imago images/Patrick Scheiber

Pools Grondwettelijk Hof schuift Europees Hof voor Justitie aan de kant: welke gevolgen heeft dit?

Het Grondwettelijk Hof in Polen heeft vandaag een explosieve uitspraak gedaan: het Poolse recht gaat op sommige punten boven het Europese recht. Hiermee ondergraaft het Poolse gerecht een van de basisprincipes van de Europese Unie. Wat betekent dit nu voor Polen en voor de Europese Unie?

Wat heeft het Poolse Grondwettelijk Hof beslist?

Volgens het Poolse Grondwettelijk Hof staat de Poolse grondwet op sommige punten boven het Europese verdrag en moeten Poolse rechters zich niet houden aan uitspraken van het Europese Hof van Justitie. 

Het Poolse Grondwettelijk Hof beantwoordde daarmee een vraag van de Poolse regering die al lang in conflict ligt met de Europese Commissie over de hervormingen van het Poolse gerecht. 

Het Europese Hof oordeelde dat die hervormingen de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht bedreigen. Nu zegt het Poolse Grondwettelijk Hof dat het Europese Hof hier niets over te zeggen heeft en dat Polen zijn rechtsstaat mag organiseren zoals het dat zelf wil. 

Wat betekent deze uitspraak?

Deze uitspraak ondergraaft een basisprincipe van de Europese Unie. "In principe hebben Europese wetten en verdragen voorrang op nationale wetten", zegt Europakenner Rob Heirbaut. 

"Als er twijfel is, is er één scheidsrechter: het Europese Hof van Justitie. Dat bepaalt dan wie er gelijk heeft. Het Poolse Hof zegt nu eigenlijk: wij erkennen die scheidsrechter niet. Wij hebben nooit de macht gegeven aan die scheidsrechter. Wij kunnen onze eigen interpretatie geven aan Europese regels en arresten."

De vraag is wel nog of Polen deze uitspraak zal doorzetten. "Dat is nog afwachten", zegt Oost-Europakenner Michiel Luining. "Ze hebben in het verleden al eens een uitspraak gedaan, maar dan niet gepubliceerd. Ook deze uitspraak moet eerst nog gepubliceerd worden voordat ze echt rechtsgeldig is."

Europakenner Rob Heirbaut over het conflict tussen Polen en de Europese Unie:

Videospeler inladen...

Wat kunnen de gevolgen zijn?

Het zou kunnen dat de Europese Unie de geldkraan zal dichtdraaien. "Polen heeft een voorstel ingediend om 36 miljard euro te krijgen uit het Europese herstelfonds. De Europese Commissie heeft dat plan nog niet goedgekeurd en na vandaag is het maar de vraag of ze dat in de toekomst wel gaat doen", zegt Rob Heirbaut.

"De druk zal ook toenemen om tegen Polen een procedure op te starten om nog meer subsidies af te nemen, omdat velen vinden dat de rechtsstaat daar nu in gevaar is."

Volgens Michiel Luining zou het kunnen dat Polen deze uitspraak wil gebruiken in onderhandelingen met de Europese Unie om nog iets te kunnen lospeuteren. "En hoe raar ook, dat ze dan uiteindelijk deze uitspraak niet gaan publiceren."

Oost-Europakenner Michiel Luining legt uit wat de gevolgen kunnen zijn van de uitspraak van het Poolse Grondwettelijk Hof:

Videospeler inladen...

Kan Polen nog lid blijven van de Europese Unie?

Deze uitspraak trekt het lidmaatschap van Polen in twijfel, maar Polen kan niet uit de Europese Unie gezet worden. "Het land kan enkel zelf beslissen om op te stappen", zegt Luining. "Maar in de feiten is er door deze beslissing juridisch wel een exit van Polen uit de Europese Unie aan de gang. Het wordt op deze manier immers onmogelijk om samen te werken met Polen en de Poolse rechters." 

"De Europese Unie is gebaseerd op wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning van beslissingen onder de hoede van de Europese rechter. Je ziet al gebeuren dat in, bijvoorbeeld, Nederland en Ierland rechters geen Poolse verdachten meer uitleveren aan Polen, omdat ze vinden dat de rechtsstaat daar niet functioneert."

Hoe reageert de Europese Unie?

Europees Commissaris van Justitie Didier Reynders bevestigt dat de uitspraken van het Europese Hof bindend zijn. Verder gaat hij alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat ook Polen zich aan deze uitspraken houdt. 

Via Twitter geeft de Europese Commissie zelf een gelijkaardige reactie. Ze benadrukt dat Europese wetgeving voorrang heeft op nationale wetgeving en dat alle oordelen van het Europees Hof bindend zijn voor alle lidstaten van de Europese Unie.

Ook voorzitter van het Europees Parlement David Sassoli reageert misnoegd. "Het verdict in Polen kan niet zonder gevolgen blijven", schrijft hij op Twitter. "De voorrang van het Europees recht kan niet ter discussie staan. Dit schenden betekent een van de stichtende principes van de Europese Unie uitdagen."

Meest gelezen