Een steenkoolarbeider in Hanoi, Vietnam.
AFP or licensors

"Het net sluit zich op alle mogelijke manieren": hoe Glasgow steenkool een extra duwtje naar de uitgang geeft

Op de beurs in Hongkong hebben verschillende grote steenkoolproducten (relatief kleine) verliezen laten optekenen vanmorgen: wat is de impact van het "steenkoolzinnetje" in het klimaatakkoord van Glasgow? "Bekijk het als een nieuwe stap in het verhaal dat naar het einde van steenkool leidt, maar dat proces was al langer ingezet", schetst internationaal energiespecialist en professor aan UGent Thijs Van de Graaf. "Anderzijds betekent dit niet dat er morgen geen steenkoolcentrales meer zullen draaien, maar het net sluit zich." 

Het was een zinnetje waar tot op het einde van de klimaatconferentie (COP26) nog druk over werd overlegd, en uiteindelijk werd het geen "phase out" (uitfasering) maar een "phase down" (vermindering) van steenkool. 

Een afgezwakte zin, onder druk van India en China vooral, maar wel historisch, want het is de eerste keer dat het op die manier expliciet vermeld staat in de slotverklaring van een klimaatconferentie.  Vanmorgen gingen enkele Aziatische steenkoolbedrijven lager op de beurs van Hongkong. Het Chinese Yanzhou Coal verloor 4 procent, Shenhua Energy 1 procent. 

Producenten uit Indonesië, 's werelds grootste exporteur van steenkool, lieten grotere verliezen optekenen, tussen 4 en 6 procent. Ook enkele Australische bedrijven verloren terrein, al bleef het beperkt tot 2 à 3 procent. Heeft het ene zinnetje in de slotverklaring dan meteen effect?  

Zij die nu steenkoolaandelen dumpen, hebben de voorbije jaren niet goed opgelet

Thijs Van de Graaf, UGent

Thijs Van de Graaf denkt dat het wellicht meespeelt, maar wijst op een proces dat al langer gaande is. "Het is een belangrijk signaal. Maar beleggers die nu steenkoolaandelen dumpen, hebben de voorbije jaren niet goed opgelet," vertelt hij aan VRT NWS. 

Het wereldwijde steenkoolverbruik is tot 2014 blijven pieken, maar het systeem is op zijn limieten gebotst de voorbije jaren, zegt Van de Graaf. Zo is er onder meer de directe luchtvervuiling die de verbranding van steenkool meebrengt, met bijzonder hoge fijnstofwaarden en smog in miljoenensteden als Peking - China is een grootverbruiker van steenkool. 

In 2015 bijvoorbeeld werd in Peking code rood afgekondigd door de zware smog. En momenteel kampt de Indiase stad Delhi met een bijzonder slechte luchtkwaliteit - enkele van de steenkoolcentrales in de stad werden al stilgelegd. Een tweede probleem is dat de andere vormen van energieopwekking steeds meer terrein winnen, en ook goedkoper worden per kilowattuur. 

Steenkool is maar één vorm van fossiele brandstoffen, naast bijvoorbeeld olie en gas, maar wel de meest vervuilende. Bij verbranding komt veel CO₂vrij, dat zich opstapelt in de atmosfeer en daar een deken rond de aarde gaat vormen, zodat onze planeet de warmte minder goed kan terugstralen en opwarmt. 

AFP or licensors

Extra duwtje

De beweging weg van steenkool was al ingezet, en daarom had een "phase out" of een "phase down"-formulering eigenlijk niet zo gek veel verschil gemaakt, zegt Van de Graaf, ook al omdat er geen termijn werd genoemd in de draft van het klimaatakkoord. 

De algemene trend is immers duidelijk: er waren al allianties opgericht om af te stappen van steenkool zoals de Powering Past Coal Alliance. In Glasgow is een aparte deal aangekondigd om steenkool uit te faseren, die wél een concrete datum noemt: 2030 (of 2040 voor een land als Polen) maar zonder China of India.

Het jongste klimaatakkoord, dat álle landen mee hebben ondertekend en dus een heel grote symbolische waarde heeft, bevat dat specifieke zinnetje over steenkool en dat zal die trend weg van steenkool een extra duwtje geven: "Bekijk het als een nieuwe stap in het verhaal van het einde steenkool." 

Bekijk de slotverklaring als een nieuwe stap in het einde van het verhaal van steenkool

Thijs Van de Graaf, UGent

Het einde, of toch niet?

Anderzijds is het einde van steenkool al enkele keren aangekondigd, waarom zou het nu anders zijn? Van de Graaf: "Het is niet zo dat er morgen geen steenkoolcentrales meer zullen draaien. Meer nog, China zal blijven inzetten op steenkool en zal ook nieuwe steenkoolcentrales blijven bouwen." 

China heeft altijd herhaald om ergens voor 2030 te pieken met de uitstoot, om pas daarna te verminderen, en is ook tijdens de afgelopen COP26 gewoon op dat standpunt blijven staan. Het land is nog altijd heel erg afhankelijk van steenkool voor zijn energievoorziening, al is het de jongste jaren al verminderd. Ook India blijft heel erg afhankelijk van steenkool, en lag dus tot het laatste moment dwars in Glasgow.

De landen die steenkool blijven steunen zijn een absolute minderheid aan het worden

Thijs Van de Graaf, UGent

"De realiteit is dat steenkool nog een tijd zal worden gebruikt, nog zeker tien jaar of zo, en dat het nog veel geld zal opleveren", schetst Mathan Somasundaram van het onderzoeksbureau Deep Data Analytics in Sydney.

 "China en India zijn gigantisch grote steenkoolverbruikers, maar de landen die steenkool steunen, zijn stilaan een absolute minderheid aan het worden," vult Van de Graaf aan. "Het steenkoolverhaal loopt stilaan op zijn laatste benen. Het net sluit zich op alle mogelijke manieren." 

Of zoals de gastheer van de COP26, de Britse premier Boris Johnson het zei: "Glasgow luidt de doodsklok voor steenkool. Het is het begin van het einde." (lees door onder de video)

Bekijk hier hoe op de valreep de slottekst van de klimaatconferentie nog werd aangepast na druk overleg:

Videospeler inladen...

China: "Bouw nieuwe centrales beperken"

China heeft intussen gereageerd op de kritiek die het kreeg na de klimaatconferentie. "We doen grote inspanningen om het gebruik van steenkool te verminderen," zei een woordvoerder van Buitenlandse Zaken. 

De klimaatconferentie heeft een impact gehad, ondanks het feit dat China er zijn standpunt niet wijzigde: de woordvoerder zei dat de bouw van nieuwe steenkoolcentrales beperkt wordt. De werkzaamheden van de voorbije twee weken op de klimaattop leidden tot "positieve vooruitgang". 

Eerst moeten ontwikkelde landen stoppen met steenkool, daarna moeten ze groeilanden helpen door nieuwe technologieën te financieren, vindt het communistische regime in Peking. 

Klimaatakkoord van Glasgow gamechanger? Of gooide steenkool roet in het eten? Europees klimaatdiplomaat maakt de balans op.

Videospeler inladen...

Meest gelezen