Waarom de financiële constructies uit de Pandora Papers niet per se illegaal zijn

1.217 Belgen worden met hun zogenoemde "offshoreconstructie" vermeld in de fameuze "Pandora Papers", het grote documentenlek van kantoren uit belastingparadijzen waarover onderzoeksjournalisten wereldwijd berichten. Maar als buitenstaander blijf je bij dat nieuws vaak met vragen zitten. Want hoe "fout" zijn die buitenlandse financiële constructies nu eigenlijk? Wij vroegen het aan enkele experten.

1. Wacht even, wat houden die Pandora Papers ook alweer in?

Het is bepaald indrukwekkend wat onderzoeksjournalisten wereldwijd (met in België journalisten van De Tijd, Knack en Le Soir) de voorbije dagen naar boven hebben gespit. Zij wisten de hand te leggen op meer dan 11,9 miljoen bestanden van 14 kantoren in belastingparadijzen in de Caraïben, de Perzische Golf en de Zuid-Chinese Zee. De documenten spannen over een ruime periode, van 1966 tot 2020.

In de documenten worden meer dan 29.000 begunstigden van vennootschappen in die belastingparadijzen - de zogenoemde offshoreconstructies - geïdentificeerd, onder wie 1.217 Belgen. Hier en daar werden al wat namen gedropt, zoals de families Beaulieu en Solvay, de Antwerpse diamantair Vishal Mehta of voormalig VRT-topman Paul Lembrechts.

2. Wagen al die mensen zich dan aan illegale praktijken?

"Het loutere feit dat iemand een structuur heeft opgezet in het buitenland hoeft niet te betekenen dat die iets illegaal heeft gedaan", legt Niels Appermont uit, professor economisch recht aan de universiteit van Hasselt. "Je moet je dan wel aan hele reeks verplichtingen houden en de nodige gevolgen dragen. Maar als je die regels naleeft, is er, zuiver juridisch bekeken, niks aan de hand."

Volgens Appermont is een dergelijke constructie "een instrument dat je ten goede of ten kwade kunt gebruiken". "Als je het dus enkel hebt over de legaliteit van de offshorevehikels uit de Pandora Papers, kan je daar nauwelijks algemene uitspraken over doen. Je moet elk geval afzonderlijk bekijken."

Herbeluister hier ook het gesprek van gisteren met Gertjan Verachtert van Sansen International Tax Lawyers in "De ochtend" op Radio 1:

3. Welke redenen bestaan er zoal om een offshorevennootschap op poten te zetten?

"Elke offshoreconstructie heeft een historische reden en die kan je op een breed spectrum zetten dat van zwart naar wit gaat", benadrukt Mark Delanote, advocaat en professor fiscaal recht aan de UGent. "Zo worden daar bijvoorbeeld wel degelijk opbrengsten gestald van zaken die het daglicht niet mochten zien. Dan spreek je bijvoorbeeld over drugscriminaliteit, mensenhandel of echte zwartverdieners."

"Maar er zijn bijvoorbeeld ook 'witte' sommen geld, eerlijk verdiend dus, die om diverse redenen in zulke constructies zijn beland. Heel vaak gebeurde dat om die sommen aan het zicht van de fiscus te onttrekken. Overigens was dat niet altijd om inkomstenbelastingen te vermijden, maar wel om de heffing van de successierechten of de erfbelasting te omzeilen. Als je dan als erfgenaam aandelen van zo’n structuur krijgt, moet je die aangeven. Als dat niet gebeurt, is dat fraude. Wit geld werd op die manier ‘zwartgewassen’."

Als je alle regels naleeft, is er, zuiver juridisch bekeken, niks aan de hand

Niels Appermont, professor economisch recht aan de UHasselt

"En dan is er ook de witte zijde, waarbij mensen bijvoorbeeld investeren in een bestaand offshorevehikel dat een holding vormt voor aandelen van andere bedrijven." Appermont knikt: "Het is soms gangbaar, fiscaal interessant én legitiem in het internationale handelsverkeer om te werken via offshorebedrijven. Of het kan een manier zijn om wat meer privacy te bewerkstelligen over je vermogen."

4. Dus zelfs aan de "witte" zijde gaat het in veel gevallen om fiscale constructies?

Appermont beaamt dat, maar waarschuwt dat je belastingontwijking niet mag verwarren met belastingontduiking. "Belastingontwijking is niet illegaal. Dat betekent gewoon dat je via legaal gedrag je belastingfactuur probeert te verlagen." Het is iets waar iedereen zich wel eens aan waagt, zegt hij. Het wordt pas belastingontduiking als je fiscale wet schendt en dus illegaal handelt.

Dat gezegd zijnde: de schaal van de belastingontwijking via offshoreconstructies is wel vaak veel groter dan die in de belastingbrief van Jan Modaal. Zo is het bijvoorbeeld een gangbare praktijk om luxejachten te kopen via een offshorevennootschap, omdat dat fiscaal vaak veel voordeliger is. "Dat oogt niet sympathiek, maar als je je aan alle regels houdt, is dat niet illegaal."

Delanote merkt ook gewoon veel "fiscaal snobisme" over offshorebedrijven. "Sommige vermogende families hebben zich vanalles laten aanpraten door adviseurs, terwijl ze met die buitenlandse structuren op het einde van de rit niet per se veel minder moesten betalen. In het verleden pochten zij dan over die constructies tegen hun consoorten, waardoor dat systeem in stand werd gehouden."

"Je ziet nu ook een beweging waarbij die families die constructies nu proberen te ontmantelen. Maar dat is niet evident, want die worden dan soms beheerd door derden. En hoe kan je dat geld dan weer repatriëren? Dat is heel complex."

5. Het lijkt nog altijd alsof rond alle offshorebedrijven een waas van mysterie hangt: hoe komt dat?

Volgens Delanote heeft offshore de perceptie volledig tegen. "Het probleem ligt volgens hem nochtans niet in de eerste plaats bij de lage belastingtarieven die sommige ministaten hanteren. "Daar speelt gewoon de internationale concurrentie, dus dat is de propere zijde - al kunnen daarover uiteenlopende meningen bestaan. Het loopt mis in de landen die nog altijd niet transparant zijn over de gelden die daar een plaats krijgen. Dat betekent dat je daar dingen kunt verbergen, waardoor die landen een magneet voor criminelen worden. Dat creëert die negatieve connotatie."

Appermont stelt dat er wel degelijk veel misbruik wordt gemaakt van zulke constructies, om geld wit te wassen of om belastingen te ontduiken. "Het is ook goed dat daar de aandacht op wordt gevestigd door journalisten. Maar dat betekent niet dat elk offshore instrument of elk individu fout is."

Als je daar vandaag nog zit: geef het aan, ontmantel in de mate van het mogelijke en regulariseer wat nodig is

Mark Delanote, advocaat en professor fiscaal recht aan de UGent

Er zijn vandaag almaar minder redenen om je in te laten met offshore, merkt Delanote op. "Overheden nemen het fiscaal voordeel weg. In ons land is er bijvoorbeeld de Kaaimantaks die zulke constructies transparant belast. Transparantie is zelfs de standaard geworden. Ook is er internationaal veel meer uitwisseling van financiële gegevens. En er is de sociaal-maatschappelijke dimensie: de negatieve sfeer die errond hangt." 

Appermont en Delanote zouden het in elk geval afraden, mocht iemand het vragen. "En als je daar vandaag nog zit: geef het aan, ontmantel in de mate van het mogelijke en regulariseer wat nodig is."

Meest gelezen