Videospeler inladen...

Vlaamse lessen islam werken met handboeken en leerplannen uit Turkije: "Niet aangepast aan Belgische context" 

Lessen islam in onder andere het Vlaamse gemeenschaps- en gemeentelijk onderwijs gebruiken handboeken die uitgegeven worden door het Turkse Diyanet-ministerie van Religieuze Zaken. Ook de leerplannen komen sterk overeen met leerplannen uit Turkije. Dat blijkt uit onderzoek uit de “Pano”-reportage van gisteren, die de buitenlandse invloed op Belgische moslims bekeek. Onderzoeker Leni Franken (UAntwerpen) klaagt aan dat de leerplannen niet aangepast zijn aan de Belgische context. 

“Gedateerd”, “oubollig”, “niet kritisch” of simpelweg “slecht”. Onderzoeker Leni Franken, doctor in de politieke filosofie, is niet mals voor de handboeken en leerplannen die gebruikt worden in het Vlaamse islamonderwijs. Franken is experte op het vlak van levensbeschouwelijke vakken. Volgens haar is de invloed van Turkije op de Vlaamse lessen islam te groot. 

Bekijk hier het gesprek met onderzoeker Leni Franken uit de "Pano"-reportage: 

Videospeler inladen...

Handboeken

Gisteren bleek in “Pano” dat de handboeken die in de lessen islam gebruikt worden, uitgegeven zijn door Diyanet in Ankara. Diyanet is het Turkse ministerie voor Religieuze Zaken, maar heeft ook een zetel in België. “Het staat zwart op wit in de boeken: Diyanet is de uitgever van deze handboeken. Dat betekent dat het Vlaamse islamonderwijs dus werkt met Turkse leerboeken." 

Op zich zou het geen probleem mogen zijn om inspiratie te halen uit het buitenland wanneer handboeken worden opgesteld. Maar volgens Franken is de inhoud van deze handboeken niet aangepast aan de Belgische context. Een paar citaten uit de handboeken moeten dat illustreren. 

Zo wordt er in de lessen islam bijvoorbeeld op een niet-kritische manier aangeleerd dat God de wereld heeft geschapen. Daarbij wordt in de handboeken niet ingegaan op het debat tussen wetenschap en geloof daarover: 

“Het gegeven dat de ozonlaag bepaalde schadelijke stralingen voor de mens filtreert, en dat de aarde gestockeerd is met het materiaal dat de mens nodig heeft om zijn leven voor te kunnen zetten, laat ons inzien dat de schepping met een welbepaald doel is gecreëerd.”

Ook wordt er gezegd dat wie niet gelooft in Allah, doorgaans een slechter mens is: 

“De mensen met een zwak geloof die niet nadenken over het leven in het hiernamaals of Allah minder gedenken, zijn meer geneigd om fouten te begaan. Hierdoor nemen ook slechte gewoontes en gedragingen, zoals zelfmoordpogingen, criminaliteit, ed. toe in onze samenleving.”

"Verder is er heel weinig aandacht voor kritisch denken", zegt Franken, "en heikele thema’s zoals geloof en wetenschap, de status van de vrouw en homoseksualiteit. Als dat al wordt aangestipt, is dat op een zeer conservatieve, traditionele manier."

Leerplannen

Ook de leerplannen van het vak islam komen uit Turkije. “Pano” vond het originele Turkse programma. Daarop staat vermeld: Ministerie van Onderwijs, Ankara. Links zie je het Vlaamse programma, rechts het Turkse.

Links zie je het Vlaamse programma, rechts het Turkse.

Het document werd bestudeerd door een vertaler. Die bevestigt dat het Vlaamse leerplan gebaseerd is op het Turkse. En ook de lay-out komt sterk overeen. Aan de inhoud zijn wel kleine aanpassingen gebeurd. Er zijn enkele hoofdstukken toegevoegd en de leerjaren zijn aangepast.   

“Men heeft vanuit het Centrum Islamonderwijs al een voorwoord toegevoegd aan de leerplannen”, zegt Franken, “dat aangeeft dat leerlingen een kritische houding zal worden aangeleerd". "Maar met zo’n voorwoord kom je er natuurlijk niet. Die leerplannen zijn contextgerelateerd, en zitten vast aan die Turkse context. Daardoor zijn ze pedagogisch en inhoudelijk niet meer van deze tijd, en niet gemaakt voor een moslim die hier in België leeft, of ruimer genomen zelfs in West-Europa", klinkt het. 

Leerkrachten

Tot slot hebben volgens Franken ook te weinig islamleerkrachten het correcte diploma. Cijfers van februari 2020 tonen aan dat maar 10 procent van de islamleerkrachten in het lager onderwijs het juiste diploma heeft. 25 procent heeft een diploma dat “voldoende wordt geacht”. In het secundair onderwijs is de tendens gelijklopend. 

Wel zegt Franken dat er al verbetering in de pijplijn zit. Zo zijn er nu al vijf hogescholen in Vlaanderen die een bacheloropleiding tot islamleerkracht aanbieden. Franken vraagt zich wel af of een masteropleiding in sommige gevallen geen meerwaarde zou bieden.

Centrum voor Islamonderwijs

Een van de structurele problemen ligt volgens Franken bij de inspectie van het islamonderwijs. Die keurde de leerplannen van de lessen islam goed en beveelt de handboeken aan. “De inspectie voor de levensbeschouwelijke vakken valt niet onder de reguliere inspectie van het Vlaamse ministerie van onderwijs”, zegt de onderzoeker. 

Dat komt door de scheiding van Kerk en Staat in België. “De lessen islam in Vlaanderen worden bijvoorbeeld gecontroleerd door het Centrum voor Islamonderwijs. En dat centrum valt volledig onder de bevoegdheid van de Moslimexecutieve.”

De Moslimexecutieve is het belangrijkste orgaan dat alle moslims in België moet vertegenwoordigen, maar krijgt al de hele week zware kritiek. De voorzitter van de Moslimexecutieve, Mehmet Üstün, leidt volgens de Staatsveiligheid een moskee in Heusden-Zolder die een belangrijke rol zou spelen bij het verspreiden van extremisme in Limburg. Üstün ontkent wat in het rapport van Staatsveiligheid staat. 

Franken is dan ook kritisch voor de rol die de Moslimexecutieve nog kan spelen als controlerende instantie: “Als we vandaag zien dat zo’n belangrijk orgaan als de Moslimexecutieve intern slecht functioneert, kan men ook niet verwachten dat een orgaan dat daaronder valt, het Centrum voor Islamonderwijs, het wél goed doet”, klinkt het. “Zolang dat Centrum voor Islamonderwijs zelf weinig kritisch kijkt naar de leerplannen en de handboeken, kunnen we niet veel verwachten van wat er in heel wat lessen islam worden gegeven.”  

De onderzoeker benadrukt nog dat de problemen zich niet beperken tot de lessen islam, maar in verschillende levensbeschouwelijke lessen voorkomen. "Zolang de Vlaamse overheid de controle en de vormgeving van deze lessen volledig overlaat aan de erkende instanties, kan er geen structurele verandering komen." 

"Dat boeken er nog zijn is zeer problematisch"

In het Koninklijk Atheneum in Antwerpen worden de boeken bewust al een lange tijd niet meer gebruikt, zegt directrice Karin Heremans. "Het is een gekend probleem. Dat signaal hebben we meer dan 10 jaar geleden gegeven aan de onderwijsinspectie ", zegt Heremans. "Bij mij op school maken de islamleerkrachten zelf cursussen. Ik selecteer hen ook in functie van de waarden en het beleid van de school. Ze maken een soort contextuele analyse van mogelijk problematische hadids of verzen." Het is nu belangrijk dat er nieuwe handboeken gemaakt worden, benadrukt ze.

Volgens Heremans zijn er ook te weinig islaminspecteurs in het onderwijs. "Er zijn 3 inspecteurs islam voor gans Vlaanderen. Eén adviseur. Die mensen zijn onderbemand. Er zijn geloof ik meer dan 250 islamleerkrachten", zegt de directrice.  "Als een overheid een levensbeschouwing financiert, dan moet ze daar ook de controle over kunnen uitvoeren wat er aan de leerlingen geleerd wordt. Want de leerplannen worden wel goedgekeurd door de Vlaamse overheid", aldus Heremans.

Vlaams minister van onderwijs Ben Weyts (N-VA) wil voorlopig niet reageren.

Meest gelezen