José Antonio Kast kwam als winnaar uit de eerste ronde van de presidentsverkiezingen.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Twee jaar na het grote volksprotest: Chili krijgt ofwel radicaal-rechtse ofwel zeer progressieve president

In Chili hebben een radicaal-rechtse en een zeer progressieve kandidaat de eerste ronde van de presidentsverkiezingen gewonnen. Ze nemen het in december tegen elkaar op. Twee jaar na het grote volksprotest lijkt Chili, lange tijd het meest stabiele land in Latijns-Amerika genoemd, een nieuwe, onzekere weg in te slaan: weg van het centrum, maar mogelijk met een nieuwe, socialere grondwet.

Het mag duidelijk zijn: deze presidentsverkiezingen zijn historisch. Voor het eerst in lange tijd haalt geen enkele kandidaat van de centrumpartijen de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. De voorbije 16 jaar wisselden centrum-links en centrum-rechts elkaar af aan de macht, in de figuren van Michelle Bachelet en Sebastián Piñera, die elk twee ambtstermijnen voor hun rekening namen.

Chili lijkt een nieuwe weg ingeslagen. Waar die uitkomt, is vooralsnog onduidelijk. De keuze die de Chilenen na de eerste ronde van de presidentsverkiezingen hebben, is er een tussen de radicaal-rechtse kandidaat José Antonio Kast (55) en de zeer progressieve kandidaat Gabriel Boric (35), een voormalige leider van het studentenprotest die nu een blok van linkse en extreem-linkse partijen aanvoert.

Gabriel Boric neemt het in de tweede ronde op tegen José Antonio Kast en kan de jongste Chileense president ooit worden.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

"Communisme versus vrijheid", "hoop versus angst"

Kast haalde in de eerste ronde 28 procent van de stemmen, Boric 26 procent. Kast wordt wel eens de Chileense Bolsonaro genoemd, een verwijzing naar de radicaal-rechtse president van Brazilië. Net als Bolsonaro heeft ook hij goede herinneringen aan de militaire dictatuur in zijn land. Hij zette de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in zijn overwinningstoespraak meteen weg als een keuze "tussen communisme en vrijheid" en behoedde de bevolking ervoor om niet hetzelfde pad op te gaan als Venezuela en Cuba, retoriek die in het verleden al vaker is gebruikt in Latijns-Amerika om kiezers ervan te overtuigen zeker niet op een linkse kandidaat te stemmen.

Volgens Kast promoot zijn tegenstander Boric de "instabiliteit" in het land. "We willen een ontwikkeld land en daar waren we naar op weg, tot we gestopt werden door geweld en de pandemie", zei Kast, verwijzend naar het volksprotest eind 2019 (zie verder). Zelf beloofde Kast tijdens de campagne dat zijn regering de onveiligheid in het land, de drugshandel en migratie met harde hand zou bestrijden.

Gabriel Boric, die mocht hij de tweede ronde winnen met zijn 35 jaar de jongste Chileense president ooit zou worden, wil dan weer "met hoop de angst verslaan", die zijn tegenstander volgens hem belichaamt. "Het is nu onze plicht om anderen ervan te overtuigen dat wij de beste weg zijn naar een eerlijker land", klonk het. Boric wil als hij president wordt onder meer de superrijken belasten om zo meer te kunnen investeren in een betere sociale dienstverlening en milieubescherming.

De andere vijf kandidaten in de eerste ronde eindigden op grote afstand van Kast en Boric. Sebastián Sichel, die de kandidaat was voor het blok waar ook de partij van huidig president Piñera deel van uitmaakt, voerde ooit de peilingen aan, maar zakte nadien weg, allicht een gevolg van het Pandora Papers-schandaal waarin Piñera vernoemd werd en diens alsmaar dalende populariteit. Maar ook Yasna Provoste, de kandidaat voor het blok waar de sociaaldemocratische partij van ex-presidente Bachelet deel van uitmaakt, brak geen potten.

Nieuwe grondwet

Twee jaar na het grote volksprotest zullen de Chilenen op 19 december dus moeten kiezen tussen twee meer radicale kandidaten, weg van het centrum. Een kleine prijsverhoging van de metrokaartjes in de hoofdstad Santiago leidde in het najaar van 2019 tot een breed gedragen volksprotest tegen het neoliberale beleid in het land, de scheefgetrokken machtsverhoudingen, het gebrek aan sociale rechtvaardigheid en de zeer liberale grondwet die nog uit de tijd van de dictatuur van Augusto Pinochet (1973-1990) stamde.

Na maanden van protest stemde president Piñera uiteindelijk in met de oprichting van een grondwetgevende vergadering die een nieuwe grondwet zal schrijven. De 155 leden komen uit verschillende lagen van de maatschappij: politici, sociale leiders, milieuactivisten, advocaten, huisvrouwen, economisten, leerkrachten, ... Ze krijgen 9 tot 12 maanden de tijd. Hun werk zal uiteindelijk in een referendum voorgelegd worden aan de bevolking.

Wie van de twee het ook haalt, Kast of Boric, de kans is dus vrij groot dat de nieuwe president verkozen wordt onder de huidige grondwet, maar zal moeten regeren binnen de contouren van een nieuwe, mogelijk socialere grondwet. Hetzelfde geldt voor de nieuwe Kamer en Senaat, waarvan een groot deel van de leden gisteren is verkozen.

Het betekent dat Chili, lang gezien als een van de meest stabiele landen in Latijns-Amerika, een onzekere toekomst ingaat. Zelfs Chileense politieke analisten durven niet voorspellen wat hun land te wachten staat. Sommigen suggereren dat de nieuwe regering mogelijk een overgangsregering zal zijn die maar enkele jaren aan de macht zal zijn.

Corona verstoort campagne

De campagne voor de eerste ronde was op vele vlakken bijzonder te noemen. In de eerste plaats kwamen de sociale spanningen in het land duidelijk opnieuw naar boven. Maar de campagne lag op een bepaald moment ook zo goed als stil, omdat 6 van de 7 kandidaten in quarantaine moesten. Gabriel Boric testte positief, twee dagen nadat hij met 5 andere kandidaten één-op-ééndebatten had gevoerd. Hoewel de 5 anderen daarop negatief testten, gingen ze allen in quarantaine.

De zevende kandidaat woont in de VS en liet zich tijdens de campagne niet zien, omdat er  een gerechtelijk onderzoek naar hem loopt wegens het niet betalen van alimentatiegeld (het zou om 260.000 dollar gaan). Maar ook op de verkiezingsdag zelf kon hij niet naar Chili komen, want ook hij testte positief en moest in quarantaine.

Meest gelezen