maatstaven voor nieuwsmedia op het internet, om fake nieuws en propaganda de pas af te snijden.

Een andere optie om persvrijheid te ondersteunen, zou de website Hong Kong Free Press kunnen zijn, een Engelstalig medium dat kritisch verslag uitbrengt over Hong Kong maar zich ook activistisch inschakelt in de beweging voor democratie. 

Het klimaat is rijp voor Greta Thunberg

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

De naam gaat al een paar jaar over de tongen, maar met de klimaattop in de Schotse stad Glasgow in het verschiet (begin november) zou het wel 's raak kunnen zijn voor Greta Thunberg. De nu 18-jarige Zweedse klimaatactiviste blijft de wereld en de wereldleiders met de neus op de urgentie duwen van de opwarming van de aarde. Met haar scherpe en compromisloze stijl roept ze geregeld spot en ongeloof over zich af, iets wat het voorname gezelschap van het Nobelprijs Comité zou kunnen afschrikken. 

Anderzijds hebben de verwoestende bosbranden, stormen, stortbuien en overstromingen dit jaar ten overvloede aangetoond dat de klimaatverandering al volop aan de gang is en dat er dringend actie nodig is. Want vroeg of laat leiden klimaatproblemen ook tot instabiliteit en oorlog - iets wat een overweging kan zijn bij de toewijzing van een Vredesprijs. 

Black Lives Matter

Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Meer nog dan het klimaat zat de strijd tegen racisme en discriminatie het voorbije jaar voortdurend in het nieuws. Black Lives Matter (BLM) begon (in 2013 al) als een campagne tegen racistisch politiegeweld in de VS, maar deinde gestaag uit qua focus en qua geografisch actieterrein. Behalve politiegeweld nam de beweging ook standbeelden en koloniale symbolen in het vizier, niet alleen in Amerika maar ook in Europa en Australië. 

Een Noors parlementslid heeft de beweging BLM genomineerd. Maar juist die breed uitwaaierende vertakking kan het Nobelprijs Comité twee keer doen nadenken: wie zal de prijs in ontvangst mogen nemen, en hoe garandeer je dat alle acties en campagnes die onder die vlag varen zonder reserves steun verdienen?  

Stacey Abrams

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

In de Amerikaanse lijstjes duikt ook de naam op van Stacey Abrams. Die politica van de Democratische partij werd in 2018 ei zo na verkozen tot gouverneur van de staat Georgia. Ze zou de Vredesprijs krijgen voor haar voortrekkersrol in de strijd voor het stemrecht in de VS - een recht dat in theorie wel gegarandeerd is, maar dat in toenemende mate beperkt wordt door bijkomende voorwaarden en procedures. Vooral minderheden en kansarmen zouden daar, volgens Abrams en haar organisatie Fair Fight Action, nadeel van ondervinden. 

Door de prijs aan Abrams toe te kennen, zou het Nobelprijs Comité een onmiskenbaar politiek signaal uitsturen naar de VS: een uiting van bezorgdheid over de kwaliteit van het democratisch proces. Dat ligt op zichzelf al niet voor de hand. Dat Stacey Abrams bovendien een duidelijke Democratische partijstempel heeft, en misschien zelfs op termijn presidentiële ambities koestert, maakt zo'n keuze nog minder waarschijnlijk.

Aleksej Navalny

Door de Vredesprijs toe te wijzen aan Aleksej Navalny zou het comité een nog veel duidelijker politiek statement maken. De opposant en anti-corruptie-activist Navalny is de luis in de pels van de regering-Poetin. In de zomer van vorig jaar werd hij vergiftigd met novitsjok. Begin dit jaar werd hij gearresteerd en veroordeeld tot een gevangenisstraf in een strafkamp. Voor pro-democratische activisten is Navalny een martelaar, voor Vladimir Poetin is hij een subversieve lastigaard. Alleen daarom zou Noorwegen een stekelige en mogelijk vijandige reactie kunnen verwachten van Moskou, mocht net deze beroemde en telegenieke gevangene de Vredesprijs in de wacht slepen. 

Jared Kushner

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Dat Donald Trump zèlf nog aanspraak zou kunnen maken op de Nobelprijs voor de Vrede, dat is - na de gebeurtenissen van 6 januari - wel heel onwaarschijnlijk geworden. Maar zijn schoonzoon Jared Kushner (echtgenoot van dochter Ivanka) blijft wel in beeld. Kushner was de architect van de zogenaamde "Abraham-akkoorden" van Israël met de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein, en later ook met Soedan, Marokko en Oman. 

Die normalisering van de relaties van Israël met een aantal Arabische landen werd door de regering-Trump voorgesteld als een belangrijke stap in het vredesproces voor het Midden-Oosten. Dat zou een reden kunnen zijn om Kushner de prijs te geven. Dat de Palestijnen in de hele constructie niet betrokken werden en er vooralsnog niets mee opschieten, is een tegenargument.

Waar komt de Nobelprijs vandaan? Deze video legt het je in 1 minuut uit.

Videospeler inladen...

Meest gelezen