Protest in Khartoem op 17 november 2021
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Na bloedige repressie in Soedan willen burgers "open escalatie" tot de  democratie is hersteld

Sinds de staatsgreep van 25 oktober voeren Soedanese burgers en opposanten actie tegen de legertop. Ze willen dat het leger premier Hamdok vrijlaat en de beloofde overgang naar verkiezingen voorbereidt. Maar het leger heeft nu alle macht naar zich toe getrokken. Gisteren was de bloedigste dag sinds de protesten begonnen. De Verenigde Naties noemen het geweld tegen burgers "ronduit beschamend". 

Het is moeilijk om te achterhalen wat er zich in de Soedanese hoofdstad Khartoem en in andere steden afspeelt. De militaire machthebbers hebben het internet al enkele weken platgelegd en ook telefoneren lukt nauwelijks. Zeker is dat er gisteren minstens 15 doden zijn gevallen toen veiligheidsdiensten met scherp schoten op betogers. Die waren minder talrijk dan eerdere grote betogingen, omdat ze minder konden mobiliseren. 

Ook vanmorgen ging het protest nog door in de buitenwijken van Khartoem. Een groep van buurtbewegingen die het protest coördineert, wil ondanks de repressie verdergaan met betogen tot de plegers van de staatsgreep onder leiding van generaal Abdel Fattah al-Burhan zijn verjaagd. 

De Belgisch-Soedanese oogarts Salwa Salman probeerde gisteren haar familieleden in Khartoem te bereiken, maar meer dan een kort "ik ben veilig" kreeg ze niet te horen.  Salwa Salman heeft toch een aantal beelden gekregen. Ze zegt dat die zo gruwelijk zijn dat de dokters ter plaatse hen vergelijken met horrorfilms. Aan VRT NWS zegt ze dat ze getuigenissen heeft over huurlingen die door het leger uit buurlanden naar Soedan zijn gehaald om de betogers te vermoorden.  

De huurlingen schoten de betogers in het hoofd en de borst met echte kogels. Dokters zeggen dat ze nog nooit zoiets hebben gezien

Salwa Salman, Belgisch-Soedanese oogarts

Ook via sociale media sijpelen er beelden en feiten door. Verschillende bronnen hebben het over 15 doden en tientallen gewonden. De Europese Buitenlandvertegenwoordiger Josep Borrell heeft het over 17 doden en honderden gewonden. Dat die niet mogen worden verzorgd, noemt Borrell bijzonder erg. Ook de Verenigde Naties hebben intussen de repressie in de strengste bewoordingen veroordeeld. VN-Mensenrechtencommissaris Michelle Bachelet noemt het gebruik van geweld tegen de ongewapende burgers "compleet beschamend".  

De betogers zijn niet van plan om hun vreedzaam protest op te geven. Ze hebben barricades opgeworpen in de straten en zijn daar gisteravond gebleven. Vanmorgen is volgens Salwa Salman het leger met grote bulldozers de wegversperringen aan het weghalen. Verschillende media melden dat er traangas op de betogers wordt afgevuurd. Ook uit andere steden in Soedan, zoals Port Soedan, Kassala, Dongola, Wad Madani en Geneina zijn beelden van protest via sociale media verspreid. 

Leger wil de macht niet kwijt

De betogingen begonnen nadat op 25 oktober het leger de macht had gegrepen. Er zijn intussen al 39 doden geteld. Met de staatsgreep schond het leger een eerder akkoord dat enkele maanden na de val van dictator Omar al-Bashir in 2019 was gesloten. Salwa Salman zegt dat het al eerder duidelijk was dat het leger de macht niet wilde afstaan. 

Een aantal hoge officieren zouden wel eens tegen de lamp kunnen lopen voor hun rol tijdens het dertigjarige bewind van al-Bashir. Generaal al-Burhan liet verstaan dat hij de overgangsregeling naar nieuwe verkiezingen niet zou respecteren. 

In het voorjaar trokken betogers de straat op voor een sit-in bij het militaire hoofdkwartier, die duurde van begin april tot begin juni. "Het leger greep uiteindelijk in en vermoordde verschillende honderden mensen", zegt Salwa Salman. "Er werden mensen levend in de Nijl gegooid, of met een zak cement aan hun nek. Anderen werden in massagraven gestopt. Meer dan 30 jonge vrouwen werden verkracht." 

Regionale belangenpolitiek: de rol van Egypte, Saudi-Arabië en de Emiraten

De Belgisch-Soedanese Salwa Salman wijst op de rol van Egypte, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten in dit conflict. Volgens haar hebben zij er alle belang bij dat het land instabiel blijft, omdat ze handel drijven in goud en landbouwproducten uit Soedan en omdat ze hun belangrijke wapenleveringen aan het land in stand willen houden. 

Ook de relatie met buurland Ethiopië is erg delicaat. En dan is er ook nog de beruchte Janjaweedmilitie uit de Soedanese provincie Darfoer, de stoottroepen zeg maar van al Bashir. Zij zouden nu met vele honderden zijn afgezakt naar de hoofdstad om daar mee repressie uit te voeren. 

Amerikanen in het wespennest

Net vandaag is ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken aan een rondreis in Afrika begonnen. Het behoud van de democratie staat voor hem hoog op de agenda. Blinken heeft het in een gesprek met de Keniase president Uhuru Kenyatta al gehad over de situatie in Soedan en over het conflict in Ethiopië. Daar trekken Tigrese opstandelingen traag maar zeker op naar de hoofdstad Addis Abeba. 

De voorbije maanden heeft de Amerikaanse regering tevergeefs geprobeerd om de oplopende spanning in en tussen de twee landen in te tomen. Nu is de diplomatieke Afrika-gezant Molly Phee in het kielzog van minister Blinken naar Khartoem gestuurd voor een gesprek met generaal al-Burhan én met de afgezette premier Hamdok, die onder huisarrest staat. Na het bloedbad in Khartoem is het zeer de vraag of ook deze demarches kunnen voorkomen dat de olievlek van repressie en conflict in Oost-Afrika verder uitdijt. 

Meest gelezen