picture alliance / SvenSimon

Ook een vaccinatieplicht in Duitsland? Als het van de Duitsers zelf afhangt wel, maar de vraag is of het kan

Het is niet zo dat als het druppelt in Wenen, het ook altijd regent in Berlijn. Maar dat de invoering van de vaccinatieplicht bij de kleine zuiderburen het debat daarover ook in Duitsland sterk aangewakkerd heeft, is duidelijk. De laatste dagen is "impfpflicht" niet weg te denken uit het Duitse nieuws. Tot grote vreugde van een meerderheid van de bevolking, zo blijkt uit een peiling.

Het zijn duidelijke cijfers: 72 procent van de Duitsers is voor een vaccinatieplicht, 20 procent tegen, 8 procent weet het niet. De 7.503 volwassen Duitsers die door Der Spiegel bevraagd werden, geven alvast een duidelijk boodschap naar de politiek. Zij kunnen zich duidelijk vinden in het beleid van buurland Oostenrijk, waar tegen 1 februari iedereen verplicht twee prikjes zal moeten krijgen. 

De cijfers zijn des te opvallender, als je rekening houdt met de lage vaccinatiegraad in Duitsland: amper 68 procent van de Duitsers is gevaccineerd, zo'n 10 procent lager dan in België. Of is dat net de oorzaak van de grote vraag naar een vaccinatieplicht? Het toont in elk geval het beeld van een verdeeld Duitsland, met veel fervente voorstanders en een hardnekkige groep tegenstanders van het vaccin.

Die lage cijfers zijn trouwens geen Duits fenomeen, maar eerder een fenomeen van de "Duitstalige wereld". Ook in Oostenrijk, Duitstalig Zwitserland en zelfs Ostbelgien zijn opvallend minder mensen in de rij gaan staan voor een prikje. De verklaringen daarvoor zijn breed. Voor een stuk heeft het met de sowieso veel bredere aandacht voor gezondheid, natuur en privacy te maken. Daarnaast is Duitsland hét land van "keine Experimente", wat een relatief nieuw en snel vaccin sowieso wat meer verdacht maakt. 

Maar daarnaast is er ook veel propaganda van anti-vaxxers te vinden in het Duits en lopen die anti-vaxxers ook wel in de schijnwerpers: bijna elke week wordt er wel ergens in Duitsland betoogd, goed voor telkens een nieuwe portie complottheorieën en framing. Bovendien worden die bewegingen ook uit politiek uiterst-rechtse hoek mee ondersteund. Zowel de AfD in Duitsland, de Zwitserse Volkspartij, als de FPÖ in Oostenrijk mobiliseren tegen het vaccin. Zo is de Oostenrijkse FPÖ-leider Herbert Kickl openlijk tegen het vaccin en riep hij vanuit quarantaine - zelf besmet met corona - op tot een grote betoging tegen de verplichte vaccinatie.

Je vindt dus een ruim aanbod Duitstalig materiaal op het internet tegen vaccinaties. 

Betoging tegen het coronabeleid, in Duitsland
AFP or licensors

Grote verschillen tussen de deelstaten

Die hardnekkige groep tegenstanders, vind je in Duitsland niet overal even hard. Er zijn grote verschillen tussen de deelstaten. Vaccinatiekampioen is de kleine deelstaat Bremen, waar 81 procent dubbel geprikt is. Hekkensluiter is Saksen, met nog 60 procent. Geografisch is het vrij simpel: het zuiden en het oosten bengelen onderaan, met cijfers onder de 65 procent. 

Ook daar is het wat zoeken naar verklaringen. Voor het oosten is het vrij duidelijk dat de invloed van de rechts-radicale AfD meespeelt: zij staan daar electoraal bijzonder sterk. Daarnaast is het oosten ook meer wantrouwig tegenover de overheid, een erfenis uit het DDR-tijdperk. Voor Beieren en Baden-Württemberg is het moeilijker. De regio is van nature wat conservatiever en groener, met een wat groter wantrouwen tegenover de medische wetenschap. Het is in elk geval een onderzoek waard.

Een schot voor de boeg vanuit het zuiden, met dank aan de cijfers

Niet onbelangrijk in de hele discussie: Duitsland zit momenteel "tussen twee regeringen": de regering Merkel IV is aan haar laatste weken bezig, de nieuwe regering onder de socialist Olaf Scholz is nog niet gevormd. Grote beslissingen nemen, zoals een algemene vaccinatieplicht, is voor een regering in lopende zaken moeilijk. 

Anderzijds betekent dat ook dat sommige afscheidnemende regeringsleden geen blad meer voor de mond nemen. Ook gezondheidsminister Jens Spahn doet dat niet. Gisteren zei hij dat "vrijwel iedereen in Duitsland getroffen zal worden. Tegen het einde van de winter is iedereen gevaccineerd, genezen of dood". Daarna volgde een warm pleidooi voor vaccinaties. Het woord verplichting kwam niet. Spahn zelf is daar tegen.

Duits gezondheidsminister in lopende zaken, Jens Spahn
(c) Copyright 2021, dpa (www.dpa.de). Alle Rechte vorbehalten

Het zijn de ministers-presidenten van de twee zuidelijke deelstaten, Markus Söder (CSU) van Beieren en Winfried Kretschmann (Die Grünen) van Baden-Württemberg, die het debat echt op gang brengen: in een brief in de Frankfurter Algemeine Zeitung pleiten ze voor een vaccinverplichting. Vanmorgen verduidelijkte Kretschmann nog op radio en tv dat het wat hem betreft de enige oplossing is: "We kunnen rond de pot draaien, maar de enige methode om hier uit te raken, is iedereen te vaccineren." Hij vertelde er nog bij dat hij niet van plan is mensen in de gevangenis te gooien als ze zich niet laten vaccineren, laat staan ze naar een vaccinatiecentrum te sleuren. Hij wil het wel afdwingen door "boetes", zoals in Oostenrijk.

En Söder en Kretschmann staan zeker niet alleen. Intussen krijgen ze al steun van hun collega's uit Hessen, Saksen-Anhalt en Sleeswijk-Holstijn. Anderen, zoals de minister-president Wüst (CDU) van Noordrijn-Westfalen, willen een verplichting grondig laten onderzoeken. En ook van verschillende andere politici komt steun.

Winfried Kretschmann (die Grünen), minister-president Baden-Württemberg

Kan het en wie moet het doen?

De vraag is natuurlijk of zo'n verplichting grondwettelijk wel kan. Initiatiefnemer Kretschmann twijfelde tijdens een televisie-interview zelf. Verschillende grondwetspecialisten zeggen alvast dat het volgens hen wel kan, vanuit het artikel dat de bescherming van het "leven" regelt. Anderen zien het dan weer als inbreuk op de vrijheid. Als een nationale vaccinatieplicht er komt, wordt het in elk geval een kluif voor de rechters van het grondwettelijk hof.

Bovendien zal het dan de volgende Duitse regering zijn die zo'n landelijke verplichting zal moeten beslissen. De socialisten, groenen en liberalen, die momenteel over de regering onderhandelen, hebben voor zover we weten  de kwestie nog niet besproken. Wel is geweten dat er bij de liberalen van de FDP heel weinig voorstanders te vinden zijn van een vaccinatieverplichting. Als de twee andere coalitiepartners dat al willen, zal het erg moeilijk worden de liberalen te overtuigen.

Meest gelezen