In Washington werd afgelopen weekend nog gemanifesteerd voor het recht op abortus.
Copyright STRF/STAR MAX/IPx 2021

Rechter schort omstreden abortuswet in Amerikaanse staat Texas tijdelijk op, Witte Huis reageert: "Belangrijke stap"

In de Verenigde Staten heeft een federale rechter de omstreden abortuswet in Texas op zijn minst tijdelijk opgeschort. Die nieuwe wet ging begin september in en houdt in dat abortus maar is toegestaan tot de zesde week van de zwangerschap. Bovendien kan iedereen die op de een of andere manier vrouwen helpt, worden aangeklaagd en bestraft. De federale regering van president Joe Biden had de staat Texas voor de rechter gesleept, het Witte Huis noemt het vonnis van de rechter alvast "een belangrijke stap" om de grondwettelijke rechten van vrouwen te herstellen.

Begin september voerde de Amerikaanse staat Texas een controversiële abortuswet in. De zogenoemde "heartbeat bill" verbiedt abortus van zodra er een hartslag kan worden vastgesteld bij het embryo. Dat is meestal rond de zesde week, heel wat vrouwen weten dan nog niet dat ze zwanger zijn. Er is geen uitzondering voor slachtoffers van verkrachting of incest. In geval van een medisch noodgeval kan er wel een uitzondering worden gemaakt.

Bovendien worden ook burgers aansprakelijk gesteld. Dat betekent dat eender wie die een vrouw helpt om abortus te plegen, bijvoorbeeld door haar financieel te steunen of haar naar een abortuskliniek te brengen, strafbaar is. Daarnaast kan iedereen een vrouw, iemand die haar helpt of een kliniek aangeven. Daarvoor is een speciale website in het leven geroepen. Wie zo'n klacht indient, krijgt een bonus van 10.000 dollar bij een veroordeling. Dat bedrag is te betalen door degene die aangeklaagd werd.

De nieuwe wet lokte zeer scherpe reacties uit. De Amerikaanse president Joe Biden noemde ze "bizar en extreem" en de federale regering heeft een rechtszaak aangespannen tegen de staat Texas. De wet is in strijd met het grondwettelijke recht op abortus, zegt de federale regering. Die grondwettelijkheid moet nu voor de rechtbank worden getoetst.

Rechter: "Aanstootgevende ontzegging van belangrijk recht"

Robert Pitman, federaal rechter in Texas, heeft nu geoordeeld dat de abortuswet in afwachting van die toetsing niet mag worden gehandhaafd en uitgevoerd. Met andere woorden, de wet is geschorst zolang er rechtszaken over lopen.

"Sinds de wet van kracht werd, werden vrouwen op een onwettelijke manier verhinderd om controle over hun eigen leven uit te oefenen op manieren die beschermd worden door de grondwet", schrijft Pitman. "Andere rechtbanken kunnen wellicht manieren vinden om deze conclusie te omzeilen. Maar deze rechtbank staat de aanstootgevende ontzegging van zo'n belangrijk recht geen dag langer toe."

"De rechter had 117 bladzijden nodig om zijn vonnis te vellen", zegt VS-correspondent Björn Soenens. "Hij zegt dat hij de wet blokkeert omdat die de grondwettelijke rechten afpakt van burgers in Texas. De staat heeft volgens de rechter een agressieve en ongeziene methode gebruikt om mensen een belangrijk en al lang vastgesteld grondwettelijk recht af te nemen."

Verandert er iets in de praktijk?

De abortuswet mag voorlopig dus niet worden uitgevoerd, wat betekent dat vrouwen in de staat Texas ook na hun zesde zwangerschapsweek nog hun zwangerschap mogen laten afbreken. Tegenstanders van de abortuswet reageren opgelucht op het vonnis van rechter Pitman. Het Witte Huis noemt het vonnis van de rechter "een belangrijke stap" om de grondwettelijke rechten van vrouwen te herstellen.

Al is het nog maar de vraag of het vonnis in de praktijk en op korte termijn iets zal veranderen. Artsen vrezen toch vervolgd te worden voor wat ze in deze tussenperiode doen, als de wet later toch definitief van kracht zou worden.

Volgens non-profitorganisaties zoals Planned Parenthood is de impact van de abortuswet in die korte periode dat ze van toepassing was, al duidelijk. Planned Parenthood zegt dat het aantal abortussen in zijn klinieken in Texas gedaald is met 80 procent. Veel klinieken worden er met sluiting bedreigd. Klinieken in omliggende staten krijgen dan weer veel meer vrouwen uit Texas over de vloer.

Copyright STRF/STAR MAX/IPx 2021

Roe vs. Wade

Abortusklinieken in Texas waren eerder naar het Amerikaanse Hooggerechtshof, het hoogste rechtscollege van het land, gestapt om de wet te laten blokkeren. Het Hooggerechtshof wees de klacht echter af en weigerde zich uit te spreken over de grondwettelijkheid ervan.

De staat Texas zal waarschijnlijk beroep aantekenen tegen de beslissing van rechter Robert Pitman, zegt VS-correspondent Björn Soenens. "Het is de bedoeling om alle rechtsmiddelen ten gronde uit te putten, tot de zaak uiteindelijk zijn beslag krijgt in het hoogste rechtscollege van het land, het Amerikaanse Hooggerechtshof."

Het debat over abortus in de Verenigde Staten is de laatste jaren opnieuw opgelaaid, mede onder invloed van Republikeinse conservatieven. Het Amerikaanse Hooggerechtshof moet abortus in de hele VS opnieuw verbieden, klinkt het. In 1973 bepaalde het toenmalige Hooggerechtshof in de beroemde Roe vs. Wade-rechtszaak dat vrouwen in de VS volgens de grondwet het recht hebben op een abortus tot de 24e week van de zwangerschap.

Enkele conservatieve staten willen die regeling dus terugdraaien, niet alleen Texas. Mississippi bijvoorbeeld wil abortus verbieden na 15 weken zwangerschap. De juridische procedure daartegen loopt al langer en wordt in december beslecht voor het Hooggerechtshof. "Die staten willen dat de zaak daar ten gronde beslist wordt. Een strengere abortuswet, niet alleen in die staten, maar in het hele land, dat is de uiteindelijke bedoeling", zegt Soenens.

Meest gelezen