© Zoonar.com/Mike007 - creative.belgaimage.be

Familie opgepakte 18-jarige wijst naar cannabisgebruik: wat zijn de risico's? En hoe kunnen we daarmee omgaan?  

De jongeman van 18 die gisteren werd opgepakt in Avelgem met een luchtdrukpistool, is volgens zijn familie verslaafd aan cannabis. Dat zou geleid hebben tot psychische problemen. Het is een problematiek die experts herkennen: wie (veel) cannabis gebruikt op jonge leeftijd en/of al een aanleg heeft om psychoses te ontwikkelen, loopt een hoger risico. Hoe komt dat? En hoe kunnen we daar als maatschappij mee omgaan?

Wat is er gisteren precies gebeurd?

Een 18-jarige jongeman hield gisteren een hele dag de studentencampus Vives in Kortrijk, de Waregemse scholen en uiteindelijk Avelgem in de ban. Dat gebeurde nadat hij op de bus aan een andere jongeman had gezegd dat “hij iets zou aanrichten”. Er was ook iets gezien wat op een wapen leek, een luchtdrukpistool bleek achteraf.

Na een urenlange klopjacht werd de jongeman opgepakt zonder dat er geweld aan te pas kwam. Hij blijkt een geschiedenis van psychische problemen te hebben. Het parket vraagt zijn aanhouding op basis van verboden wapendracht en het verspreiden van valse berichten inzake een gevaar voor een aanslag op personen of eigendommen. 

Risico groter bij jongeren

Wat de jongeman precies bezielde en wat zijn plannen waren, zal uit het onderzoek moeten blijken. Zijn familie slaakt intussen een noodkreet. De moeder van de jongeman zegt dat zij en haar man al jarenlang hulp zoeken voor hun zoon, die al een hele tijd psychische problemen had, maar dat ze telkens van het kastje naar de muur werden gestuurd. Problematisch cannabisgebruik zou volgens de familie een belangrijke rol gespeeld hebben in de problematiek van de jongeman.

BEKIJK - "Ik hoop dat ze hem nu de hulp geven die we al jaren zoeken": de moeder van de opgepakte jongeman getuigde in "Het Journaal".

Videospeler inladen...

Het verhaal van de ouders klinkt herkenbaar voor experts. "Cannabis heeft een rustgevend effect en het maakt dat je de werkelijkheid een beetje anders waarneemt. Daarom wordt het ook gebruikt", vertelt psychiater Frieda Matthys, die gespecialiseerd is in verslavingsproblemen. "Je zou dat als een lichte vorm van psychose kunnen beschouwen. Bij een kleine groep van mensen die psychosegevoelig zijn, bijvoorbeeld door een genetische aanleg, kan cannabis de uitlokker zijn van een echte psychose."

Vaak weten gebruikers niet dat ze een verhoogde kwetsbaarheid hebben. Een andere risicofactor is starten met gebruik op jonge leeftijd, omdat de hersenen nog volop in ontwikkeling zijn. "Bij wie op vroege leeftijd begint, 14-15 jaar bijvoorbeeld, zien we in studies inderdaad dat er meer psychoses ontstaan", zegt Matthys, die er ook op wijst dat cannabis in de laatste 20 jaar veel krachtiger is geworden. Het gehalte THC, de psychoactieve stof in de drug, is fel verhoogd.

"Van buitenaf ziet zo'n psychose eruit als een verwarde toestand", zegt Matthys. "Men heeft minder heldere contacten met anderen en leeft meer in zijn eigen gedachtewereld. Vaak creëert men ook een paranoïde wereldbeeld. Men gaat in complotten en hersenspinsels geloven die helemaal geen realiteit zijn. Van daaruit kan men zich ook bedreigd voelen. Al is cannabis normaal gezien niet iets dat makkelijk agressie opwekt."

Cannabis veroorzaakt meer psychoses en depressies:

Videospeler inladen...

De meeste delicten gebeuren onder invloed van alcohol. Cannabis heeft eerder een milderend effect

Verslavingsarts Frederick Van Der Sypt

Dat laatste benadrukt ook Frederick Van Der Sypt, die verslavingsarts is bij hulpcentrum De Sleutel en ook gewerkt heeft bij het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent. "Cannabis is weinig geneigd om drempelverlagend te zijn voor geweld. Vanuit mijn ervaring in de forensische wereld kan ik zeggen dat het gros van de delicten gebeurt onder invloed van alcohol. Cannabis heeft eerder een milderend effect op agressiviteit en impulsiviteit."

De kip of het ei

Van Der Sypt zegt dat het vaak gaat om een "dubbele diagnose": problematisch gebruik van een roesmiddel, maar ook andere psychische problemen. "Dat is de vraag: wat is de kip en wat is het ei? Meestal is het beide samen -problematisch gebruik en psychische problemen- en moeten ze allebei aangepakt worden. Dat is ook wat wij proberen te doen in de verslavingszorg."

"Mensen komen binnen met een hulpvraag rond gebruik, maar al heel snel wordt duidelijk in die trajecten dat er ook heel veel moet ingezet worden op andere aspecten, zoals de persoonlijkheid en de omgeving, die eigenlijk mee oorzaak zijn van het gebruik of die mekaar alleszins in stand houden. Mogelijk is dat ook hier het geval geweest."

Naast psychose kunnen ook depressie en moeilijkheden om te stoppen, redenen zijn om hulp te zoeken. Een opname, zoals in deze zaak gevraagd werd, is vaak niet nodig, zegt Frieda Matthys. "Zoals bij andere verslavingen is het vaak een kwestie werken aan inzicht en motivatie: mensen laten zien wat de voor- en nadelen zijn van hun gebruik. En dan blijkt wel dat die nadelen zwaarder doorwegen. Maar de weg terug is vaak lang. Het vraagt veel verandering, in manier van denken, gewoontes, contacten,..."

Taboe weghalen

Heel wat jongeren experimenteren met cannabis. Bij een beperkt aantal gebruikers leidt dat tot problemen. Verslavingsarts Frederick Van Der Sypt spreekt over 1 op de 10 bij volwassenen en 1 op de 6 bij jongeren. En vaak spelen er bij die groep ook andere problematieken. Hoe kunnen ouders daarmee omgaan? 

"Zelfs al is het een beperkte groep, het is een te grote groep", zegt Van Der Sypt, die oproept om er geen taboe van te maken. "Cannabis is geen onschuldig product, zoals jongeren soms denken, maar we mogen ook niet dramatiseren. Het is belangrijk dat er wordt geluisterd en dat jongeren het gevoel hebben dat ze erover kunnen praten. Zo heeft de jongere ook een aanspreekpunt als er problemen zijn en gaat hij dat niet uitstellen of vermijden."

Het is heel belangrijk dat jongeren het gevoel hebben dat erover gepraat kan worden

Verslavingsarts Frederick Van Der Sypt

In de zorg moet er volgens Van Der Sypt meer aandacht gaan naar jongeren rond de 18 jaar. Die bevinden zich op een scharnierleeftijd en vallen soms tussen twee systemen, luidt het. "De strikte scheiding op 18 jaar is kunstmatig en onwenselijk", aldus de verslavingsarts. "Er is een herstructurering aan de gang die daarmee rekening houdt, zodat jongeren tot hun 25e nog beroep kunnen doen op jongerenwerking die doorloopt. Want op 18 staat die kwetsbare groep nog niet voldoende op eigen benen."

Tot slot pleit Van Der Sypt voor een duidelijk gebruikskader. Nu is cannabis nog steeds illegaal in ons land. Dat bemoeilijkt de toegang tot hulp en versterkt het stigma, zegt hij. "Ik ben heel benieuwd hoe ze het in Luxemburg gaan aanpakken (dat land kondigde in 2019 aan dat het cannabis gaat legaliseren, red). We kunnen daaruit leren om jongeren een kader te bieden met voldoende correcte informatie en toegang tot veilige producten."

UIT HET ARCHIEF - "Pano" maakte in 2019 deze reportage over recreatief druggebruik:

Videospeler inladen...

Meest gelezen