Vlah Dumitru via Unsplash

Valse start voor cultuurseizoen met tot de helft minder verkochte tickets, waar blijft het publiek?

Enkele maanden na de start van het nieuwe seizoen stak VRT NWS zijn licht op bij enkele cultuurhuizen. Geen goed nieuws daar: vaak is er sprake van een kwart tot de helft minder verkochte kaartjes, minder abonnementen, veel last-minutebeslissers of mensen die niet komen opdagen. De oorzaken zijn velerlei: koudwatervrees wegens het virus, maar ook het “overaanbod” aan cultuur na een lange periode van drooglegging. De sector slaakt een hartenkreet: kom kijken en luisteren.

Na een verloren coronajaar hebben alle cultuurhuizen voor het lopende seizoen een volwaardig programma klaargestoomd. Maar het publiek volgt (nog) niet. Bijna overal is dezelfde klacht te horen: er worden minder kaartjes verkocht voor voorstellingen of concerten, vergeleken met het laatste normale cultuurseizoen, in de herfst van 2019. Soms is de daling beperkt, soms angstwekkend groot, tot de helft minder.

Waarom blijft het publiek weg? Bij Ter Dilft in Bornem en De Spil in Roeselare denken ze dat dat niet alleen te maken heeft met corona.

Videospeler inladen...

Mensen kiezen voor een kleiner abonnement met minder voorstellingen

Jeroen Vanacker - artistiek directeur Concertgebouw Brugge

In de vele cultuurcentra die Vlaanderen rijk is, loopt het allerminst storm voor de nieuwe voorstellingen; er wordt gewag gemaakt van een derde tot de helft minder verkochte tickets. Bijvoorbeeld in CC Maasmechelen; daar zitten ze op 40 tot 50 procent van de verkoop vergeleken met pre-coronatijden. CC Strombeek spreekt van een daling met 30 procent. Ook een veel groter cultuurhuis als het Concertgebouw Brugge verkoopt een kwart minder kaartjes, al is dat iets beter dan bij de start van het seizoen. 

Geen "knaldrang" bij het publiek, dat merkt ook Kurt Overbergh van de AB in Brussel. Beluister het gesprek op Studio Brussel hier:

Opvallend: mensen boeken minder voorstellingen en kiezen bijvoorbeeld voor kleinere abonnementen. “Waar men vroeger filmtickets voor een heel seizoen bestelde, is dat nu film per film,” zegt Sophie Van Weert, programmator in CC Strombeek. “We hebben evenveel abonnementen, maar wel kleinere abonnementen met minder voorstellingen,” zegt Jeroen Vanacker, artistiek directeur van het Concertgebouw in Brugge.

De evolutie van (de maatregelen in verband met) het coronavirus laat zich direct voelen in de ticketverkoop. Bij Het Depot in Leuven is de verkoop "zo goed als stilgevallen sinds de vierde coronagolf". 

Toch is het niet overal huilen met de pet op: Jan Raes, algemeen directeur van Opera Ballet Vlaanderenmeldt dat “het publiek in zeer groten getale komt. Hout vasthouden, maar voorlopig zijn we daar heel gelukkig mee.” Bijvoorbeeld “Boy” over bijzondere jeugdzorg had 23 uitverkochte zalen in Vlaanderen en Nederland. Ook voor komende operaproducties als Puccini's “La Bohème” loopt de verkoop goed.

Zelfs de verkoop voor stand-upcomedy komt trager op gang

Sophie Van Weert - programmator theater en film in CC Strombeek

Waar “laat beslissen” tevoren vooral in Brussel in de mode was, zoals in Flagey of Bozar, dan is dat nu de regel voor het hele land. Cultuurminnaars nemen een afwachtende houding aan en bestellen nu nog geen kaartjes voor een voorstelling ergens in maart of april. Neem nu “The sheep song” van FC Bergman in het Toneelhuis in Antwerpen. "Die verkoop gaat wel goed, maar in normale tijden waren die voorstellingen in december waarschijnlijk al lang uitverkocht, nu nog niet," zegt persverantwoordelijke Leen Van de Put. CC’s melden dat zelfs stand-upcomedy, met kaartjes die vroeger in één dag de deur uit waren, nu ook veel trager publiek vinden. 

Soms wachten mensen tot de laatste dag om toe te happen. “We willen echt geen gênant lege zalen uit respect voor artiesten en bezoekers, we proberen altijd de zaal bij het begin van een speelreeks zeker halfvol te krijgen,” zegt Nadia Verbeeck, hoofd communicatie van de KVS in Brussel.  "We werken heel hard om de banden met ons publiek weer op te bouwen."

Tot een kwart van het publiek komt niet opdagen

Kurt Overbergh - artistiek directeur AB

Opvallend is ook dat meer mensen met een ticket op zak toch niet komen opdagen. De AB in Brussel heeft het over 20 tot 25 procent van die “no-shows”, een zeer hoog aantal. In concertzaal Het Depot in Leuven gaat het over 15 tot 20 procent. Net als in bepaalde culturele centra. Bij Opera Ballet Vlaanderen dan weer niet. Daar wordt zoals altijd gewerkt met wachtlijsten, zodat wie niet kan of wil komen, zijn ticket kan doorspelen. 

Een verkocht ticket is een verkocht ticket, zou je kunnen denken. Maar voor de artiesten is het niet fijn om voor lege zetels te spelen en bovendien spendeert een concert- of theaterbezoeker ook nog wel wat euro's in de foyer. "No-shows" doen dat niet.

En wat als je zelf ziek wordt of in quarantaine moet na een hoogrisicocontact? In de meeste gevallen krijg je je ticket niet terugbetaald. Ook dat is niet van aard om mensen zorgeloos te laten boeken, zoals vroeger.

Toch ook nieuw publiek in de zaal

Een verschil tussen jong en oud zien de cultuurhuizen niet meteen. Op de ene plaats laten ouderen het wat vaker afweten, maar elders zijn de oudere cultuurfans net happiger om weer cultuur te beleven.

Goed nieuws toch ook: hier en daar is al nieuw publiek aangeboord, het resultaat van gerichte communicatie (zie verder in dit artikel). Bij de KVS in Brussel kregen ze zo een zeer divers en nieuw publiek in de zaal voor “Mawda” en “2Pac”, onder meer Franstalige jongeren uit Molenbeek. Het Concertgebouw Brugge meldt dat sommige abonnees afgehaakt hebben en afgelost zijn door nieuwe liefhebbers van klassiek, jazz of dans.

En waar gaan mensen zoal naar luisteren en kijken? Meestal scoren gevestigde namen beter dan nieuwe cultuurmakers. Maar er zijn uitzonderingen: in de AB lokt bijvoorbeeld Zwangere Guy volle zalen, terwijl er voor Clouseau opvallend veel “no-shows” zijn.

Verklaring 1: schrik voor je buurman

Er zijn meerdere redenen waarom het publiek het voorlopig wat laat afweten. Onzekerheid over corona speelt zeker een rol. Hoewel de cultuurhuizen alle mogelijke inspanningen doen om een bezoek veilig te laten verlopen, meestal met een verplichte coronapas en altijd met deugdelijke ventilatie. “Voor de luchtkwaliteit zit je beter hier dan elders,” merkt Eef Proesmans, algemeen en artistiek leider van CC Maasmechelen op. Haar centrum voert vanaf 10 november voor àlle voorstellingen de coronapas in. Misschien speelt ook de schrik mee om naast iemand te zitten die besmet is en daarna zelf in quarantaine te moeten?

Verklaring 2: coronapas of mondmasker?

Ook de onzekerheid over de spelregels heeft mensen wel afgeschrikt. Tot voor kort kon het gebeuren dat in een en dezelfde zaal andere regels golden, als naargelang de organisator. 

In de cultuurwereld is de coronapas nu verplicht: 

  • in Brussel voor alle culturele evenementen
  • in Vlaanderen zodra er meer dan 200 mensen in de zaal zitten (voor kleinere voorstellingen kunnen organisatoren zelf bepalen of ze de pas invoeren of werken met mondmasker en afstandsregels)  
  • in de bioscoop: verplicht in Brussel en Wallonië, in Vlaanderen mogen uitbaters zelf beslissen; de meeste vragen een coronapas

Coronapas is de best mogelijke optie om de cultuursector open te houden

Kurt Overbergh - artistiek directeur AB

Mogelijk haken niet-gevaccineerde cultuurliefhebbers af, omdat ze zich niet voor elke voorstelling willen laten testen. En heeft dat ook wat invloed op de ticketverkoop.

Voor de cultuurhuizen is de coronapasverplichting extra werk voor enkele mensen aan de ingang van de zaal. Maar over het algemeen loopt het scannen vlot. “De coronapas is de best mogelijke optie tot nu toe; het is onze verdomde plicht om er alles aan te doen om deze sector open te houden en veel mensen weer werk te bieden,” is de stellige mening van Kurt Overbergh van de AB.

Verklaring 3: keuzestress

Alle cultuurhuizen hebben een volledig programma voor dit seizoen uitgedokterd, en bovendien zitten daar soms nog uitgestelde voorstellingen en concerten van vorig jaar bij. Er is dus veel om uit te kiezen. Je merkt het aan de affiches op straat, aan de uitnodigingen in je mailbox of via sociale media. Soms lopen de voorstellingen elkaar voor de voeten. Een mens kan maar op één plaats tegelijk zijn.

Ik denk dat er nood is aan dosering

Jan Raes - algemeen directeur Opera Ballet Vlaanderen

“Sectorbreed is er heel veel aanbod,” zegt Jeroen Vanacker van Concertgebouw Brugge. Jan Raes van Opera Ballet Vlaanderen gaat nog een stapje verder: “Persoonlijk denk ik dat er nood is aan dosering.”

Theater lijkt wel naar de tiende plaats gezakt in de hitlijst van de vrije tijd

Nadia Verbeeck - hoofd communicatie en publiekswerking KVS

De agenda’s stromen snel vol dezer dagen; er valt veel in te halen qua vriendenbezoek of familiefeestjes. “Het lijkt soms alsof theater in de hitlijst van vrijetijdsbesteding naar de tiende plaats is gezakt,” verzucht Nadia Verbeeck van de KVS. Keuzestress die misschien tot verlamming leidt: “Dan doen we maar niets dit weekend”. Misschien speelt ook het “grotsyndroom”, waarbij we moeten wennen aan het felle licht van zoveel cultuur na anderhalf jaar coronaduisternis.

Bovendien liggen in veel lades nog tickets van voorstellingen die wegens corona zijn uitgesteld naar een latere datum. Mogelijk zijn mensen dan niet geneigd om snel nieuwe cultuuruitjes te plannen.

Verklaring 4: te veel artiesten al te vaak gezien

“Het ontbreken van internationale artiesten is zeker een factor,” zegt Kurt Overbergh van de AB in Brussel. Met de stijgende coronacijfers is het niet evident om buitenlandse muzikanten te boeken. Binnenlandse groepen en artiesten hebben vaak al elvendertig keer opgetreden deze zomer en trekken daarom minder publiek. Ook in de popmuziek is er een houdbaarheidsdatum: soms is een nieuw album al maanden geleden uitgebracht en is de "hotness” van een groep intussen afgekoeld, klinkt het bij de AB.

Verklaring 5: het leven is al duur genoeg

Het leven is de laatste maanden flink duurder geworden; er is op dit moment een inflatie van meer dan 4 procent, het hoogste niveau in 13 jaar. Nu al hebben veel mensen een gepeperde energierekening gekregen. Mogelijk zetten we daardoor de tering naar de nering en stellen we de aankoop van cultuurtickets wat uit.

Oplossing 1: trek een nieuw blik communicatie open

Waar het publiek vroeger als het ware vanzelf kwam, moet nu voor elk verkocht ticket geknokt worden. Alle cultuurhuizen doen daarom extra inspanningen om te communiceren. Vaak ook heel gericht. Bijvoorbeeld bestaande abonnees aanschrijven met de vraag of ze kaartjes willen kopen voor nog meer voorstellingen of concerten, tegen hetzelfde voordelige tarief (Concertgebouw Brugge) of extra inzetten op promotie met gesponsorde berichten op sociale media, meer posters in de stad of influencers (KVS). 

Oplossing 2: afgelasten of sluiten?

Afgelastingen willen de cultuurhuizen tot elke prijs vermijden, maar het gebeurt wel al af en toe. Toneelhuis Antwerpen moest enkele voorstellingen annuleren wegens ziekte of blessures van de performers. Alle medewerkers gezond aan het werk houden is wel een hele uitdaging in deze vierde coronagolf. Jan Raes van Opera Ballet Vlaanderen: “Wij horen bij de meest intieme en risicovolle beroepen, met orkestleden dicht op elkaar in de orkestbak, koorzangers die in elkaars nek blazen of dansers die elkaar letterlijk op de huid zitten.” Bijna dagelijks testen is normaal geworden. Opnieuw sluiten is het absolute horrorscenario voor de cultuursector.

Oplossing 3: verwelkom de nieuwkomers

“Ook inhoudelijk is deze crisis een uitnodiging om in de spiegel te kijken,” is de mening van Jan Raes. “Om buiten de lijntjes te kleuren met nieuwe, interdisciplinaire en inclusieve voorstellingen, want veel jongeren denken niet meer in die vakjes.” Bij de KVS in Brussel kregen ze alvast nieuwkomers over de vloer voor de theaterproducties “Mawda” en “2Pac”, onder hen ook Franstalige jongeren uit Molenbeek. 

Speciale of unieke shows blijven het wel goed doen, zoals Thurston Moore (ex-Sonic Youth) in de AB.

En dat er nog zoveel kaartjes beschikbaar zijn, kun je ook als een voordeel zien: er is nog plaats voor late beslissers.

Gevolg 1: een financiële strop

Voor cultuurhuizen groot en klein is de verminderde ticketverkoop een lelijke streep door de rekening. “Dit snijdt stevig in onze financiële reserves,” zegt Sophie Van Weert van CC Strombeek, "dit is op lange termijn niet houdbaar.” Zeker omdat op dit moment al het volgende seizoen wordt voorbereid. Mogelijk zijn er dus volgend jaar minder voorstellingen. Voor veel zalen en organisatoren wordt het kantje boord, ook omdat de steunmaatregelen van de overheid intussen zijn weggevallen.

Gevolg 2: een identiteitscrisis

Ook “existentieel” is dit een zware tijd voor de sector. Cultuur is van vitaal belang, was telkens het argument om voor een voorzichtige heropening te pleiten. Maar wat als het publiek niet volgt? Kwatongen zouden kunnen beweren dat mensen cultuur toch niet zo belangrijk vinden. Zeker voor de culturele centra, in de context van de lokale politiek, is dat een gevaarlijke conclusie, is te horen.   

En daarom een oproep: blijf komen kijken en luisteren

Nu er weer steden en gemeenten zijn die evenementen afgelasten of zalen sluiten, klinkt de roep vanuit de cultuur- en evenementensector luid: publiek, blijf komen en initiatiefnemers: blijf organiseren, in alle veiligheid.  

Daar worden niet alleen artiesten en toeschouwers gelukkig van, maar ook de hele samenleving. Jan Raes van Opera Ballet Vlaanderen: "Dit houdt ons bijeen, de behoefte om iets te delen." 

Meest gelezen