Videospeler inladen...

Experte uit VTM-programma "Ik wil een kind" spreekt na heisa: "Er bestaat niet zoiets als het recht op een kind"

"Er bestaat niet zoiets als het recht op een kind", zegt gezinspsychologe aan de Universiteit Gent Ann Buysse. Buysse is één van de experts die binnenkort wensouders zal begeleiden voor het nieuwe reality-programma "Ik wil een kind" op VTM. Toch lijkt het programma wel de noden van wensouders op de eerste plaats te zetten. Zowel Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens als heel wat politici reageren kritisch op het nieuwe concept.

Na het koppelen van landbouwers in "Boer zoekt vrouw" en mensen koppelen aan hun droomhuis in "Huis gemaakt" wil presentatrice Dina Tersago met "Ik wil een kind" wensouders bijeenbrengen. Koppels of singles die kinderen willen, maar er zelf om een of andere reden niet aan kunnen beginnen in hun huidige gezinssituatie, kunnen via het programma - en onder begeleiding - samen kiezen voor bewust co-ouderschap.

In de meeste gevallen is co-ouderschap het resultaat van een echtscheiding. Een koppel heeft samen een of meerdere kinderen, gaat uiteen en besluit om de opvoeding van het kind of de kinderen gezamenlijk op te nemen. Bij bewust co-ouderschap wordt al op voorhand vastgelegd dat een of meerdere mensen - die geen romantische relatie hebben - samen een kind gaan grootbrengen.

In het Verenigd Koninkrijk bestaat het programma al op Channel 4. Bekijk hier de trailer van "Strangers Making Babies":

Videospeler inladen...

Kinderen krijgen lijkt op deze manier wel héél simpel, en dat is wensouderschap zeker niet.

Caroline Vrijens, kinderrechtencommissaris

Ann Buysse is gezinspsycholoog aan de universiteit van Gent en begeleidt binnenkort wensouders in het nieuwe programma "Ik wil een kind", dat wel een droomfabriek lijkt voor iedereen die een kind wil. "Dit is heel belangrijk: er bestaat niet zoiets als het recht op een kind. Dat bestaat niet", zegt Buysse. "Er bestaat alleen maar zoiets als het recht op ouders voor een kind."

"Het natuurlijk wel zo dat vele mensen een kinderwens hebben en dat ze allerlei manieren zoeken om die wens in vervulling te laten gaan", gaat Buysse verder. "Sommigen gaan adopteren, sommigen nemen een pleegkind en sommigen gaan, ook nu al, een kind maken samen met iemand waarmee ze geen relatie hebben."

Ann Buysse is gezinspsycholoog aan de UGent en zal kandidaten voor "Ik wil een kind" begeleiden. Had ze de heftige reacties op het programma zien aankomen?

Videospeler inladen...

Taboedoorbrekend of fout format?

Het is voor Buysse dus heel belangrijk om die laatste mogelijkheid uit de taboesfeer te halen. "Dat we tonen wat nu in het verborgene gebeurt, in al zijn kwetsbaarheid, ingewikkeldheid, maar ook de schoonheid, ontroering die daarmee te maken heeft", zo vertelt ze. Al blijft de vraag of een reality-programma wel het juiste format is om dat te doen. Een documentaire zou bijvoorbeeld ook kunnen. "Ik ben geen programmamaker", reageert Buysse daarop.

Staat psychologe Ann Buysse zelf achter het format van "Ik wil een kind"? Bekijk haar antwoord hier:

Videospeler inladen...

Buysse staat dus voornamelijk achter het programma omdat het taboedoorbrekend is. Dat is ook het doel van VTM, zo luidt een persbericht. "Bewust co-ouderschap is een relatief onbekende gezinsvorm die vaak nog in de taboesfeer zit. Het programma belicht het gebrek aan informatie, begeleiding en ondersteuning dat wensouders ervaren", zo klinkt het. "Eén ding staat altijd voorop: het welzijn van het toekomstige kind."

Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens, die niet betrokken is bij het VTM-programma, spreekt zich wel uit over het televisieformat en is kritisch. "Dat de thematiek van wensouderschap onder de aandacht komt in een televisieprogramma is positief, want dit kan het maatschappelijk debat openen. Een duidingsprogramma over wensouders en hun gezin zou zinvol zijn, bij de formule van "Ik wil een kind" heb ik mijn twijfels."

Dina Tersago zal "Ik wil een kind" presenteren.

En het kind dan?

Primeert het belang van het kind wel, als je weet dat het er niet voor kiest om via een tv-programma ter wereld te komen? Deelnemers aan reality-reeksen moeten vaak afrekenen met heel wat commentaar en haat, op sociale media en in het echt. Is een (toekomstig) kind daar voldoende tegen beschermd? "Dat is een vraag voor de programmamakers, maar we hebben al gezien dat het heel zorgvuldig gebeurt", aldus psychologe Buysse. "Men denkt aan een jaar tot anderhalf jaar voordat het echt op antenne zou komen. Waardoor deelnemers zelf kunnen zeggen “hier doen wij niet meer verder aan mee". Als experte heeft Buysse ook inspraak in welke verhalen het programma beter wel of niet brengt.

Is een toekomstig kind voldoende beschermd tegen belaging waar deelnemers van controversiële reality-programma's vaak mee te maken krijgen? Psychologe Ann Buysse vertelt:

Videospeler inladen...

Een kind krijg je voor de rest van je leven. Die keuze is onomkeerbaar

Caroline Vrijens, kinderrechtencommissaris

Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens heeft moeite met de titel van het programma en twijfelt of het belang van het kind wel voorop zal staan. "Alle begrip voor mensen die een kinderwens koesteren, dat is iets heel fundamenteels. Maar met de titel "Ik wil een kind" vraag ik me oprecht af in welke mate er aandacht is voor het belang van het toekomstige kind, en in welke mate er in het belang van dat kind gehandeld zal worden", aldus Vrijens.

"Kinderen krijgen wordt voorgesteld als iets wat te regelen valt, als je dat maar wil. Iets heel simplistisch, terwijl de realiteit van ouderschap - en zeker van wensouderschap - een pak complexer is. In de praktijk hebben de mensen die samen voor wensouderschap kiezen meestal een vertrouwensband, en wordt die keuze niet lichtzinnig gemaakt, maar pas na jaren, en als het gevoel er is "we gaan dit kunnen samen"."

Vrijens benadrukt ook dat de keuze voor een kind onomkeerbaar is, en dat een televisieformule daarrond dus minder onschuldig is dan programma's waarin mensen op zoek gaan naar een huisdier, of trouwen met een wildvreemde. "Dat is de keuze van volwassen mensen, die ongedaan gemaakt kan worden. Een kind krijg je voor de rest van je leven." 

Hoe zit dat juridisch in elkaar?

"Een kind is bovendien geen object, maar een subject: een rechtspersoon met eigen rechten", weet Kinderrechtencommissaris Vrijens. "Dus als er al iéts nodig is, dan is het wel een sereen debat over het wettelijk kader, dat nu nog ontbreekt. In dit geval laat VTM mensen meewerken aan iets in een juridisch vacuüm: het programma gaat iets regelen, wat niet formeel geregeld is."

Door het gebrek aan een wettelijk kader moeten een pak afspraken gemaakt worden. "Waar gaan de beide ouders wonen, en hoe verhouden de partners van beide wensouders, die geen biologische band hebben met het kind, maar het deels wel mee opvoeden, zich tot het kind: dat zijn maar twee heel praktische aspecten."

Niemand van ons kan eigenlijk zeggen wie een kind kan of mag krijgen en wie niet

Ann Buysse, gezinspsycholoog UGent

"Je kan je afvragen of het ethisch is om dit te doen", zegt psychologe Ann Buysse. "Maar je kan ook zeggen: is het ethisch om er niet aan mee te werken, want het bestaat al, maar noch ons juridisch stelsel, noch de psychologisch begeleiding is daar nu aan aangepast." Buysse wil er dus als experte voor zorgen dat de deelnemers zo goed mogelijk begeleid worden, want net als zovelen voor hen zullen ze toch de stap wagen, zonder wettelijk kader. 

"Niemand van ons kan eigenlijk zeggen wie een kind kan of mag krijgen en wie niet", aldus Buysse. Vanuit haar expertise en deontologie kan ze sommige mensen wel afraden om samen aan kinderen te beginnen. "Wanneer mensen bijvoorbeeld niet genoeg met elkaar overeen komen. We weten dat een goede verstandhouding tussen ouders echt wel heel belangrijk is." Al benadrukt ze ook dat je ruzie tussen ouders nooit kan uitsluiten en ook niet in de meest traditionele gezinnen.

Politiek reageert kritisch

Vanuit de politiek zijn er heel wat verbolgen reacties gekomen op het VTM-programma. "Kinderen krijgen is één van de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven", zegt Vlaams minister van Jeugd Benjamin Dalle (CD&V) aan het persagentschap Belga. "Voor sommige koppels is dat door omstandigheden niet mogelijk. Het is belangrijk dat daarover open kan worden gesproken, ook op televisie."

Hier draait mijn maag van om

Lorin Parys (N-VA)

Toch stelt Dalle zich de vraag of die discussie wel thuishoort in een entertainmentprogramma op televisie. "Een kind krijgen is nog iets anders dan een huis kopen of een partner vinden", stelt de minister verwijzend naar realityprogramma’s als "Blind gekocht" of "Blind getrouwd". "Het belang van het kind moet steeds voorop staan en ik vrees dat dat in dit soort formats niet mogelijk is."

"Hier draait mijn maag van om", tweet N-VA-parlementslid Lorin Parys. "1000 kinderen die al geboren zijn, wachten op pleegouders. Wanneer maken we daar een programma voor?"

"Is er dan geen enkele schaamte bij VTM", vraagt Vooruit-senator Bert Anciaux zich af. "Moet alles wijken voor kijkcijfers en winstbejag? Gewoon intriest."

VTM reageert: "Aandacht vragen voor gezinsvorm, en focus op traject en niet op een eventuele zwangerschap"

Op vragen over het ethisch aspect van het programma reageert VTM dat heel wat mensen voor bewust co-ouderschap kiezen, ook al is dat niet evident. "Wie het doet of overweegt stuit momenteel op een gebrek aan informatie, begeleiding en ondersteuning", zegt woordvoerster Sylvia De Doncker aan persagentschap Belga.  

"Er bestaat ook geen wettelijk kader voor deze gezinsvorm. Met dit programma wil VTM deze lacune onder de aandacht brengen en een alternatief bieden voor de bestaande situatie waarin mensen bepaalde valkuilen en risico's soms niet voldoende inschatten. In "Ik wil een kind" krijgen ze wel de nodige begeleiding van psychologen, ervaringsdeskundigen, juristen, artsen om erover te waken dat het welzijn van het kind gegarandeerd is."

VTM verduidelijkt ook dat de focus van het programma zal liggen op het traject van wensouders om hun kinderwens in vervulling te zien gaan, en niet zozeer op een zwangerschap. "De wensouders gaan samen met experten onderzoeken of bewust co-ouderschap voor hen een geschikte ouderschapsvorm is en of het welzijn van het toekomstige kind daarin gegarandeerd is. Het verloop van het traject hebben we uiteraard niet in de hand. Maar het zou kunnen dat op het einde van de reeks de kinderwens van de co-ouders effectief in zicht is", aldus De Doncker.

Meest gelezen