De vierde coronagolf rolt over het land, maar hoe staan we ervoor? Is dit een golfje? Of toch eerder een stevige vloed? 

De vierde coronagolf rolt volop over het land. Maar hoe is die te vergelijken met de eerdere golven? Is het een rimpeling in het water of toch een stevige vloed? Het antwoord daarop is dubbel: terwijl de cijfers nog altijd beter ogen dan tijdens de voorbije golven, gaan overal alarmbellen af. Het virus circuleert minstens evenveel als tijdens de piek van de tweede golf (in de herfst van vorig jaar), misschien zelfs nog meer. De ziekenhuizen naderen alweer hun verzadigingspunt, en nog lastiger is de situatie voor de huisartsen. “Voor ons is dit de zwaarste golf van allemaal”.

Het overlegcomité komt vandaag bijeen om maatregelen te nemen. En zoals dat ondertussen traditie is geworden, gonst het volop van geruchten en nemen politici voorafnames van mogelijke maatregelen. Zal het mondmasker vanaf negen al verplicht worden? Krijgt premier De Croo zijn zin en zal er weer meer getelewerkt worden? Zal het gebruik van mondmaskers weer uitgebreid worden?

Minstens evenveel besmettingen als tijdens de tweede golf

Dat weten we pas in de loop van de dag, maar ondertussen mag wel duidelijk zijn dat de vierde golf – met de erg besmettelijke deltavariant - meer dan een kleine rimpeling in het water is. Viroloog Steven Van Gucht daarover: “We zitten op een niveau dat qua besmettingen te vergelijken is met de top van de tweede golf. Logisch ook, want we hebben veel meer contacten ondertussen. En wellicht zijn de cijfers nog een onderschatting, want velen laten zich niet langer testen.”

Lees verder onder de grafiek.

Eén van de cijfers die voor de GEMS - dat is de expertencommissie die de politiek adviseert – de alarmbel lieten afgaan, was dat van het aantal coronapatiënten op intensieve zorg. 557 zijn het er ondertussen, terwijl 500 altijd als de rode lijn werd beschouwd.

Lees verder onder de grafiek.

De versoepelingen voor de zomer bijvoorbeeld – horeca weer helemaal open, weer toelating voor grote evenementen, enzovoort – gingen pas door toen we onder die 500 bedden doken. Maar nu gaan de cijfers weer de andere richting uit en voorspelt de GEMS zelfs een stijging naar 600 of zelfs 700 coronabedden op de afdelingen intensieve zorg. Van Gucht: “En wellicht zitten we pas halverwege de vierde golf. De piek wordt voorspeld tegen eind november; hopelijk is die niet te hoog.”

Het grote verschil met de vorige golven is natuurlijk de vaccinatiegraad – 88 procent van de volwassenen kreeg ondertussen minstens 1 prik. Dat maakt dat minder mensen ernstige symptomen hebben, en er zich soms zelfs niet bewust van zijn dat ze besmet zijn. Toch weegt die vierde golf zwaar door op het gezondheidssysteem.

De huisartsen trekken het niet meer

Zeker op de eerstelijnszorg, zeg maar de huisartsen. Die trekken aan de alarmbel en spreken zelfs over een mogelijke implosie van het systeem. “Voor ons is de vierde golf de zwaarste van allemaal”, zegt Roel van Giel van huisartsenorganisatie Domus Medica.

Van Giel zegt zich te storen aan alle aandacht die naar intensieve zorg gaat, en het aantal coronabedden daar – zonder dat hij er het belang van wil relativeren, laat staan minimaliseren. “Maar wij, als huisartsen, doen de brede zorg. We zijn nu al weken en maanden niet meer in staat tot huisartsengeneeskunde. We zijn helemaal opgeslorpt door corona, door testen, attesten of contact tracing."

We zijn nu al weken en maanden niet meer in staat tot huisartsengeneeskunde. We zijn helemaal opgeslorpt door corona

Roel Van Giel, huisartsenorganisatie Domus Medica

Zonder maatregelen implodeert het systeem, waarschuwt Van Giel. “In de wachtposten stijgt het aantal oproepen met zestig, zeventig tot zelfs tachtig procent. Het grote verschil met de vorige golven is dat nu de reguliere zorg verder gaat. Mensen hebben veel contacten, er zijn geen beperkingen meer. De gewone infecties zijn er opnieuw, van verkoudheden tot maagdarminfecties. En omdat de vrije tijd weer volop draait, moeten we ook weer veel meer kleine ongevallen of sportblessures behandelen.”

Domus Medica deed een steekproef bij de wachtposten en testcentra. De resultaten daarvan zijn een indicatie van de drukte bij de huisartsen in het algemeen.

Lees verder onder de grafiek.

Volgens Van Giel moet het aantal infecties naar beneden. En wel nu. “Want dit trekken we niet lang meer. Ondertussen moeten we ook zorg uitstellen. Wij zien maar één oplossing: het aantal contacten moet naar beneden – zowel privé als professioneel.

Ziekenhuissysteem kraakt

Ook het ziekenhuissysteem kraakt, door het hoge aantal bedden dat voor coronapatiënten gereserveerd moet worden: de helft op intensieve zorg en vier tot zes keer zoveel op gewone afdelingen. De spoed is overbevraagd omdat velen niet bij de huisarts terecht kunnen. Het personeel is almaar minder gemotiveerd.

Het "Wir Schaffen das"-gevoel van het begin van de coronaperiode is weg bij het zorgpersoneel

Margot Cloet - Zorgnet-Icuro

Het “Wir schaffen das”-gevoel van de eerste coronadagen is verleden tijd. Zo zegt Margot Cloet van ziekenhuiskoepel Zorgnet-Icuro: “De adrenaline is wat weg. Eerst was er een gevoel dat we het gaan redden, dat we iedereen gaan helpen. Nu is er meer een gevoel van: nee, niet weer. Dat heeft ook een impact op het absenteïsme van de werknemers in de zorg.” Door de personeelsuitval kunnen ondertussen 136 bedden op intensieve en 1744 gewone bedden niet meer bemand worden.

Voor openhartoperaties of transplantaties van hart of nier is er een achterstand van meer dan twintig procent.

Margot Cloet - Zorgnet-Icuro

De demotivatie neemt ook toe, zegt Cloet, doordat heel wat zorg – ándere zorg, buiten corona - uitgesteld moet worden. Op het einde van mei was er een achterstand van 10 tot 15 procent van de jaarproductie binnen de chirurgie, blijkt uit een nieuwe, nog niet-gepubliceerde studie van het Riziv, het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering.

Voor openhartoperaties of transplantaties van hart of nier is er een achterstand van meer dan twintig procent. Voor darmingrepen bedraagt die twaalf procent. In de geriatrie is er dan weer een achterstand van dertig procent bij raadplegingen en evaluatie van patiënten. Dat is natuurlijk geen gevolg van de vierde golf alleen, maar helpen doet ze niet.

Shift in het onderwijs: hoe jonger, hoe meer besmettingen

In het onderwijs is de situatie ook – op zijn minst - opvallend. Het aantal besmettingen gaat er hand in hand met die in de bredere samenleving, dezelfde pieken, dezelfde dalen. Maar er is toch een opvallend verschil met de eerdere golven. De stijging van de voorbije weken is bijna helemaal op het conto van de leerlingen uit het basisonderwijs te schrijven. De jonge kinderen, zeg maar.

Lees verder onder de grafiek.

Stefan Grielens, algemeen directeur van de Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB) van het Vrij Onderwijs: “Gedurende de hele pandemie was er één constante: hoe ouder de leerlingen, hoe meer besmettingen. Dat is helemaal omgedraaid. In het secundair onderwijs zijn de besmettingen fors gedaald, terwijl in het lager onderwijs de piek nu dubbel zo groot is als tijdens het vorige schooljaar.”

Dramatisch is de situatie allerminst. Het aantal besmette leerlingen en personeelsleden is minder dan 1 procent van het totale aantal 1,2 miljoen leerlingen en bijna 170.000 personeelsleden. Bovendien is het ook een teken dat de vaccinatiecampagne werkt, want die jonge kinderen zijn uiteraard niet gevaccineerd, in tegenstelling tot hun oudere schoolgenoten.

Florian Van Eenoo/Photo News

Werken de vaccins?

Dat de vaccinatie werkt, blijkt ook uit de cijfers in de ziekenhuizen. Critici beweren op basis van die cijfers wel eens het tegendeel. Dat een grote helft van de coronapatiënten in het ziekenhuis gevaccineerd is, zou erop wijzen dat de vaccins niet voldoende werken.

Dat moet genuanceerd worden.

In de periode tussen 21 oktober en 3 november - de laatste cijfers - waren van de 367 patiënten die werden opgenomen op intensieve zorg 54 procent wel en 46 procent niet gevaccineerd. Bij de ouderen loopt dat cijfer nog op: 78 procent tegen 22 procent niet gevaccineerd.

De meerderheid van die patiënten is dus geprikt, wat opmerkelijk is, maar ook te verklaren doordat een veel groter deel van de bevolking gevaccineerd is: 74,4 procent tegen 25,6 procent die niet gevaccineerd is.

Steven Van Gucht: “De niet-gevaccineerden zijn dus oververtegenwoordigd in de cijfers, wat aantoont dat de vaccinatie werkt. En de profielen van de patiënten verschillen ook. Bij de gevaccineerden op intensieve zorg gaat het vaak over ouderen met onderliggende aandoeningen, bij de niet-gevaccineerden zijn het de jongeren.”

Is de vierde golf dan een golfje of toch een stevige vloed? Het antwoord is wellicht dat drama niet nodig is, maar voorzichtigheid toch aan te raden. Het aantal doden is nog zo'n 26 per dag. Dat is veel minder dan enkele maanden geleden, maar België laat een paar vervelende cijfers noteren. Het aantal doden per week bedraagt nog altijd meer dan 100, en stijgt. Dat zijn er weliswaar een stuk minder dan de 282 uit de eerste en de 191 uit de tweede golf. Maar behalve Griekenland en Oostenrijk scoort niemand slechter in de EU.

Meest gelezen