CHECK - Het is onwaarschijnlijk dat u sigaretten rookt die op honden werden getest

Een fotocollage van enkele beaglehonden die via een mondmasker verplicht moeten inhaleren, gaat het internet rond. Alleen zijn de foto's meer dan twintig jaar oud en is hun oorsprong bijzonder onduidelijk. Bovendien zijn dierenproeven in de tabaksindustrie in de Verenigde Staten en zowat alle Europese landen bij wet verboden. 

Enkele half opgebrande sigaretten in een soort pompsysteem en vier beagles met een mondkap aangesloten op plastic slangen. Een collage van de Amerikaanse organisatie Karmawaga doet snel de ronde op sociale media. Een Instagrampost van zondag werd al meer dan twee miljoen keer geliket en leverde heel wat verontwaardigde reacties op. Volgens de organisatie wordt tabak van zo goed als alle sigarettenfabrikanten eerst op dieren getest.

Katten, konijnen, hamsters, apen, Indiase varkens en dus ook honden zouden zes tot tien uur per dag moeten roken en dat tot soms wel zeven dagen per week. Via een incisie in de keel worden de dieren zogenaamd geïntubeerd om zoveel mogelijk rook in de longen op te nemen. Ook zou asfalt op de huid worden aangebracht om onderzoek te doen naar tumorontwikkeling. "DIT MOET NU STOPPEN", klinkt het luid. "Als je iemand kent die wil stoppen met roken, deel dit dan met hen om te tonen hoe hun rookgewoonte  wrede dierenproeven steunt."

Het rokende beaglesverhaal

Onderzoek op beagles is op zich niet uitzonderlijk. Naast muizen, ratten, varkens en apen worden ze nog vaak gebruikt in het farmacologisch onderzoek. Voornamelijk hun zacht en meewerkend karakter maakt hen tot het geschikte labodier. Dat het in die labo's ook kan misgaan, toont een undercovervideo die dierenrechtenorganisatie Last Chance for Animals in 2016 in het Canadese Quebec maakte. Te zien is hoe onderzoekers de honden hardhandig in hun kooi smijten en intuberen. Dit jaar kwam de bekende Amerikaanse viroloog Antonio Fauci nog onder vuur te liggen omdat zijn labo zou werken met testen op beagles. Concreet bewijsmateriaal was er daarvoor wel niet. 

Ook de tabaksindustrie maakte zich in het verleden schuldig aan testen op honden. In 1975 trok de Britse journaliste Mary Beith met een spionnencamera een week lang naar een testlabo voor sigaretten. Wat ze daar zag, schreef ze voor het Manchesterse blad The People vervolgens neer in een verhaal dat haar illuster zou maken: the smoking beagles story.  

Met the smoking beagles bracht journaliste Mary Beith in 1975 een ontluisterende realiteit naar buiten

Moeilijk te traceren

Maar wil dat zeggen dat zulke proeven in de tabaksindustrie vandaag nog steeds schering en inslag zijn? De fotocollage van Karmawaga, die om de zoveel jaar de ronde lijkt te doen, is niet meteen een toonbeeld van transparantie. De foto's hebben geen bronvermelding en verschillen ook in tijd en context, zo leert onderzoek. 

Wat zou kunnen doorgaan voor een close-up van een moderne kunstinstallatie, is niet meer dan een stockfoto van een kwaliteitstestmachine of rookmachine. Meer bepaald gaat het om de CR20 Rotary, een machine die via een computersysteem de hoeveelheid gifstoffen, zoals nicotine, in sigaretten meet. Aan zulke computergestuurde metingen komen geen dieren te pas.

De CR20 Rotary, een computergestuurde kwaliteitstestmachine voor sigaretten

De hondenfoto's die het bericht verder ondersteunen zijn moeilijker traceerbaar. Volgens de Chileense factchecksite Fast Check CL behoren ze toe aan een Zuid-Amerikaanse dierenrechtenorganisatie genaamd Anima Naturalis. Die claim lijkt onwaarschijnlijk aangezien de organisatie pas in 2003 werd opgericht en sinds 2005 online ging. Wij konden op de website van de Argentijnse dierenrechtenorganisatie Enfoque Animal diezelfde foto's al traceren tot januari 2001.

VRT NWS vroeg bij dierenrechtactiviste Geraldine Vidal, op wie de domeinnaam van Enfoque Animal geregistreerd staat, na in welke context de foto's van de beagles genomen zijn. Vidal wist ook niet precies waar of wanneer de foto's zijn genomen, maar verwees door naar enkele websites waar de foto's ook op staan. Alle webpagina's dateren echter van na 2001 en vermelden nergens de bron.  Eerdere data konden we niet terugvinden. Wat wel zeker is, is dat de foto's die rondgaan al meer dan twintig jaar oud zijn.  Het is daarbij niet eens zeker of het om een tabakslabo gaat. 

Verbod

"Ik kan het natuurlijk niet met zekerheid zeggen, maar het lijkt me logisch dat de foto's afkomstig zijn uit een of ander Zuid-Amerikaans labo", zegt Michel Vandenbosch, voorzitter van dierenrechtenorganisatie GAIA. Zijn bewering kan kloppen aangezien de vroegste versies van de foto's voornamelijk op Spaanstalige websites terugkomen. Vandenbosch kan zich niet meteen een recent voorval met dierenproeven in de tabaksindustrie herinneren.

Datzelfde geluid horen we bij Stef Aerts, bio-ingenieur en voorzitter van de Vlaamse Proefdiercommissie. "Zo rond 2007 - 2008 zag je nog wel eens iets opduiken, maar daarna is dat geminderd." In oktober 2008 stelde toenmalig minister van Volksgezonhdeid Laurette Onkelinx (PS) een Koninklijk Besluit op rond een verbod op sommige dierproeven. In januari 2011 ging het verbod ook van kracht. België was daarmee volgens een Europese rondvraag van het departement Volksgezondheid het laatste Europese land dat zich een verbod aanmat. Naast centraal-Azië voert ons continent zelf heel wat tabaksproducten uit. Duitsland en Polen hadden volgens cijfers van de Wereldbank in 2019 een gecombineerde export van meer dan 250 miljoen kilogram sigaretten. 

Ook in de VS zijn dierproeven in de tabaksindustrie bij wet verboden. Digitale in-vitroproeven, studies op mensen en de resultaten van eerder onderzoek kunnen wel gebruikt worden. De kans dat u straks aan sigaret trekt waarvan de uitwerking eerst op beagles werd getest, is dus bijzonder klein. Wat natuurlijk niets zegt over het resultaat van ethisch wetenschappelijk onderzoek en de gevolgen voor uw gezondheid. 

Conclusie

  • Dierproeven in de tabaksindustrie zijn in zowat alle Europese landen en de VS  verboden. België was het laatste Europese land om een verbod in te voeren. Dat gebeurde in 2011.
  • De hondenfoto's die rondgaan zijn minstens twintig jaar oud en duiken geregeld op zonder duidelijke bronvermelding. Het is niet eens zeker dat het om een sigarettenlabo gaat.
  • De industrie gebruikt al enkele jaren meer gemoderniseerde middelen om haar producten te testen. Een hoogtechnologische 'rookmachine' is er daar één van.
  • Dierproeven vinden wel nog plaats in de farma-industrie. Undercovervideo's tonen af en toe nog mistoestanden. 

Meest gelezen