Het fragment bij de antiquair in het zuiden van Frankrijk.
© KMKG-MRAH

Brussels museum krijgt fragment van verloren, enorme schilderij "Panorama van Caïro" terug

In de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG) in Brussel kan het publiek nog tot januari volgend jaar een fragment bekijken van het "Panorama van Caïro". Dat gigantische doek van Emile Wauters werd lang tentoongesteld in een paviljoen in het Jubelpark, maar begin de jaren 80 raakte de KMKG het spoor bijster van het schilderij. Een eerlijke antiquair uit Zuid-Frankrijk herkende het werk en nam contact op met het museum om het terug te geven.    

Geschilderde panorama’s met vaak monumentale afmetingen, bestemd om in ronde gebouwen tentoongesteld te worden, waren een typisch verschijnsel van de 19de eeuw. 

Vaak gaat het om werken ter herdenking van een historische gebeurtenis, zoals het Panorama van de IJzer, dat indertijd tentoongesteld werd aan de Anspachlaan in Brussel, of dat van de Slag bij Waterloo, dat zich nog steeds op de oorspronkelijke plek nabij de Leeuw van Waterloo bevindt. 

Net zoals de wereldtentoonstellingen weerspiegelden deze panorama’s de toenmalige drang naar exotisme in een periode waarin verre reizen nog voorbehouden waren aan een kleine minderheid uit de bourgeoisie of adel.

Het Panorama van Caïro, een monumentaal doek van 114 meter lang en 14 meter hoog, is het werk van Emile Wauters (1846-1933). Het werd in 1880-1881 geschilderd ter herinnering aan de Egyptische reis van de Oostenrijkse aartshertog Rudolf (1858-1889).

Na een vernissage in Brussel werd het doek eerst tentoongesteld in Wenen (1882), vervolgens in München (1885), dan opnieuw in Brussel (1886) en in Den Haag (1887), en ten slotte kocht baron Louis Cavens het werk in 1896 aan voor de Belgische staat. Hierna werd het tentoongesteld in een Moors paviljoen dat door Ernest Van Humbeeck ontworpen werd voor het Brusselse Jubelpark, ter gelegenheid van de internationale tentoonstelling van 1897.

Het fragment in kwestie bevat de centrale scène van het doek met de koets van aartshertog Rudolf.
© KMKG-MRAH

Van de muur gehaald en verdwenen

Het Panorama van Caïro bleef tot 1967 toegankelijk voor het publiek in het Moorse paviljoen, dat door de KMKG werd beheerd. 

In 1967 werd het gebouw overgedragen aan Saudi-Arabië met de bedoeling het om te vormen tot de Grote Moskee van Brussel. Rond 1970-71 haalde men het doek zonder veel omhaal van de muur en bracht men het over naar de KMKG. Daar werd het waarschijnlijk ondergebracht in de grote hall van het Wereldpaleis, wat vandaag Autoworld is. 

Maar al vlug raakt men het spoor van het doek bijster, de laatste documenten die over de aanwezigheid van het schilderij in het museum spreken, dateren uit het begin van de jaren 1980.

Ondanks veel zoekacties kon men tot op vandaag in de verzamelingen van het museum geen enkel spoor van het Panorama van Caïro meer terugvinden. Het blijft een vreemde verdwijning die aanleiding gaf tot tal van geruchten en waaruit meer broodje-aapverhalen dan bewezen feiten voortvloeiden.

Een zwart-witfoto van het centrale deel van het Panorama van Caïro.
© KMKG-MRAH

Spectaculaire wending

De zoektocht naar het verdwenen Panorama kent een spectaculaire wending wanneer in december 2020 een belangrijk fragment van het doek opduikt bij een antiekhandelaar in Zuid-Frankrijk. Het betreft meer bepaald de centrale scène van het werk waarop men aartshertog Rudolf in zijn koets kan zien. 

De antiquair kan het werk identificeren en neemt contact op met professor Eugène Warmenbol van de ULB en met Luc Delvaux, de conservator Dynastisch en Grieks-Romeins Egypte bij de KMKG. Dankzij de eerlijkheid van de antiquair, die bereid was het werk terug te geven aan de Belgische staat, behoort het doek vandaag opnieuw tot de verzamelingen van de KMKG.

De teruggave opent de weg voor verder onderzoek naar het Panorama van Caïro. Niet alleen zal het nu mogelijk zijn om de door Emile Wauters gebruikte technieken van nabij te bestuderen, maar bovendien kan men de zoektocht naar de lotgevallen van het schilderwerk opnieuw opstarten, in de hoop nog andere delen te ontdekken en vooral ook om te begrijpen hoe dit werk uit de KMKG-verzamelingen kon verdwijnen en hoe fragmenten ervan in privébezit konden belanden.

Het mysterie van het Panorama van Caïro is nog niet opgehelderd, maar deze herontdekking opent nieuwe en zeer beloftevolle pistes, zo zegt de KMKG.

Het fragment in kwestie werd verworven dankzij de steun van de Vrienden van de KMKG en het publiek kan het bekijken in het museum tot 9 januari 2022. 

Montage van het Panorama van Caïro. Het teruggevonden fragment bevindt zich links van het midden, bovenaan de meest linkse weg.
© KMKG-MRAH

Meest gelezen